Ad Valvas 1999-2000 - pagina 609

AD VALVAS 5 JUNI 2000

PAGINA 5

Zelforganiserende systemen: een onderzoeksgebied in opkomst

Het nut van aanpassing Het heeft raakvlakken met biologie, economie, filosofie, sociaal-culturele wetenschappen - ja, eigenlijk met alles. Zelforganisatie is een nieuw, interdisciplinair vakgebied en je kunt er aan de VU in afstuderen. Tenminste, over een paar jaar. IVlaar wat is het nu eigenlijk? En de hamvraag: wat kun je ermee? :*^,

Martine Postma Een zwerm vogels is neergestreken op een veld Plotseling verstoort een onverwacht geluid de rust en de vogels schieten de lucht in Een moment vliegen ze door elkaar Dan buigen ze allemaal m dezelfde nchting af Ze organiseren zich en vliegen m keunge slagorde weg Het IS slechts een voorbeeld van een zelforganiserend systeem Een systeem waarm vanzelf een bepaalde structuur ontstaat Er zijn talloze voorbeelden van zulke systemen Leon van der Torre, postdoc bij de opleiding artificiële intelligentie aan de faculteit Exacte Wetenschappen, schudt ze uit zijn mouw "Neem een school vissen Die vissen voelen feilloos aan hoe snel ze moeten zwemmen om niet tegen hun voorganger op te botsen en ook de vissen achter en naast hen met m problemen te brengen Ze passen zich automatisch aan elkaar aan Of een zaal applaudisserende mensen Als een applaus aanhoudt, ontwikkelt zich vanzelf een ntme Mensen gaan in dat ritme meeklappen Niemand denkt daarover na Het gebeurt gewoon " Van der Torre is dagelijks bezig met zelforganiserende systemen "De processen waar wij ons op richten, vind je overal Een heel banaal voorbeeld is de gang van zaken in het Big Brotherhuis Ook daar trad zelforganisatie op Hoewel die mensen dat huis met uit

Kors van Bennekom Een voorbeeld van zelforganisatie: als e e n applaus aanhoudt, ontstaat e r vanzelf e e n r i t m e

mochten, hadden ze in sociaal opzicht veel vrijheid Ze mochten doen wat ze wilden Binnen de kortste keren zag je dat ze zich aan elkaar begonnen aan te passen, een sociale rol op zich namen, bijvoorbeeld die van de moeder (Karin) of het baldadige kind (Bart) " Op deze manier uitgelegd is zelforganisatie een fascinerend gegeven Maar wat kun je ermee, behalve je ervan bewust zijn' Van der Torre "Een belangnjk deel van mijn werk bestaat uit het maken van computersimulaties Daarmee brengen we zelforganiserende systemen in kaart We zijn nu nog in het stadium dat we proberen mechanismen te begrijpen Maar in de toekomst is het de bedoeling dat we dankzij die simulaties zulke processen ook kunnen voorspellen " Als voorbeeld van hoe nuttig een simulatie kan zijn, laat de onderzoeker een video-opname zien van het VPRO-

programma Noorderlicht, dat een tijdje terug een uitzending wijdde aan zelforganiserende systemen Op het beeldscherm verschijnt een cirkel - die stelt een tweebaans autoweg voor, van bovenaf gezien Op de weg njdt een aantal autootjes met een constante snelheid rond Ze njden op allebei de banen Dan wordt op de binnenste baan een obstakel geplaatst Op dat punt IS nu alleen nog de buitenste baan beschikbaar Hoe lossen de auto's dit o p ' Goed, zo blijkt Op de weg heerst rust de onderlinge afstand tussen de auto's IS constant Daardoor hoeven de wagens die moeten invoegen om het obstakel te omzeilen, niet naar een gat te zoeken Ze voegen probleemloos m, waarna de hele nts vrolijk rondjes blijft njden op de buitenste baan Maar dan wordt er een nieuwe factor aan het spel toegevoegd een paar auto's die sneller njden N u ontstaan er problemen.

want de nieuwe autootjes proberen, bij het obstakel aangekomen, nog snel even voor een van de tragere auto's enn te piepen De auto die op het laatste nippertje wordt ingehaald, moet daardoor afremmen Als reactie daarop neemt ook de volgende auto gas terug Door deze kettingreactie ontstaat uitemdelijk een file "Het IS parddoxaal", vertelt Van der Torre "Door snellere auto's toe te voegen, gaat de totale snelheid achteruit Hieruit kun je bepaalde dmgen over het ontstaan van files afleiden Bijvoorbeeld dat het een middel tegen files zou zijn als we allemaal tachtig reden Maar je ziet door zo'n simulatie ook dat zo'n maatregel alleen werkt als iedereen zich eraan houdt Zodra een zo'n smeerlap probeert om er toch even snel tussen te piepen, begint het gedonder " Het gaat allemaal om het grote geheel

en het individu moet zich aanpassen, wil hij het collectief niet tegenwerken Dieren doen dit mstinctief, maar bij de mens gaat het nogal eens mis doordat individuen zich toch laten leiden door eigenbelang Dit zijn de filosofische/psychologische kanten van de zelforganisatie Zelforganiserende systemen, oftewel ZOS, zijn een hot topic, zegt Van der Torre "Iedereen heeft het erover Je kunt het pnncipe ook overal op betrekken Politici, zeker liberalen, zijn bijvoorbeeld grote voorstanders van zelforganisatie in de economie, die moet zichzelf vormgeven, de overheid moet de handen ervan aftrekken Maar ook de adviesbranche begint steeds meer door een zos-bril te kijken In plaats van maatregelen op te leggen, knjgen adviseurs steeds meer de taak om randvoorwaarden te scheppen, waarbinnen de werknemers van een bednjf zichzelf moeten redden Zo'n randvoorwaarde kan zijn dat de baas niet een autoritair persoon is Of dat het gezamenlijke doel duidelijk is Binnen die randvoorwaarden knjgen mensen dan de vnjheid om zelf dingen te organiseren " Dat ZOS een onderzoeksgebied in opkomst IS, blijkt ook uit het groeiende aantal mensen dat er zich op de afdeling artificiële intelligentie mee bezighoudt Dat aantal is het afgelopen jaar verdubbeld van twee tot vier En uit de uitbreidingen op onderwijsgebied Want IS het onderwerp nu nog slechts een vak in het eerste jaar van artificiële intelligentie, over twee jaar moet zos een aparte afstudeerrichting binnen deze opleiding zijn Met informaticaonderdelen als het ontwerpen van zogenaamde multi-agent-systemen, maar ook vakken als genetica en organisatiekunde Om de studie gestalte te geven is er nog veel te doen Of regelt het zich allemaal vanzelP Van der Torre "Dat zou natuurlijk het mooiste zijn" Behalve als verplicht vak bi] de studie artificiële intelligentie is ZOS ook als keuzevak te volgen bi] onder meer biologie en filosofie Meer informaue bl] Leon van der Torre (toae@cs vu nl) en Fred Wan (wan(óJcs vu nl)

De scriptie J.

t A if AL **_OOÏ«** "'^'V J*iUiL^üfJ>Uit.A^>

Gelovigen zijn gezonder dan niet-gelovigen Religie is al tienduizenden jaren oud en komt in elke menselijke samenleving voor. Als je uitgaat van de evolutieleer - wie het best is aangepast, overleeft zou je kunnen concluderen dat religie de mens dus blijkbaar voordeel oplevert. Anders zou het allang in onbruik zijn geraakt, concludeerde biologiestudent Jair Stein. Hij bouwde deze overweging uit tot een interdisciplinair afstudeeronderzoek. Aflevering 5 van een serie over scripties met opmerkelijke onderwerpen.

itytri

Jair Stein 2 6 jaar biologie religie als manier om te overleven anderhalf jaar 7 januari medewerker bij de VPRO

Laura Westendorp « H e t Iijkt erop dat religie gunstig IS vooi de overleving Dat kan worden afgeleid uit verschillende onderzoeken en theorieën over geloof Zo blijkt dat gelovigen o\ er het algemeen een betere gezondheid hebben, wellicht doordat ze m de loop der tijd succesvolle leefgewoontes hebben ontwikkeld Chnstenen zijn bijvoorbeeld ovei het algemeen matig met loken, dnnken en drugsgebruik Verder hebben gelovigen minder last van angst voor de dood, stiess en depressiviteit dan niet-gelovigen Dat is zeker belangrijk voor de overlevingskansen omdat stress en depressie een negatieve invloed hebben op het afweermechanisme Naast deze voordelen op individueel niveau, levert religie ook voordelen voor groepen op Zo stimuleert godsdienst de saamhongheid en sociale cohesie Onder de druk van het geloof worden regels beter

nageleefd en blijft de groep gemakkelijker bij elkaar Dat zijn allemaal rationele theorieën, die /Q overtuigend zijn dat ze me al haast religieus zouden maken Maar er is nog een theon e , namelijk dat er misschien wel een God bestaat die gelovigen voortrekt en hun een langer leven en meer nakomelingen schenkt T o e n ik met dit ondei-werp wilde beginnen, dacht ik kan dat wel op deze universiteit' Ik was bang dat de VL zou gaan steigeren door mijn uitgangspunt dat religie is blijven bestaan omdat het evolutionair voordeel oplevert Voor christenen moet dat een moeilijk verteerbare gedachte zijn Maar ze bleken op de VX, reuze bhj te zijn dat er iets met religie werd gedaan Deze universiteit is een stuk vrijzinniger dan ik dacht Tijdens het onderzoek bleek al snel dat er bij biologie minder serieus met rehgie wordt omgegaan dan ik had gehoopt Ik ben toen bi) andere vakgebieden gaan

shoppen Onder meer bij psychologie, culturele antropologie, archeologie en de medische wetenschap Daar bleek veel meer over de biologische functie van rehgie te v, orden nagedacht Ik heb met gekeken naar afzonderlijke godsdiensten, maar naar religie m het algemeen Ook was mijn uitgangspunt met de godsdienstbeleving van nu, maar vooral die van vroeger Want succesvolle strategieën bewijzen zich \ ooral als overleven moeilijk is, zoals tienduizenden jaren geleden Wie toen energie verspilde aan iets dat niet absoluut nodig was, overleefde niet In de westerse wereld gelden die oude regels met meer Toch heeft het kennelijk nog steeds voordelen om je aan te sluiten bij een geloofsgemeenschap, want op V, ereldschaal is religie met mmder belangrijk geworden In een land als de Verenigde Staten is dat ook niet zo verwonderlijk De kerk zorgt daar beter voor je dan de staat "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen