Ad Valvas 1999-2000 - pagina 292

PAGINA

AD VALVAS 1 3 JANUARI 2 0 0 0

Historicus liekelt marktdenken op universiteiten

De teloorgang van de academische vrijheid ,- ?«vi'X?T*ftïxr»>

Wie de universiteit benadert ais een bedrijf, hangt de academische vrijheid aan de wilgen. Dat zegt Chris Lorenz, universitair hoofddocent geschiedenis aan de VU. Lorenz voert een fel betoog tegen de dominante invloed van het marktdenken op het academische leven. Over de onderwijspolitiek in de nieuwe eeuw is hij nauwelijks hoopvoller gestemd. "Ik heb gegronde redenen om me zorgen te blijven maken."

Studenten -worden volgens u gestimuleerd om zich te gedragen als 'nutsmaximerende onderwijsconsumenten'. Wat bedoelt u daarmee? Studenten hebben haast, haast, haast. H u n baantjes staan vaak op de eerste plaats, want wie niet werkt, kan met studeren. Als ik een afspraak probeer te maken met een student krijg ik steeds vaker te horen: 'dan moet ik werken.' Studenten die alleen maar zo snel mogelijk willen studeren, zijn volgens mij verkeerd bezig. Het wordt dan namelijk riskant om iets uit te gaan zoeken waarvan je de uitkomst nog niet weet. Terwijl het werken op de grens van het bekende en onbekende nu juist de drijfveer achter de wetenschap is.

Professor Chris Lorenz: 'Het marktdenken heeft in de gammasector vooral geleid tot een grote papierberg en een hoop onzin.'

Yvette Neten In het huidige wetenschapsbeleid is de academische vrijheid zo dood als een dodo. Dat verkondigde prof. dr. Chris Lorenz, bijzonder hoogleraar filosofie van de geschiedenis aan de Universiteit Leiden en imiversitair hoofddocent aan de vu, onlangs in Trouw. "Wie de universiteit primair als onderneming zietj hangt de academische vrijheid als leidend universitair principe aan de wilgen", aldus Lorenz. Hij zet hiermee de discussie voort die hij al in 1993 aanzwengelde met de uitgave van het boekje Van het universitaire front geen nieuws. Daarin concludeert de historicus dat het toepassen van economische marktprincipes op de universiteit niets anders is dan een bezuinigingsoperatie die de kwaliteit van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs bedreigt. Het marktdenken reduceert studenten en docenten tot 'onderwijsconsumenten' en 'onderwijsproducenten' en geeft de overheid een excuus om zich steeds verder terug te trekken uit het wetenschappelijk onderwijs. D e markt regelt immers zichzelf Onderhand vreest Lorenz voor de teloorgang van de universiteiten. Wat bedoelt u als u zegt dat de academische vrijheid in het huidige beleid zo dood is als een dodo? De politiek heeft de onderneming en

diepunten. H o e meer ptmten de studenten halen, des te meer geld knjgt een studierichting. Daarmee worden inhoudelijke criteria uitgehold. Men beweert dan wel dat de kwaliteit wordt bewaakt met behulp van visitatiecommissies, maar dat zijn doekjes voor het bloeden. Iedereen weet dat je opleidingen niet met een bezoekje van een paar dagen kunt beoordelen. De kwaliteit van onderwijs is n u eenmaal moeilijker vast te stellen dan die van margarine.

de markt heilig verklaard. Wie de universiteit organiseert als een bedrijf, laat het principe van academische vrijheid varen. Want de markt wordt gestuurd door het winstmotief en dat strookt vaak niet met die vrijheid. Naarmate de markt meer greep krijgt op de financiering van wetenschap, zijn onderzoekers minder in staat om zich door h u n eigen wetenschappelijke agenda te laten leiden. Maar moeten wetenschappers dan helemaal aan hun lot worden overgelaten om het beste tefunc-

een sector waarin de specialisten zelf het beste kunnen bepalen wat onderzocht moet worden. Zij hebben er per slot van rekening voor gestudeerd. Wat is er zo fout aan het marktdenken in de wetenschap? Het marktdenken is een ideologie. E n wel een die in eerste instantie wordt gebruikt om bezuinigingen te rechtvaardigen. D e ideologie maakt onderscheid tussen onderzoek dat economisch relevant is en onderzoek dat dat niet is. Ze geeft argumenten om minder geld uit te geven aan de econo-

'Inhoudelijke criteria worden uitgehold' tioneren? Is dat geen pleidooi voor 'wetenschap om de tvetenschap'? Dat vind ik een vreemde veronderstelling. Alsof wetenschappers bij voorbaat irrelevant bezig zijn en zich niets aantrekken van wat er in de wereld gebeurt. Ik pleit alleen voor erkenning van de eigen aard van het 'wetenschappelijk bedrijf. We leven in een maatschappij met een vergaande arbeidsdeling. Hierin is het zoeken naar waarheid gedelegeerd aan de wetenschap. Ik zie de wetenschap als

misch irrelevante vakken. Deze vind je vooral bij de alfa- en gammawetenschappen. Maar in deze wetenschappen wordt nog steeds wel het grootste aantal studenten opgeleid. Bovendien gaat deze ideologie ervan uit dat de tucht van de markt leidt tot meer efficiency. Het tegendeel is waar. T o t nu toe heeft het marktdenken in de gammasector vooral geleid tot een grote papierberg en een hoop onzin. Onderzoekers hebben allerlei verhalen verzonnen om h u n interesses te pre-

Uitnodiging Het college van bestuur heeft het genoegen u uit te nodigen voor een ontvangst, waarop afscheid genomen wordt van

mr. J. Dotiner als lid van het college van bestuur van de Vrije Universiteit op woensdagmiddag 19 januari 2000 vanaf 16.00 uur in het Auditorium van de Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105.

Bram de Hollander

senteren als maatschappelijk relevant. Maar er moeten nu eenmaal prioriteiten -worden gesteld in het onderzoek. Niet alles kan worden onderzocht. Ik pleit ook niet voor een blanco cheque voor iedereen die zich uitgeeft voor wetenschapper. Randvoorwaarden voor onderzoek werden altijd al door derden gesteld. D e politiek bepaalt hoeveel geld er wordt vrijgemaakt voor onderzoek en een onderzoeksorganisatie als het NWO maakt uit aan welke wetenschapsgebieden dat geld wordt toegekend. Daar is niets mis mee. Ook heb ik op zich niets tegen onderzoek via de derde geldstroom. Maar ik ben er wel fel op tegen dat onderzoek afhankelijk wordt van die derde geldstroom. E n dat dreigt te gebeuren. U bent niet alleen tegen het marktdenken op het gebied van onderzoek, u keert zich ook tegen de reorganisatie van het onderwijs op de universiteiten volgens het marktmodel. Op de v u worden de studielasten en onderwijslasten, net als op andere universiteiten, uitgedrukt in studiepunten. Vervolgens wordt de fmanciering van studierichtingen afhankelijk gemaakt van de 'productie' van stu-

Verwacht u dat het onderwijsbeleid de komende jaren nog zal veranderen? Nee, ik verwacht meer van hetzelfde. Ik blijf me zorgen maken en daar heb ik gegronde redenen voor. Minister Hermans heeft weliswaar minder sturingsdrang dan zijn voorganger Ritzen, maar aan het huidige financieringssysteem houdt hij vast. De hoeveelheid geld die universiteiten knjgen, hangt nog steeds af van het aantal studenten dat staat ingeschreven en het aantal dat daadwerkelijk afstudeert. Hermans heeft zelfs onlangs het gewicht van diploma's daarbij nog vergroot. Ik ben trouwens niet de enige die zich zorgen maakt. Alleen doen de meeste anderen nauwelijks meer pogingen om die zorgen te verwoorden. Zij zijn moe gebeukt door reorganisaties en bezuinigingen. D e minister zou zich eens moeten afvragen waarom academici niet meer over onderwijsbeleid discussiëren. Wat verwacht u nog van de W? Voor zover ik het kan zien, wijkt de opstelling van de v u ten aanzien van het marktdenken in de wetenschap niet af van die van de andere universiteiten. Ik heb sterk de mdruk dat alle bestuurscolleges de universiteit zo langzamerhand echt zijn gaan zien als een bedrijf Ze zouden zich eens moeten afvragen wat eigenlijk de rol is van een imiversiteit.

De lionderd haien? Stop met bewegen! E r zijn v a n die dagen dat je gezond wilt d o e n . D a n n e e m je n a de lunch de trap naar de vijftiende verdieping i n plaats v a n de lift. N o g nahijgend k o m je boven, o m op je bureau e e n boekje a a n te treffen m e t de titel B e w e e g m i n der, leef langer. Het werkje is v a n de h a n d v a n prof. dr. H a n Kemper, voormalig hoogleraar bij bewegingswetenschappen en n u in dienst bij het onderzoeksinstituut EMGO v a n de

faculteit Geneeskunde. K e m p e r bundelde vijftig essays die hij schreef over de relatie tussen b e wegen e n gezondheid. In de stukjes Het programma ziet er als volgt uit: maakt hij m e l d i n g v a n allerlei curieuze wetenswaardigheden. Ook 15.45 uur ontvangst met koffie en thee in de Foyer relativeert hij zaken die algemeen voor waar worden a a n g e n o m e n . 16.00 uur toespraken in het Auditorium: H o e zit het nu m e t dat m i n d e r dr. G.W. Noomen, voorzitter College van Bestuur bewegen? Welnu, er bestaat e e n theorie, schrijft Kemper, die drs. C. Jonker, hoofd Dienst Personeelszaken bepaalt dat de m e n s i n zijn leven mr. J. Donner m a a r een bepaalde hoeveelheid 16.45 uur receptie in de Foyer energie tot zijn beschikking heeft. D o o r veel te sporten z o u je die eer18.30 uur einde der opmaken dan wanneer je het wat rustiger a a n zou d o e n . De Vrije Universiteit is met het openbaar vervoer goed bereikbaar. Betaalde parkeerruimte is beschikbaar op het Maar betekent dat dan ook dat je binnenterrein, toegang naast het Provisorium. Het Auditorium en de Foyer liggen op korte loopafstand van het langer blijft leven als je niet m e e r binnenterrein. beweegt? T o c h m a a r even K e m p e r

zelf gebeld. "NatuurUjk niet. Want als je niet beweegt, verslap je en b e n je veel vatbaarder voor allerlei kwalen. D i e titel, dat is gewoon een kwinkslag. D a a r moet je je'niet te druk o m m a k e n . E n dat wij tegenwoordig langer leven, hebben wij vooral te danken aan de medische wetenschap, niet aan onze gezondheid. H e t is onzin om ge^"""' h e i d af te m e t e n a a n de leeftijd die je weet te bereiken. Waar het oto gaat is i n welke conditie je die leeitijd bereikt. E n als je niet stikit, blijf je gewoon langer vitaal. ^ T o c h m a a r bUjven bewegen dus. "Zeker. Juist de beweging ^}]^^ Ujkse bezigheden is belangri)K^ a buiten het uurtje sporten om. Dat traplopen m o e t je vooral büjven d o e n . " {MP) (advertenm)

^

DISSERTATIE ü kijk op www.proefschriften.nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen