Ad Valvas 1999-2000 - pagina 417

AD VALVAS 9 MAART 2000

PAGINA 9

Tien vragen over het Angelsaksische model

Nederland moet wel meedoen met het Turopa van de kennis' Minister Hermans broedt nog op een standpunt, maar uni­ versiteiten en h ogesch olen wachten daar niet op: zij zijn druk bezig zich aan te pas­ sen aan het Angelsaksisch e model. Want h eel Europa en ook Nederland moeten eraan geloven. Maar waaraan pre­ cies? En hoe? En waarom? De tien meest gestelde vra­ gen op een rijtje.

studie in tweeën geknipt moet worden en of een masterstudie ook in één jaar kan, dat heeft nog niemand goed doordacht. Wat ho udt een bachel o rdipl o ma eigenlijk in? Dat staat ter discussie. In ieder geval moet het duidelijk zijn dat een hbo­ bachelor iets anders is dan een univer­ sitaire bachelor. Ze zijn gelijkwaardig, maar niet hetzelfde, liet Hermans in een toelichting op de Bolognaverkla­ ring optekenen. Voor het hbo ligt het verder simpel, daar is bachelor gewoon een nieuwe naam voor het bestaande diploma. De universiteiten hebben meer denkwerk te verrichten. Bologna eist dat de bachelorgraad "van belang is voor de Europese arbeidsmarkt". Maar dat zint sommige universiteiten niet. De bachelorgraad moet niet het eind van de studie zijn, denken zij, maar slechts een moment om te kiezen tussen spe­ cialisaties.

Hanne Obbink, HOP Iedereen is vóór. De minister, de uni­ versiteiten en hogescholen, allerlei adviesorganen ­ allemaal vinden zij dat Nederland het Angelsaksische model moet invoeren. Maar daarmee begint de discussie pas. De universi­ teiten zijn het niet eens over wat een bachelor is. Ook betwisten zij hoge­ scholen het recht om masters op te lei­ den. En studenten zijn op h u n beurt bang dat ze na drie jaar worden weg­ gestuurd. Voorlopig is het laatste v?oord er nog niet over gezegd.

Kan elke student die een bachel o r­ diploma o p zak heeft straks een masteropleiding ov lgen? Nee. In elk geval zal een hbo­bachelor niet automatisch toegang krijgen tot een universitaire masterstudie, heeft Hermans al gezegd. Maar ook de doorstroom van universitaire bachelors spreekt niet vanzelf Sommige univer­ siteiten voelen er wel wat voor om hun masterstudenten zelf te selecteren. En als we Hermans' sentimenten ook maar enigszins aanvoelen, gunt hij ze die vrijheid wel. Een aantal universiteiten is ook al druk bezig met het werven van masterstu­ denten in het buitenland. Wageningen is daarmee het verst, maar ook de Universiteit van Amsterdam, Leiden en Rotterdam zijn al een eindje op weg met hun plannen. Veel masterop­ leidingen zullen daarom in het Engels worden gegeven.

Wat is eigenlijk het Angelsaksi­ sche mo del? Dat weet bijna niemand. In juni besloten 29 Europese onderwijsminis­ ters, onder wie Hermans, tijdens een bijeenkomst in Bologna dat ze zouden overstappen op het Angelsaksische model. De Leidse hoogleraar Wesse­ ling sprak van een moedige beslissing. "Al was het maar omdat er helemaal geen Angelsaksisch model bestaat." Want Amerika is Engeland niet en in Schotland is het wéér anders. In de zogeheten Bolognaverklaring die de ministers ondertekenden, komt het woord Angelsaksisch niet eens voor. Er is slechts sprake van "een systeem dat IS gebaseerd op twee cycli, under­ graduate en graduate". De eerste fase moet tenminste drie jaar duren. Het doorlopen daarvan is een vereiste om tot de tweede fase toegelaten te wor­ den. Die fasen worden ook wel bache­ lor­ en master­ias genoemd. Waarom mo et heel Euro pa eraan geloven? 'Een Europa van de Kennis is onmis­ baar voor het instandhouden en verrij­ ken van Europees burgerschap", ver­ kondigt de Bolognaverklaring hoog­ dravend. De ondertekenaars willen dat de diverse onderwijsstelsels op zijn minst vergelijkbaar zijn. Studenten en afgestudeerden kunnen dan zonder hindernissen in heel Europa terecht. Ook eigenbelang speelt mee: de markt voor hoger onderwijs wordt steeds mtemationaler en een verbrokkeld Europa veriiesl die markt aan de Ver­ enigde Staten. *on Nederland achterblijven? Nee, vindt minister Hermans. Mee­ doen IS noodzakelijk voor "een goede positionering" van het Nederiandse hoger onderwijs, zo schreef hij in

Friso Spoelstra

september. Dat onderwijs is van goede kwaliteit, maar toch kost het vaak moeite om de Nederlandse diploma's op de juiste waarde geschat te krijgen. Nederland moet dus een herkenbaar en internationaal vergelijkbaar stelsel krijgen. Vooral het gegeven dat het Nederlandse hoger onderwijs maar een fase kent, speelt afgestudeerden in den vreemde soms parten. Het doctoraal­ diploma wordt daardoor gelijk gesteld met het eerste diploma dat een student in het Angelsaksische model haalt, het bachelordiploma.

Bachelors en masters op de VU Net als a n d e r e universiteiten heeft de vu een s t u u r g r o e p in h e t leven geroepen die zich b u i g t o v e r d e invoering van h e t Angelsaksische systeem. D e g r o e p , w^ aarin alle laculteiten v e r t e g e n w o o r d i g d zijn, moet half m a a r t zijn e e r s t e r a p p o r t uitbrengen. Volgens voorzitter Geert Booij, decaan van de Lenerenfaculteit, is iedereen het erover eens dat de invoe­ png van het nieuwe systeem onom­ keerbaar IS. Hij verwacht ook geen onoverkomelijke problemen. "Ik ben redehjk optimistisch over de haalbaar­ neid , aldus Booij. Al moet hij toege­ ven dat lang niet alle docenten zullen 2'tten te springen om een zoveelste onderwijshervorming. Uok op de vu is het instellen van de oachelor­masterstructuur op de bèta­

faculteiten een beduidend kleinere operatie dan op de alfa­ en gammafa­ culteiten. De bèta's zijn immers al langer bezig met de opzet van een vijfjarig studieprogramma, opgedeeld in een driejarig algemeen programma en een tweejarig specialistisch vervolg. "Bij Biologie zijn we eigenlijk dit jaar al begonnen met een bachelorsfase", legt Herman Verhoef uit, portefeuille­ houder onderwijs in het faculteitsbe­ stuur van Biologie. De eerste BA­titels kunnen wat hem betreft dus al over drie jaar worden uitgedeeld. "Aan het eind van het derde jaar hebben we een uitgebreide stage ingelast. Dat zou een mooie afronding kunnen wor­ den voor een bachelorsdiploma." In principe wil Biologie de studenten stimuleren om daarna door te gaan voor master, maar daar wordt geen grote nadruk op gelegd. "Als een stu­ dent besluit iets anders te gaan doen.

Moet nu het hele Nederlandse hoger o nderwijs o p de sch o p? Dat is de vraag. "Eigenlijk staat maar weinig wettelijks de invoering van een bachelor­masterstructuur in de weg", zei collegevoorzitter Van der Hek van de Universiteit Twente een jaar gele­ den al. Hbo­afgestudeerden mogen zich bachelor noemen, wo­geschool­ den master. Ook universitaire bache­ lors bestaan al: dat zijn degenen die er een driejarige kandidaatsfase op hebben zitten.

Geef die Angelsaksische titels een wettelijke gro ndslag en klaar is het Nederlandse o bachel r­master­ stelsel? Misschien, maar die minimalistische opvatting wordt door bijna niemand verdedigd. Een aantal universiteiten wil in elk geval verder gaan. Zij over­ wegen hun opleidingen op te delen in een bachelorfase van drie jaar en een specialisatie in de masterfase. Voor techniek­ en bètastudies is dat simpel. Die duren nu al vijf jaar en houden in deze opzet dus twee jaar over voor een masterfase. Maar hoe een vierjarige

is dat prima." Wel loopt er een voor­ stel om het vierde en vijfde masterjaar voortaan in het Engels te geven om MA­studenten te trekken uit het bui­ tenland. Docenten reageren hier zeer wisselend op, aldus Verhoef. Sommi­ gen twijfelen aan hun eigen Engelse taalvaardigheid en dat van de studen­ ten. Ook de Faculteit der Exacte Weten­ schappen is dit jaar begonnen met een opleiding van drie plus twee. Hier wordt wel, meer dan bij Biologie, benadrukt dat een driejarige bachelo­ ropleiding een tussenstop is. "Bedrij­ ven hebben geen behoefte aan natuur­ en scheikundigen met een driejarige opleiding", aldus Henk Blok, onder­ wijsdirecteur bij de divisie natuur­ en sterrenkunde. "Een student mag natuurlijk altijd stoppen, maar dat is niet de normale weg." De alfa­ en gammaopleidingen moe­ ten uitgaan van een vierjarige oplei­ ding. Voorlopig zit het er niet in dat zij geld krijgen voor meer. Daarom is

het erg belangrijk dat studenten wor­ den geprikkeld om door te stromen na een driejarige bachelorsopleiding, benadrukt Letterendecaan Booij. "Niemand wil een sluipende verkor­ ting van een vierjarige opleiding naar een driejarige. Het moet alleen mak­ kelijker worden om na die drie jaar over te stappen op een andere oplei­ ding of studenten van een andere opleiding te laten instromen." De instromers naar een masteroplei­ ding kunnen ook van de hogeschool komen. Maar dan zal het bachelordi­ ploma wel getoetst moeten worden, volgens Booij. "Niet elke willekeurige BA wordt toegelaten tot een MA." In principe zal de masterfase bij de alfa's en ganmia's een jaar duren. Gezocht wordt naar tweejarige varianten, maar die kosten extra geld. "Zo denken we aan een zogenaamde duale masterva­ riant, waarin de studenten werken en leren combineren", vervolgt Booij. "Bij Letteren begint volgend jaar de duale opleiding cultureel erfgoedma­

Gaan de ho gescho len straks oo k masteropleidingen geven? Dat willen ze inderdaad. Ze bieden nu al zulke opleidingen aan, maar die worden niet door de overheid erkend, en dat zien de hogescholen graag anders. De Onderwijsraad geeft hun gelijk. Maar die pleit tegelijk voor een onderscheid tussen de hbo­ en de wo­ master: de eerstgenoemde moet pro fes­ sional master gaan heten. En daar voe­ len de hogescholen niets voor. Die vin­ den dat een tweederangstitel. Voorzitter Meijerink van de vereniging van universiteiten VSNU wil dat uitslui­ tend universiteiten gerechtigd zijn een mastertitel te verlenen. Anders gaat het onderscheid mssen hbo en wo in rook op, "en dat kan toch niet de bedoeling zijn". Alles heeft altijd met geld te maken. Is dat o o k zo bij de inv o e­ ring van het Angelsaksisch o m del? Uiteraard. Nog steeds bestaat onder universiteiten de vrees dat die invoe­ ring bezuinigingen uidokt. De over­ heid kan heel eenvoudig haar handen aftrekken van het mastersdeel: dat moet dan maar betaald worden door de markt. Dan betaalt de overheid dus niet langer voor vier, maar slechts voor drie jaar studie. nagement. De instellingen waarvoor studenten onder begeleiding werken, betalen mee aan de opleiding. Ook kan er een MA­lerarenvariant komen van anderhalf jaar, waarin de student het laatste jaar betaald voor de klas staat. En de commissie geestesweten­ schappen van de Akademie van Wetenschappen KNAW lanceerde laatst plannen voor een zogenaamd doctoraatsjaar. Dat is een overbrug­ ging tussen de doctoraalfase van nu en het aio­schap. Ook dat kan een soort masteropleiding worden voor onderzoekers in spe." Al met al zijn er plannen genoeg, maar deze bevinden zich zeker bij de geestes­ en sociale wetenschappen nog in een pril stadium. Intussen blijft het wachten op een definitief besluit van de minister. Want die bepaalt aan welke voorwaarden het nieuwe systeem moet voldoen en hoe­ veel geld er voor uitgetrokken wordt. (YN)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen