Ad Valvas 1999-2000 - pagina 155

AD VALVAS 28 OKTOBER 1999

PAGINA 7

Gesproken columns van VU-neerlandicus gebundeld

Taalcriminelen zijn erger dan taalzuiveraars'

öOfiC

Taal leeft. Woorden als cybercafé, flexwerken en mobieltje sluipen vrolijk onze taal binnen. VUneerlandicus Rob Doeve houdt de vernieuwingen nauwlettend in de gaten in zijn taalcolumns. In zijn pasverschenen bundel Onder de pet en ander modern taalgebruik gaat het over taalcriminelen, de rol van de pet in het Nederlands en een Vlaamse killing op een parking.

Krista Kroon Waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Actuele kwesties drukken hun stempel op het taalgebruik van alledag. Zo bezorgde de Bijlmerenquête het Nederlands de beeldspraak 'dat houden we onder de pet' - wekenlang was de uitdrukking niet weg te slaan uit conversaties. Rob Doeve, directeur van het Taalcentrum-VU, heeft over dergelijke taaifenomenen een wekelijkse column op Radio 5. Voor wie dit station niet kan vinden, zijn Doeves observaties nu gebundeld. Hoewel de neerlandicus volgens eigen zeggen weinig moet hebben van taalzuiveraars, heeft hij een nog grotere hekel aan "taalcriminelen". Dat hij zijn boekje Onder de pet genoemd heeft, blijkt niet ingegeven door plezier om deze vondst. De pet, dit "mooie vooroorlogse woord met mooie vooroorlogse gebruikswaarden" staat volgens hem van oudsher voor humeur en verstand, zoals in 'er met de pet naar gooien' of 'er met zijn pet niet bij kunnen'. Heel iets anders dan 'onder de pet houden', dat hij "een blamage voor de pet in de Nederlandse taal" vindt. Doeve eindigt deze analyse met een typerende finale: 'Dames heren verslaggevers daar in Den Haag: doe eens gek! Zet de bokkenpet op! Hou die uitdrukking 'iets onder de pet houden' voonaan onder uw eigen pet! Bedenk zelf uw beeld-

spraak. Trek de stoute pet eens aan. Vat de pet bij de hoorns! Spring uit de pet! Want gemakzuchtig achter deze nieuwvorming aanlopen is naatje pet. Pet uit." Zoals uit de titel blijkt, zijn de columns van recente datum. De nieuwe Dikke van Dale, de op Schiphol in mootjes gehakte eekhoorntjes, de Lewinsky-affaire en de nieuwste taaivondsten van Nederlandse voetballers ("het is verdedigend van belang dat je met elkaar kunt communiceren") passeren de revue. Leuk voor iedere pcgebruiker is dat Doeve de spellingcontrole van de nieuwste Word-versie tegen het licht houdt.

Viespeuk

De neerlandicus weet in zijn columns vaak een lach van herkenning op te roepen. Wie kent niet de (meestal wat oudere) bellers die "in het antwoordapparaat spreken als was het Scheveningen Radio, waarbij ze staccato zinnen zeer gearticuleerd twee keer achter elkaar zeggen, afgesloten door de mededeling 'einde bericht'". Of heeft zich nooit verkneukeld om de nachtelijke reclames bij de commerciële zenders, met het bijbehorende kromme Nederlands en in de hoofdrol altijd "mensen die een ondraaglijk leven leidden totdat het magische toestel aan hen geopenbaard werd". Ook het taalgebruik in de gemiddelde

SUPERLATIEFST In de klas van mijn oudste dochter zit Kevin. Deze Kevin is een geweldige kerel, een reus van 11, die bovendien kijk heeft op mensen. Hij heeft namelijk eens tegen mijn dochter gezegd dat hij haar vader vet cool vindt. De vader van mijn dochter, dat ben ik, voor de kijkers die iets later hebben ingeschakeld. Kevin vindt mij vet cool. Die Kevin ziet het goed. Ik heb geen idee wat vet cool is, maar volgens mij sta ik er bij deze Kevin wel gekleurd op. Tegelijkertijd is vriend Kevin een moderne taalgebruiker. En wel hierom: hij vindt mij niet gewoon cool, nee, ik ben vet cool. Kevin vindt het nodig om een bijwoord van graad toe te voegen. En daarmee doet hij wat alle mensen van onder de dertig doen: die vinden de dingen alleen maar heel erg zus, onwijs zo, vet dit en kei-dat. Een voorbeeld. In de lift kom ik vaak studenten tegen; dat heb je nu eenmaal in het universiteitsgebouw waarin ons taleninstituut gevestigd is. U kent ze misschien wel: jongeren van 2 meter die zich met een fles mineraalwater aan de mond door de openbare ruimte bewegen. Hoor ik een studente tegen een vriendin zeggen: dat college van vanochtend, dat was echt onwijs saai}. Hoort u de enorme saaiheid? Echt onwijs saai- ik weet niet eens wat dat is. Een saai college, dat kan ik me voorstellen. Een erg saai college ook nog net. Maar echt onwijs saai? Dat moet saaier zijn dan iets anders dat al heel saai is. Maar hoe

moeten wij dat dan zien? Zeventien keer zo saai als Tine van Houts in Londen? Let u maar eens op: om u heen gebruiken steeds meer mensen in steeds meer situaties heel krachtige kwalificaties. Het lijkt wel of ons gevoelsleven alleen nog pieken waarneemt. Mooi, leuk, eng zijn geen vermeldenswaardige impressies meer. Dingen zijn ongelofelijk mooi, echt ontzettend leuk oï onwijs eng - pas dan tellen ze mee. Kennelijk worden al onze zintuigen voortdurend geprikkeld, leven we voortdurend op de top van de berg, met als gevolg dat alleen de hele felle prikkels nog doordringen tot de hersenschors, en tot onze gesprekken. Hartstikke tof. H e t metertje moet altijd in het rood staan. Het is hier fantastisch! (...) Nog eens wat: neem de ondergang van het antwoord ja. Vroeger was ja een afdoende bevestigend antwoord. Tegenwoordig boet ja aan kracht in, glijdt ja gevaarlijk af naar nee. Op de plaats van het ja van vroeger staat vandaag de dag absoluut. Ga jij altijd stemmen voor Europa? Absoluut! N e e m t u Hanja Weggen tot uw vrouw? Absoluut! Wat zal de komende eeuw ontzettend keigaaf worden! Vet cool! Ik verheug me nu al op een hartstikke perfecte eeuw. Toll! Super! SupertoU! Einfach Spitze! Affengeil! Dit IS een deel van de column 'Superlatiefst' die in Onder de pet slaat.

Rob Doeve: 'De uitdrukking "onder de pet houden" is een blamage voor de pet in de Nederlandse taal'

uitzending van Studio Sport wordt door Doeve op de hak genomen. Af en toe slaat de taalcolumnist door naar flauwe meligheid, bijvoorbeeld als hij Microsoft-baas Bill Gates 'Wim Gaatjes' en 'Wim Poort' noemt. De Lewinsky-affaire roept volgens hem de vraag op of een viespeuk "inderdaad een soort natte sigaar uit andermans doos" is. E n een grap over seksuele voorlichting op z'n Klaas Wiltings bederft hij door in diens tekst steevast de z als s te schrijven ("Ik kom daar seer seker op terug."). Een boekje over hedendaagse taal is pas echt geslaagd als de lezer er tussen de regels door iets van opsteekt. Want bij observaties over het hier en nu is het wel zo aardig om te weten hoe het er vroeger in het Nederlands aan toe ging, of hoe een verschijnsel in andere talen werkt. Doeve presenteert zulke weetjes. Hij biedt bijvoorbeeld een verrassende kijk op het begrip germanisme. Dat zijn Nederlandse woorden die - zogenaamd, aldus Doeve - eigenlijk Duits zijn. N a de oorlog werden volkomen ingeburgerde woorden als 'omstred e n ' , 'hopelijk' en 'wetenschapper' plotseling bestempeld als on-Nederlands vanwege een (mogelijk) Duitse origine. Ook de woorden 'rookverb o d ' , 'grootmacht' en 'meemaken' golden nog in 1969 als germanismen, dus als fout. Leerzaam is zijn overzichtje van verraderlijke Latijnse uitdrukkingen. De lekker bekkende afkorting 'c.q.' betekent niet en/of, zoals nagenoeg heel Nederland het gebruikt, maar 'in welk geval'. Ook ruimt Doeve vooroordelen over het Vlaams uit de weg. Daarin komen veel meer vreemde woorden voor dan Nederlanders - met het 'hefschroefvliegtuig' voor helikopter en de 'droogkuis' voor chemisch reinigen voor ogen - denken. Waar een Hollandse voetballer op doel schiet, shot zijn Vlaamse collega. En een moord op een parkeerplaats heet op de Belgische tv een 'killing' op een 'parking'. Blijft over de prangende vraag waar de Europese eenwording in taaiopzicht toe leidt. Gaat bijvoorbeeld de gezamenlijke munt onder de naam euro wel of geen zegenrijke toekomst tegemoet? Het antwoord is te vinden in Onder de pet. Rob Doeve, Onder de pet en ander modern taalgebruik. Sdu Uitgevers, Den Haag, prijs / 17,50. Doeves taaicolumns zijn elke zaterdag te horen m het Teleac/NOT programma Faros.

Ondanks invloedrijke ambtenaren zijn politici de baas Ambtenaren hebben veel invloed op de politieke besluitvorming in Nederland, maar uiteindelijk houden de regering en het parlement de touwtjes in handen. Dit concludeert Klaartje Peters in het proefschrift Verdeelde macht waarop ze woensdag 27 oktober aan de VU promoveerde. Politicologe Peters onderzocht op drie ferreinen (kinderopvang, reorganisatie van de politie en besluitvorming over imtelijke ordening) het feitelijk verap van de politieke besluitvorming in ide periode 1985 tot 1995. Met name op pet gebied van de ruimtelijke ordening ^lijkt de invloed van de ambtenaren erg ^root te zijn. "De ambtenaren zijn, pamen met een enkele vertegenwoordiger van belangenorganisaties de enigen üie weten wat er speelt op dit terrein. )e Tweede Kamer komt in feite pas j an de beurt als alles al is uitonderhanfdeld," aldus Peters. sDat ambtenaren daadwerkelijk Nederand regeren, zoals De Telegraaf uit laar dissertatie concludeerde, vindt ze pchter overdreven en onjuist. "De werkelijkheid is veel genuanceerder. In Nederland is sprake van gedeelde taacht tussen regering, parlement en ambtenaren." D e onderzoekster vindt at de a m b t e n a r e n geen 'vierde acht' op zich vormen. "Er bestaat hiet één groot machtsblok van a m b tenaren dat feitelijk de hele samenleving in zijn greep houdt. Daarvoor zijn ze bijvoorbeeld onderling veel te p e l verdeeld." Peters noemt het een opmerkelijke aitkomst van haar onderzoek dat

fe

E

t

Hoe dikker de pijl, hoe meer invloed op de politieke besluitvorming. Het bestuur is de regering. De politiek het parlement.

Bron: VerOeelae macht.

ambtenaren tijdens de kabinetsformatie juist weinig in de melk te brokkelen hebben. "Wat in het regeerakkoord staat, speelt een belangrijke roin allerlei besluitvormingsprocessen. Uit mijn onderzoek blijkt dat hel vooral de toekomstige regeringspartij en zijn die bepalen wat in het akkoorc komt te staan. Op dat moment is hel parlement echt de baas, ook al lijkl zich veel in de wandelgangen en achterkamertjes af te spelen. De meeste andere actoren in het politieke gebeuren mogen langs de zijlijn toekijken.' Doordat het regeerakkoord zo'n centrale rol speelt, staat de oppositie de facie de hele regeerperiode buiten spel. "Wie niet meeregeert mag niet echt meepraten", is de bevinding van Peters. Wat de onderzoekster ook opvalt is dai belangengroepen niet vreselijk veei invloed hebben. "Dat de politiek aan de leiband loopt van het bedrijfsleven, de vakbeweging of allerlei maatschappelijke organisaties, is niet waar. Het poldermodel gaat niet verder dan dat allerle: groepen mogen meepraten Bij beslissingen ligt het primaat in Den Haag, te weten bij de ambtenaren, de regering en de Tweede Kamer. Wat de mate van invloed betreft misschien ook wel in die volgorde." (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen