Ad Valvas 1999-2000 - pagina 69

AD VALVAS 16 SEPTEMBER 1 9 9 9

PAGINA 9

Spaarplan bracht 'eenvoudige huisvrouwen' op mannenterrein

Dubbeltjes sparen voor de VU De bèta­ en medische facul­ teit van de VU zijn in de jaren dertig en vijftig deels opgezet met dub b eltjes, die door gereformeerde huis­ vrouwen opzij werden ^—^i^HHBHH^Hi^HHHHl^K gelegd. De organisatie Vrouwen VU-hulp was jaren­ lang een belangrijke sponsor van de Vrije Universiteit. En ze bestaat nog steeds. Professor Jan de Bruijn 0>» schreef haar geschiedenis.

•i.^mBHHI^K**'^

gSÊBBÊ

m^^'^Ê^^^BÊÊÊS^^Jm^m'é^^^'^/'^^Bi

c

1

A

^

^. M

r"-^ :^^a^ÊÊ^ÊÊÊÊ^B'7^^\

^^"fl^^

^^^^^^IKC

' ^

m

Ét

1

^^cT^

^ 1

WIJ VROUWEN HELPEN 04^; STRAKS HELPEN D'ARTSEN U

1^ ' ^ ^

Een tableau vivant uit 1 9 3 8 verbeeldt de vastberadenh eid van Vrouwen vu-hulp

Yvette Nelen Waarschijnlijk kan de moeder van een student van gereformeerde huize zich nog wel herinneren dat vroeger bi) haar thuis een groen blikken busje op het dressoir stond met de afbeelding van Abraham Kuyper erop. In dit busje werden centen en dubbeltjes gestopt die van het huishoudgeld waren afgeroomd. Je zou het mis­ schien niet denken, maar aan dit consciëntieus gespaarde kleingeld heeft de vu haar bètafaculteit en medische faculteit voor een belangrijk deel te danken. De spaarbus)es vormen een onmis­ kenbaar erfstuk van de geschiedenis van de vu. Zij stammen uit de jaren dertig, toen de universiteit nog geen geld kreeg van het rijk en volledig gefinancierd werd door vrijwillige bij­ dragen van het gereformeerde volks­ deel van Nederland. Een aanzienlijk deel van die bijdragen was afkomstig van vrouwen. Professor Jan de Bruijn, directeur van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme, heeft onlangs de geschiedenis in kaart gebracht van de vrouwenorganisatie die achter de vu­busjes school.

Dubbeltje De eerste aanzet tot de oprichting van de zogenaamde Vrouwen vu­hulp kwam in 1930, toen de universiteit vijftig jaar bestond. Voor de jubi­ leumfeesten werd geld ingezameld om een nieuwe faculteit op te zetten. Dat was nodig omdat de onderwijs­ wet van 1905 had bepaald dat de vu moest worden uitgebreid met twee taculteiten om in de toekomst vol­ waardige diploma's te kunnen ver­ strekken. In eerste instantie werd gedacht aan de oprichting van een wis­ en natuur­ Kundefacukeit. Maar zo'n bètafacul­ teit was veel kostbaarder dan de al bestaande faculteiten theologie, lette­ ren en rechtsgeleerdheid. Het geld dat de mannelijke leden van de Ver ­

'Christenvrouwen' spaaruen iet geld voor de medisch e faculteit van de VU bijeen

eniging voor Hooger Onder wijs op Ger e­ formeerde Gr ondslag in 1930 bij elkaar brachten, bleek niet genoeg. Het was mevrouw Verdam­Okma, de vrouw van vu­curator mr. J. Verdam, die toen het idee opperde om een beroep te doen op de 'gewone huis­ vrouw'. Als "onze christenvrouwen" nu elke week één dubbeltje opzij leg­ gen voor de VU, zo redeneerde zij, kunnen wij op de honderdste geboor­ tedag van Abraham Kuyper in 1937 een mooi bedrag aanbieden. En dat hoefde dan niet te gaan ten koste van de al bestaande bijdragen van de man, aangezien het ging om een bij­ drage uit het huishoudgeld dat de vrouw beheerde. Het vu­plan 1937 viel in goede aarde. Er werd een groot netwerk opgezet van vrouwen die spaarbusjes uitdeel­ den in het hele land. Binnen de kort­ ste keren telde het project 30 duizend spaarsters. "Juist het feit dat het pro­ ject gericht was op de gewone men­

sen paste in het karakter van de gere­ formeerde bevolkingsgroep," legt Jan de Bruijn uit. "Deze groep heeft van oudsher een zekere democratische inslag. Bovendien appelleerde het plan aan deugden die m de gerefor­ meerde kring hoog stonden aange­ schreven, zoals spaarzaamheid, offer­ vaardigheid en solidariteit."

Emancipatie Het initiatief van mevrouw Verdam was in zekere zin vooruitstrevend, zegt De Bruijn. "Voor het eerst kwa­ men gereformeerde vrouwen op een terrein dat normaal door mannen werd beheerst. Want er gold eigenlijk een strikte scheiding tussen het publieke domein dat van de mannen was, en het privé­domein waar de vrouwen zich bewogen." De hoogle­ raar spreekt dan ook van "een vorm van gereformeerde vrouwenemanci­ patie".

"Maar het was wel emancipatie op een héél voorzichtige manier. De vrouwen pasten er voor op om te radicaal over te komen. Uiteindelijk namen ze de traditionele verhoudin­ gen tussen mannen en vrouwen in acht. Zij presenteerden zich nadruk­ kelijk als 'hulpe van de man'." Dat de mannen zich niet bedreigd voelden, blijkt wel uit het dankwoord van minister­president Colijn die van de vrouwen in 1937 meer dan 311 duizend gulden in ontvangst mocht nemen. Colijn sprak zijn dank uit aan "de eenvoudige huisvrouwen". Dat waren "de vrouwen die niet direct met de wetenschap in contact staan, maar die den stofdoek hanteeren, die de kachel kunnen poetsen en een dweil weten te hanteeren." Het vu­plan 1937 was zo succesvol dat de vrouwen besloten hun actie voort te zetten. Zij noemden hun organisatie voortaan Vrouwen vu­ hulp. Vooral in de verzuilde samenle­ ving na de Tweede Wereldoorlog maakte Vrouwen vu­hulp een grote bloei door. De Bruijn: "Na de oorlog werden de vooroorlogse verhoudingen tussen de verschillende groepen in Nederland hersteld. Het was een tijd van wederopbouw die soberheid en saamhorigheid bevorderde. De orga­ nisatiegraad en betrokkenheid van de mensen in de verschillende zuilen bereikten hun hoogtepunt."

Dolle M i n a ' s N a de bètafaculteit hadden de vrou­ wen vanaf 1950 een nieuw doel voor ogen: de oprichting van een medische faculteit. In 1956 werd de honderd­ duizendste spaarster verwelkomd. T o c h waren aan het eind van diezelf­ de jaren vijftig ook de eerste tekenen zichtbaar dat het gereformeerde bol­ werk scheuren begon te vertonen. De Nederlandse samenleving was in een hoog tempo aan het veranderen. D e zuilen verloren hun eenheid. Zo was het niet meer vanzelfsprekend dat gereformeerden op de Anti Revolutio­ naire Partij stemden. N u hield de Vrouwen vu­hulp zich niet bezig met politieke discussies; ze was vooral gericht op haar spaardoe­ len. Maar ook hier was een verschui­ ving merkbaar. "Doordat er meer meisjes gingen studeren, veranderde de kijk op vrouwen," vertelt De Bruijn. "Vrouwen vu­hulp onderhield nauwe contacten met de vrouwelijke studentenvereniging van de vu. Legde een spreekster op de Vrouwen­ hulpvergadering van 1949 nog de nadruk op het bijzondere vrouwelijke karakter van de busjesactie, in 1962 werd naar voren gehaald dat vrouwen en mannen moesten streven naar een meer gelijkwaardige samenwerking." De woelige jaren zestig met haar Dolle Mina's, provo's en hippies luid­ de de definitieve kentering in voor Vrouwen vu­hulp. Door de ontkerke­ lijking en ontzuiling kwam de bijzon­ dere identiteit van de vu onder druk te staan. Vanaf 1970 werd de univer­ siteit volledig gesubsidieerd door de overheid. Ze volgde steeds meer een eigen koers, los van de Vereniging en haar traditionele achterban. De nood­ zaak van het sparen was niet alleen afgenomen, ook de betrokkenheid van veel gereformeerde gezinnen bij de vu nam af.

Afgehaakt Vrouwen vu­hulp probeerde in te spelen op de veranderingen door andersoortige projecten te gaan finan­ cieren. Zo zette zij een project op dat de toegankelijkheid van de universi­ teit voor gehandicapten moest vergro­ ten. Ook kwamen er projecten in de Derde Wereld. De hulp kreeg meer het karakter van liefdadigheid, al neemt de Bruijn liever het woord 'engagement' in de mond. Maar het tij bleek onmogelijk te keren. De afgelopen twintig jaar heb­ ben er steeds meer spaarsters afge­ haakt. Vooral toen de busjes tien jaar geleden definitief plaats maakten voor girobetaalkaarten, hielden veel vrou­ wen het voor gezien. Volgens De Bruijn is de neerwaartse spiraal een onverbiddelijke ontwikkeling. "Je

moet reèel blijven. Het ziet er naar uit dat Vrouwen vu­hulp op den duur zal verdwijnen. Vroeger kreeg een vrouw bij het stichten van een nieuw huishouden vaak een eigen busje mee. Dat is natuurlijk al lang met meer zo. Smds 1980 is er nauwelijks nieuwe aanwas. Maar dat neemt niet weg dat Vrouwen vu­hulp een unieke geschiedenis heeft en dat het goed is dat er nog steeds een kern is van der­ tienduizend trouwe spaarsters." Het boekje Helpende Handen, VU­ plan 1937 en Vrouwen VU­Hulp in de jaren 1932­1997 van Jan de Br uijn wordt dinsdag 21 september om 15.30 uur gepr esenteer d in zaal Agor a I van de Vnje Univer siteit.

Mevrouw Koetsier­L ems (74), sinds 1975 voorzitter van het bestutir van Vrouwen vu­hulp, heeft altijd haar best gedaan om met haar tijd mee te gaan. "Ik was geen vrouw van Baas in Eigen Buik, maar ik vond wel dat wij ons als vrouwenorganisatie moesten toeleggen op zaken die de positie van de vrouw verbeter­ den. Daarom heeft Vrouwen vu­ hulp, toen de medische faculteit er eenmaal was, geld ingezameld voor de oprichting van de crèche en ter ondersteuning van de sm­ dierichting Vrouwenstudies op de

vu." Mevrouw Koetsier is al sinds jaar en dag nauw betrokken bij Vrou­ wen vu­hulp. In 1947 werd zij op 19­jarige leeftijd adjunct­secreta­ resse onder mevrouw Verdam, de initiator van Vrouwen vu­hulp. Later werd ze secretaresse. Toen ze op 32­jange leeftijd trouwde, was ze gedwongen om ontslag te nemen. "Dat heb ik zó verschrik­ kelijk gevonden. Dat zou je nu toch aanvechten!" Mevrouw Koetsier liet het er niet bij zitten en werd voorzitter van het provinciale bestuur van Vrou­ wenvu­hulp m Noord­Holland. Daarnaast had zij een wijk onder haar hoede in Amsterdam­West, waar ze verantwoordelijk was voor de collecte van de inhoud van de spaarbusjes. Zo'n tien jaar later werd zij lid van het landelijke bestuur. "Na 52 jaar kun je gerust zeggen dat ik vergroeid ben met Vrouwen VU­hulp," zegt ze lachend. Mevrouw Koetsier heeft alle ver­ anderingen van dichtbij meege­ maakt. In 1956 schonk zij de honderdduizendste spaarster een zilveren lepeltje, in de jaren zeven­ tig zag zij met lede ogen het aan­ tal spaarsters alhemen en m 1991 regelde zij de overgang van het vu­busje naar de girobetaalkaart. "De afschafEing van het busje was voor mij wel een emotioneel moment, hoor", geeft ze toe. Ondanks haar betrokkenheid is mevrouw Koetsier nuchter over de voortgang van Vrouwen vu­ hulp. "Op dit moment hebben we nog zeker dertienduizend spaar­ sters. Dan kun je wel campagne gaan voeren om meer mensen aan te trekken, maar op een gegeven moment hebben we besloten om gewoon zoveel mogelijk proberen bitmen te halen met de mensen die we hebben. Dat is toch nog drie ton per jaar." Of ze het jammer vindt dat Vrou­ wen vu­hulp vergrijst? "Ach, jam­ mer. Ik heb zeker het vertrouwen dat we nog een paar jaar kurmen doorgaan. We bestaan al 67 jaar en hebben in totaal meer dan twintig miljoen gulden opge­ bracht. Dat vind ik niet niks."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen