Ad Valvas 1999-2000 - pagina 174

AD VALVAS 4 NOVEMBER I 9 9 9

PAGINA 6

VU lijkt financieel gezond, maar: te weinig geld voor nieuwe gebouwen

De universiteiten zijn armer dan ze lijken SSAJ_.

Volgende week bespreekt de Tweede Kamer de onderwijs­ begroting. Daarin wordt het hoger onderwijs extra geld in het vooruitzicht gesteld. Dat werd tijd, vinden de universi­ teiten. Maar hoe staan zij er eigenlijk voor? "IHoe je het ook uitrekent, de uitkomst is steeds hetzelfde." Hanne Obbink Het gaat de universiteiten voor de wind. Slechts één van hen sloot het jaar 1998 af met een tekort; Delft stond voor 15,1 miljoen gulden in de rode cijfers. M aar dat tekort wordt ruimschoots goedgemaakt door de anderen. Alle dertien samen boekten de universiteiten een overschot van 186 miljoen, zo blijkt uit de )aarreke­ nmgen van 1998. Dat zijn heel wat rooskleuriger cijfers dan die van de hogescholen. Het maandblad HBO­Joumaal meldde vori­ ge maand dat maar liefst 29 van de 55 hogescholen in 1998 in de rode cijfers waren beland. In totaal kwamen de hogescholen dat jaar ruim dertig mil­ joen gulden tekort. D e universiteiten zijn echter minder gezond dan op het eerste gezicht lijkt. Dat blijkt uit het werk van. een com­ missie onder leiding van de Groningse hoogleraar Koopmans. Die nam de vermogenspositie van de universiteiten (met uitzondering van Wageningen) onder de loep. Ze lijken rijk, maar zijn dat niet, luidde de conclusie afgelopen zomer.

Goed nieuws Het lijkt misschien vreemd, maar voor de universiteiten was de boodschap van Koopmans goed nieuws. "De uni­ versiteiten krijgen nogal eens te horen dat ze geld zat hebben", zei voorzitter Meijerink van de verenigingen van universiteiten VSNU meteen. "Dat is borrelpraat. Dankzij het rapport van Koopmans hebben we er nu een weerwoord op." De commissie­Koopmans rekent voor dat de universiteiten een flink eigen vermogen nodig hebben voor investe­ ringen in hun gebouwen. Dat vermo­

gen hebben ze echter bi) lange na niet: ze komen 1,6 miljard gulden tekort. Daarom moeten ze lenen op de kapi­ taalmarkt, en dat levert een miljoen­ enverlies op aan rente. Op zich is dat verlies nog geen ramp, zo lang dat maar goed gemaakt wordt met rente­inkomsten die geboekt wor­ den in de tijd dat een universiteit niet hoeft te investeren. M aar dat even­ wicht tussen rente­inkomsten en ­uit­ gaven IS er met. De universiteiten zijn pas echt gezond, concludeert Koop­ mans, als ze tachtig miljoen gulden per jaar extra krijgen van de overheid. Dat wisten we al sinds we in 1995 eigenaar van onze gebouwen zijn geworden, zeggen woordvoerders van alle universiteiten. "Het ministerie heeft destijds ook toegegeven dat we te weinig geld voor investeringen krij­ gen", zegt M . Kooi)man, lid van het Groningse college van bestuur. "Die tachtig miljoen van Koopmans komt wonderwel overeen met de bedragen die destijds genoemd zijn."

Ook R. Knegt, collegelid in M aas­ tricht, herkent de cijfers. Zijn universi­ teit was begin dit jaar de eerste die geld leende op de kapitaalmarkt om nieuw­ bouw te kunnen betalen. T o t nu toe is er 170 miljoen geleend, en daar komen nog enkele tientallen miljoenen bij. "Het vermogenstekort dat Koopmans berekent, spoort met het bedrag wij zelf moeten lenen", zegt Knegt. D a t dat geld kost, heeft M aastricht ook al ondervonden. "Daardoor moeten we op middellange termijn vijftien tot twintig miljoen gulden bezuinigen op onderwijs en onderzoek. Dat gaat van 'au'." De kale cijfers uit de jaarrekeningen over 1998 li)ken nog geruststellend. Niet alleen houden bijna alle universi­

DE VERDELING VAN DE ARMOEDE De universiteiten l«omen geld tel<ort. Dat zeggen zij zelf, en ook de onpartijdige deskundigen van de commissie­Koopmans komen tot die slotsom. Maar niet iedereen zit even krap bij kas. Wie zijn de sterken, en wie de zwakken? "Onze positie is niet riant", zegt H . van Dam, financieel medewerker van de Technische Universiteit Delft. Delft is de enige die in 1998 in de rode cijfers kwam, en ook voor 1999 is een tekort begroot. Delft wil investeren in gebouwen, en het staat nu al vast dat ze daarvoor geld moet lenen. M aar geleend geld is duur geld. De krapte zal dus eerder toe­ dan afnemen. Delft staat niet alleen. M aastricht leende begin dit jaar 170 miljoen gulden, de Erasmus Universiteit stak zich al voor 56 miljoen in de schul­ den en rond de jaarwisseling gaat ook Eindhoven de kapitaalmarkt op, voor zo'n 170 miljoen gulden. Ongezond hoeft zo'n gang naar de bank niet te zi)n. M aar geld kost het wel. "We zullen een positief resul­ taat blijven boeken", zegt het Eind­ hovense collegelid W. te Beest. "Maar daarbij moeten we wel snij­ den in onderwijs en onderzoek." Zijn M aastrichtse collega Knegt noemt de situatie "benauwd, maar beheersbaar". De andere universiteiten zullen in hetzelfde schuitje terechtkomen, zegt collegevoorzitter S. Noorda van de UVA. Ze zitten alle in dezelfde cyclus van sparen, lenen en afbetalen. "De ene universiteit zit m een andere fase dan de andere. M aar uiteindelijk

Peter Wolters/AVC

Fronsen

moet elke universiteit lenen, dat staat vast." Door die verschillende posities in de cyclus is het niet eenvoudig de jaar­ cijfers te vergelijken. De cijfers van de Universiteit Utrecht lijken het meest rooskleurig. Die heeft de afge­ lopen jaren flink gebouwd, heeft nog niets geleend en kan desondanks met mooie cijfers pronken. Ook Groningen, de Vrije Universi­ teit en Brabant lijken er redelijk uit te springen. Brabantse rekenmees­ ters dichten hun universiteit een plaats "in de middenmoot" toe. Groningen gaat binnenkort voor 300 miljoen gulden gebouwen voor haar bètacluster neerzetten, maar hoeft desondanks met te lenen. M aar vol­ gens Koopmans waardeert het zijn gebouwen te hoog. vu­hoofd financiën Bob van der Leest relativeert zelf de gunstige cij­ fers van zijn universiteit. "Voor tand­ heelkunde hebben we geld liggen en de komende jaren kunnen we nog sparen voor de toekomst. M aar we hebben zeker niet genoeg geld voor vervanging van onze gebouwen over tien tot vijftien jaar, wanneer ze ver­ ouderd zijn. Dan moeten we lenen en om daarover rente te betalen, zul­ len we onze faculteiten en diensten moeten knippen en scheren." Het krapst lijkt naast Delft de Uni­ versiteit Leiden te zitten. Haar cij­ fers zien er nu al met florissant uit. Binnenkort zal ook Leiden boven­ dien de kapitaalmarkt op moeten, om nieuwbouw van de medische faculteit te betalen. De Leidse rekenmeesters zijn er weinig mede­ deelzaam over. "Alle universiteiten samen hebben een groot vermogens­ tekort. Wij hebben daarin een bui­ tenproportioneel aandeel", is alles wat men kwijt wil.

Universiteitsgebouwen zijn soms hard aan vervanging toe. Zo is het P rovisorium (noodbouw) van de VU gebouwd in '67, voor zo'n vijf jaar. Het is nog altijd in gebruik en zal pas in 2 0 0 1 gesloopt worden. teiten geld over, ook volgens andere gangbare bedrijfseconomische criteria is er weinig reden tot zorg. Allereerst geven de liquiditeitscijfers aan dat er genoeg geld op de bank staat om uit­ staande rekeningen te betalen. Bij een aantal tmiversiteiten (Leiden, M aas­ tricht, Rotterdam) is dat overigens maar nét het geval. Wageningen heeft echter een fractie te weinig liquide middelen om haar kortlopende schul­ den te betalen. Ook de solvabiliteit (de verhouding eigen vermogen/totaal vermogen) oogt solide, met een gemiddelde van 62 procent. In het bednjfsleven zou men waarschijnlijk zelfs de wenkbrauwen fronsen over zo'n omvangnjk eigen vermogen. Daar is men gewend winst te maken met geleend kapitaal. Maar universiteiten zijn geen bedrij­ ven, legt Koopmans uit. Voor bedrij­ ven mag het voor de hand liggen te mvesteren met geleend geld, voor uni­ versiteiten is het veel verstandiger (want goedkoper) om te werken met eigen vermogen. De universitaire cij­ fers moeten daarom anders geïnter­ preteerd worden dan bedrijfsecono­ men gewend zijn: universiteiten heb­ ben niet te veel, maar te weinig eigen vermogen. Bovendien valt er op de kale cijfers nog wel wat af te dingen. Allereerst hebben zeven universiteiten ­ waaron­ der de Vrije Universiteit ­ hun gebou­ wen voor een te groot bedrag op de balans staan, zegt Koopmans. Die gebouwen moeten in dertig jaar afge­ schreven worden. Wie een langere ter­ mijn hanteert, rekent zich rijk. De gebouwen van de zeven zijn daarom samen 360 miljoen minder waard dan ze zelf opgeven. Harde noten kraakt Koopmans ook over wachtgelden. Daarvoor zetten de universiteiten nauwelijks geld opzij, omdat ze voorzien dat de overheids­ vergoeding die ze ervoor krijgen de kosten zal dekken. T e n onrechte, vindt Koopmans. Als de universiteiten hun eigen boekhoudkundige principes correct zouden hanteren, valt hun eigen vermogen daardoor zo'n 750 miljoen lager uit.

Theoretisch De universiteiten weten nog niet of ze Koopmans' inzichten zullen verwer­ ken in volgende jaarrekeningen. M aar als ze dat doen, zullen die veel minder florissante cijfers bevatten dan er nu op tafel liggen. M aastricht bijvoor­ beeld, dat nu nog een solvabiliteit haalt van zeventig procent, zal dan op vijftig procent blijven steken. Univer­ siteiten die nu nog net genoeg liquide

middelen hebben, zakken dan door de ondergrens heen. T o c h zijn de universitaire rekenmees­ ters niet al te somber geworden van het rapport. Allereerst lijkt bijna nie­ mand van plan Koopmans' opmerkin­ gen over wachtgelden ter harte te nemen. Als ze dat wél zouden doen, moet een groot bedrag op de balans verschoven worden van eigen naar vreemd vermogen. Een papieren ope­ ratie, vinden veel betrokkenen. "Inderdaad", geeft Knegt (M aas­ tricht) toe. "We lopen in onze boek­ houding vooruit op overheidsvergoe­

Datzelfde geldt voor de v u , zegt Bob van der Leest, hoofd financiële planning en controle. " H e t casco schrijven we af in vijftig jaar, maar de vaste inrichting en gebouwaan­ passingen in twintig jaar. E n voor installaties ­ zoals liften en aircondi­ tioning ­ hanteren we tien tot vijf­ tien jaar. De uitkomst van het rapport­Koop­ mans staat, vinden de universiteiten ze moeten er tachtig miljoen per jaar bij krijgen. Volgens Van der Leest heeft Koop­ mans de zaken "sophisticated" op een

DE FINANCIËLE POSITIE VAN UN IVERSITEITEN IN KERNCIJFERS resultaat in guldens (proc.)

solvabiliteit

liquiditeit

vu

49,1(7,6)

72,8

2,6

TUE

16,9 14,3)

64,2

1,5

UU

39,9 (3,8)

70,0

1,7

RUG

24,6 (3,1)

80,2

3,1

KUN

17,3 (2,5)

61,0

2,4

UvA

18,8 (2,1)

53,8

3,2

KUB

3,8 (2,0)

75,9

3,7

UT

7,1 (2,0)

58,0

1,4

EUR

8,9 (1,7)

64,1

1,2

wu

6,0 (1,5)

71,0

1,0

UM

3,4 (0,8)

69,7

1,1

UL

5,6 (0,8)

40,7

1,1

TUD

15,1 (-1,9)

48,7

1,5 centen

van de totale baten; Solvabiliteit: de verhoudingen eigen/totaal vermogen in procenten; Liquiditeit: de verhouding vlottende activa/kortlopende schulden.

dingen die we nog niet binnen heb­ ben. En niets is zo onzeker als lange­ termijn­toezeggingen van de overheid. Maar wat Koopmans daarover zegt, is toch wel erg theoretisch." Ook Koopmans' kritiek op de taxatie van de universitaire gebouwen maakt weinig indruk. Brabant, dat gebouwen in vijftig jaar afschrijft, zet geld opzij voor tussentijdse renovaties en komt daarmee de facto in de buurt van de aanbevolen dertig jaar.

B on jaarrekeningen 1998

rijtje gezet: "Los van de boekhoud­ kundige waarde, is de reële waarde van gebouwen belangrijk. Naar aanleiding daarvan stelt Koop­ mans dat de universiteiten te weinig noodzakelijke reserve hebben. En Kooijman (Groningen)conclu­ deert: "Je kunt zulke zaken op ver­ schillende manieren uitrekenen, maar daarover hoef je je geen zorgen te maken. De uitkomst is steeds hetzelfde."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen