Ad Valvas 1999-2000 - pagina 433

AD VALVAS 16 MAART 2000

PAGINA 5

Het lezen blijft, maar het wordt minder en ook lichter Het is weer boekenweek en dus hét moment om ons af te vragen: leest de student nog wel eens een goed boek? Of is daar geen tijd meer voor, legt de literatuur het af tegen tv en internet? Op deze pagina de visie van een hoogleraar leesgedrag, enkele studenten die de klassieken koesteren en Jip en Janneke, door een VU-docent vertaald in het Latijn. Yvette Nelen

Geen tijd voor een goed boek Studenten lezen m i n d e r d a n v r o e ­ ger, dat is e e n d i n g w a t zeker is. Niet dat h o o g l e r a a r l e e s g e d r a g Dick Schram zich d a a r g r o t e zor­ gen over m a a k t , m a a r zijn liefde voor literatuur wil hij n i e t v e r l o o ­ chenen. " E e n r o m a n o f e e n gedicht geeft t o e g a n g t o t e e n bij­ zondere esthetische e r v a r i n g . " ^ ^ ^ van'ïrer Schot

"Vroeger bestond er een duidelijk ver­ schil tussen de belezenheid van hoog­ opgeleide jongeren en niet­universitair geschoolden, dat verschil wordt steeds minder. O ok hoger opgeleiden kijken steeds meer tv. Al is de manier waar­ op ze tv kijken wel anders dan die van laag geschoolden. Die zijn alleen op zoek naar pure ontspanning, terwijl een student toch ook vaak kijkt om iets te weten te komen." Schram wil vooral geen cultuurpessi­ mist zijn die roept dat het boek zijn langste tijd gehad heeft. T o c h moet hl) toegeven dat studenten steeds min­ der zijn gaan lezen. D e universitair docent literatuurwetenschap aan de vu is nu ruim een jaar bijzonder hoog­ leraar leesgedrag aan de Universiteit Utrecht. In die hoedanigheid verricht hl) mede onderzoek naar het leesge­ drag van adolescenten. Er worden volgens Scham doorgaans met alleen minder pagina's verorberd, ook de inhoud van het gelezene veran­ dert. "In het algemeen is de literatuur die gelezen wordt minder ingewikkeld. Kijk naar de boeken van Anna Enquist of Connie Palmen. Die zijn populairder dan een Rosenboom, die in zi)n boeken gebruik maakt van een complexe structuur en thematiek." Ook zi)n studenten minder dan vroe­ ger gecharmeerd van de zogenaamde 'hoge' literatuur. Schram haalt een onderzoek aan naar het leesgedrag van Utrechtse studenten van de faculteiten Rechten, Exacte Wetenschappen en Letteren. Hun werd gevraagd of zij een top vijf wilden samenstellen van favonete boeken. Wat bleek? Alleen de letterenstudenten verdiepten zich a en toe in het ingewikkeldere literai­ re werk. De ovenge studenten hielden net toch liever bij de detectives van lohn Grisham.

Genieten Het veranderde leespatroon van stu­ aenten wijt Schram aan twee belang­ "Ite factoren. Ten eerste is het aan­ od aan vooral ontspannende boeken e atgelopen )aren enorm toegeno­ men. Ten tweede werken veel studen­ , "^ast de studie en is een boek «ïzen met het eerste wat in hen "PKomt als ze een paar uurtjes vrij " I I " ' ' * * zelf gelukkig nog een publiek dat wel leest", voegt Schram 1 aan toe, verwijzend naar de studen­ ""^ van zijn' faculteit Letteren.

"Maar ook hier kunnen we er niet van uitgaan dat een student Vestdijk kent. Evenmin is het vanzelfsprekend dat hij relatief nieuwere schrijvers als Mulisch of Van der Heyden op de voet volgt." Vindt hij dat niet jammer? "Het heeft geen zin om hier optimistisch of pessi­ mistisch over te gaan doen. Natuurlijk verandert het leespatroon van mensen. Mensen vinden nu ontspanning via andere media. Bovendien vergt het omgaan met die nieuwe media ook een vorm van geletterdheid. O ok voor internet is het belangrijk om teksten te kunnen structureren." Toch kan Schram zijn liefde voor lite­ ratuur niet verbloemen. "De functie van lezen is niet helemaal over te nemen door andere media. Een roman of een gedicht geeft toegang tot een bijzondere esthetische ervaring. Het is een eigen manier om van taal te genieten. Je komt in een andere wereld. In de literatuur kan, wat nor­ maal niet kan. Kijk naar Mulisch' boekenweekgeschenk. Een echtpaar spreekt een rede uit op eikaars begra­ fenis. Dat accepteer je gewoon als lezer." "Daarbij heeft literatuur een maat­ schappelijke functie, net als alle kuns­ ten. Het helpt bij de verwerking van het mooie en het lelijke in het leven. Niet voor niets is de migrantenlitera­ tuur een belangrijke nieuwe stroming. Allochtone schrijvers kunnen uitdruk­ king geven aan h u n ervaringen in Nederland."

Kinderboeken Wat verwacht Schram dan van de boekenweek? "Dat is veel meer een commercieel verhaal. Het is natuurlijk een groot succes. Er worden veel boe­ ken verkocht, alleen ai door het gratis boekenweekgeschenk. Maar of het nu echt het leesgedrag verandert, is de vraag." De hoogleraar is niet bijzonder verrast door het thema van de boekenweek, 'Lectori Salutem: de klassieken als inspiratiebron'. De bekende klassieken staan immers al jarenlang in de belangstelling. Zij worden telkens opnieuw vertaald en uitgebracht. Zoals Schram het uitdrukt, "O vidius' Metamorphosen blijft". Niet dat de docenten bij Letteren van de studen­ ten kunnen verwachten dat zij hun klassieken kennen. Bij Letteren is onlangs een introductievak ingevoerd over de klassieke oudheid en de bijbel. O m 'lacunes' op te vullen. Misschien is er wat dat betreft meer hoop voor de toekomstige generatie. Want het valt Schram wel op dat de klassieke verhalen steeds vaker gebruikt worden in kinderboeken. En voor de echte studiebollen onder de jeugdigen is er nu zelfs een Latijnse vertaling van Annie M.G. Schmidts Jip en Janneke. Kunnen zij de klassie­ ken later wellicht weer eens in oor­ spronkelijke vorm gaan lezen.

Jip en Janneke in het Latijn idee?n'"''ï'"h'^'='snaamophet boekfn '^'^ j ' "itgever van kinder­

groot r,?"^ ^'" 'l" '^^^ één van haar hetvopH, u ' ' ^ ' ' ' " S «^ns extra voor H a m i T * ' ^ = ' ' ^ n ­ Z e benaderde Latitat" T ^ " ' ' ^"'^^ kort docent beleven'" ^^ ^ ' ' " ^ ^et verzoek de

2etten?nry'"'^^"^<^"alonite W

f ^ ' ^ ^ " i n ­ H e t resultaat:

<"»="() van K ' ^ ^ ^ i n g e n (imagin es ' van Fiep Westendorp.

Natuurlijk is het boek één groot ana­ chronisme. De Romeinen kenden helemaal geen kinderboeken en hppus et lannica hadden op zijn minst Marcus et Cornelia moeten heten. Ook al heeft Van D a m alle verhaaltjes eruit gegooid met televisies, stofzui­ gers. Sinterklaas en Kerstmis, hij had geen eenvoudige klus aan de vertaling. "De meeste moeite had ik met de korte zinnen en kleine woorden als 'kom, kom', of 'warempel'", legt hij uit.

Bas van der Schot

Wie leest hier nog zijn klassieken?

Meer dan leuke sprookjes Vierdejaars woord en beeld Ingrid Oosterdorp (20) dacht altijd dat boe­ ken uit de oudheid vreselijk uit de tijd waren. Stoffig geschreven. Totdat ze het vak literaire hoogtepunten in de geschiedenis volgde. Ze kreeg de opdracht om een paar verhalen te lezen uit O vidius' Metamorphosen . Een ware eye-open er. Ze verslond het hele boek. Daarna las ze het nog een keer. "Je moet de Metamorphosen herlezen", vertelt Ingrid. "Er zitten zoveel lagen in. Het is meer dan alleen een leuk sprookje voor grote mensen. Het hoofdthema, namelijk dat alles altijd verandert, komt heel knap naar voren. Al die verhalen en karakters uit het boek zijn in wezen tijdloos." Dat gold voor meer verhalen uit de oudheid. Telkens als Ingrid voor het college de opdracht kreeg om een deel van een boek te lezen, las ze het hele­ maal. De Gouden Ezel van Apuleius. Of het Gilgamesj­epos, het oudste ver­ haal uit de Babylonische oudheid. In

AiiiMeM.G. Sdunidt

ïippiis et lannica Imagliies P 4 f l M B | J FiapWesteiflHHP 1

de moderne vertalingen lezen ze als een trein. Ingrid gaat ook een onderwerp uit de klassieken gebruiken voor haar afstu­ deerscriptie. Namelijk hoe het thema van Icarus terugkeert in de moderne kunsten. Het verhaal van de zoon van Daedalus, die bij een ontsnappingspo­ ging uit het labynnt zijn vleugels van was en veren verbrandde omdat hij te hoog vloog, lijkt een onuitputtelijke

inspiratiebron. Van beeldende kunste­ naars als Picasso en Kiefer tot schrij­ vers als Sam Shephard. Bij Letteren is Ingrid een van de wei­ nigen die zich in de klassieken verdie­ pe. Ze zou wel meer willen lezen, maar buiten de bekende klassieken is het aanbod van vertalingen beperkt. "Het is jammer dat ik geen Grieks of Latijn lees. Dat had het aanbod wat vergroot."

Bij de kapper scoor je er niet mee Suzanne A d e m a (21) is vierdejaars Griekse en Latijnse talen en culturen. Een studie die doorgaans gemengde

"Of woorden als 'woef, 'boem' of 'koekoek'." Van D a m heeft al zijn fantasie en inventiviteit gebruikt om dit soort problemen het hoofd te bieden. "Meestal kwam ik uit op omschrij­ vingen. 'Woef wordt bijvoorbeeld 'hij blaft'." Dat is dan nog een eenvoudig voorbeeld. Want wat dacht je van 'globuli gelati' (bevroren balletjes) voor ijs. O f 'homunculum pussilum Aethiopem' (een klein Ethiopisch mannetje) voor een negerpopje? Ook al is het boek toegankelijker voor de beginnende vertaler dan de belevenissen van Julius Caesar, het is een illusie om te denken dat het serieus gebruikt kan worden als leerboek op school. Niettemin wordt het boek goed verkocht. Al vóór de boekenweek ging de rweede druk ter perse. Vermoedelijk vooral voor de fervente Jip en Jan n eke-sizn hn %evs, die het boek mooi in hun kast vmden

reacties oproept bij buitenstaanders. "Of mensen zijn heel enthousiast, óf ze zeggen 'oh, zo zie je er helemaal met uit!' Ik merk dat ik bij de kapper maar niet vertel wat ik studeer om verbaasde reacties te vermijden." Toch was het een overtuigde studie­ keuze. In de vierde klas van de middel­ bare school kon Suzanne alleen vwo kiezen met Latijn. Gneks viel af Ze is toen met haar lerares Latijn extra les­ sen Gneks gaan volgen. "Het was zo'n mooie taal met zo'n mooie geschiede­ nis", vertelt Suzanne. "En ik was er goed in." Wat haar nu zo aantrekt aan die oud­ heid? "De Griekse en Latijnse culmur zijn van heel lang geleden en toch is er nog zoveel van bekend. Ze heeft een grote mvloed gehad op onze cultuur. Tegelijk zijn er ook veel dingen niet dmdelijk, die nieuwsgierig maken naar meer onderzoek." Dat de klassieken nu het thema zijn van de boekenweek vindt ze "wel grap­ pig. Maar ik ben er natuurlijk zelf elke dag mee bezig." O ver haar favoriete verhaal moet ze even diep nadenken. "Ik denk toch Vergilius' Aeneis, het ver­ haal van de omzwervingen van Aeneas na de verwoesting van Troje. Dat vind ik vooral mooi vanwege de stijl."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen