Ad Valvas 1999-2000 - pagina 91

PERSONEELSKATERN

AD VALVAS 2 3 SEPT EMBER 1 9 9 9

I PAGINA 1 1

Hoe meer steun, hoe minder stress stress en werkdruk zijn weer een hot item. Deze week meldde FNVBondgenoten dat meer dan 75 procent van de werkenden gebukt gaat onder werkdruk. Hoe staat het met de werkdruk op deze universiteit? En wat is stress eigenlijk? Ter gelegenheid van de nieuwe serie 'Druk-druk-druk' een gesprek met twee VUdeskundigen.

en onzeker voelt. Dat kan komen door teleurstellingen op het werk of een conflict met je baas bijvoorbeeld."

Publicatiedruk

Volgens Yvonne Berkhoff, psychologe en docente stressmanagement aan de vu, is er een direct verband tussen de groepssfeer en de mate van stress. Volgens haar geldt: "Hoe beter de sociale steun, hoe lichter de vorm van stress." T o c h wordt die steun vaak onderschat, aldus Berkhoff. D e psy­ chologe knjgt veel klachten over de geringe betrokkenheid van chefs bij h u n medewerkers. "Mensen willen graag gestimuleerd worden, waarde­ ring krijgen. Maar een manager op een universiteit is een professional: hij is gewend alleen te werken." Hoewel er nog nooit onderzoek is verricht naar de soorten van stress op de vu, maakt Berkhoff uit gesprekken met collega's op dat er wel een speci­ fiek soort stress bestaat onder mede­ werkers op een universiteit. E en van Dalen "Publicatiedruk is een grote factor waardoor stress ontstaat. Maar ook de toenemende onduidelijkheid over de Zet twee ratten in een kooi en geef toekomst speelt mee. V roeger was daar hen alletwee elektrische schokken op nauwelijks sprake hetzelfde moment van. Als je een en met een gelijke intensiteit. De ene 'Een druk baasje hóeft niet baan kreeg als onderzoeker op rat waarschuw je een universiteit overspannen te worden' vijf seconden van gaf dat een per­ tevoren met een spectief. Dat niet lampje dat de meer zo. Onderzoekers weten vaak niet schok eraan komt. Bij de andere rat waar ze aah toe zijn. Met die onzeker­ doe )e dat niet. Wat blijkt? Na enkele heid kunnen veel mensen niet goed dagen heeft de laatste rat maagzweren leven." ontwikkeld, en de gewaarschuwde rat niet. Tussen de mens en de rat is in dit opzicht nauwelijks verschil. Beiden Zenuwstelsel willen dat de situatie waarin ze zich bevinden beheersbaar wordt. Is dat Hoe het lichaam precies reageert op niet het geval, dan leidt dat tot stress. die onzekerheid heeft de afdeling far­ Het was de Amerikaanse onderzoe­ macologie onderzocht door te bekijken ker Weiss die er met deze experimen­ hoe de hersenen daarop reageren. ten achter kwam dat ratten in stress­ Smelik legt uit: "Zodra mensen zich volle situaties hetzelfde reageren als onveilig voelen, gaan er prikkels naar mensen. De afdehng farmacologie van ons centrale zenuwstelsel die ons de vu borduurde op deze experimen­ lichaam alarmeren. Je wordt alert op ten voort. Emeritus hoogleraar Pieter alles wat er om je heen gebeurt en je Smelik: "Tijdens die proeven viel het lichaam gaat zich klaarmaken voor een me op dat juist in situaties waarin soort tegenaanval. Het gaat stresshor­ getornd wordt aan het welzijn of de monen produceren, waaronder adre­ veiligheid van mensen, het gevoel van naline. Je voelt het ook: haren gaan stress toeneemt." Het komt volgens opzetten, de ogen gaan wijder open, je Smelik ook voor in situaties die heel voelt maag­ en darmkrampen opko­ spannend zijn. "Bijvoorbeeld een men en je hart gaat bonken in de keel. drukke of uitdagende baan, of bij een Ondertussen zet je lichaam alles op )ob die je eigenlijk niet aankunt. Maar alles om in te kunnen grijpen in deze stress neemt vooral toe wanneer je iets nare situatie." niet voor elkaar krijgt, je machteloos In de hersenen wordt volgens Smelik

Mooü ve ot^t>ti^^£KB^s AAhl i>B VU WAs mTopWBkKEN ^A/

Berend Vonk

de bedreigde situatie vergeleken met informatie die is opgeslagen in het geheugen. Ze gaan na; heb ik dit eer­ der meegemaakt en reageerde ik toen adequaat? Als dat wel het geval is, zet­ ten de hersenen het sein op 'veilig'. Ze beëindigen de alarmsituatie en de ver­ dedigingsmechanismen worden op non­actief gesteld. D e aanpassing die je als mens aan de omgeving maakte is in dat geval succesvol verlopen." Maar het komt natuurlijk ook wel eens voor dat dit niet het geval is. Smelik ontdekte dat een rat, net als een mens, dan niets anders kan doen dan zich klaarmaken om de bedreigde situatie te ondergaan. "Als deze situ­ atie lang aanhoudt, heeft dit allerlei medische consequenties", aldus de hoogleraar. " D e productie van het

'Ik was opeens agressief' Het is bekend: werknemers aan de VU staan onder flinke werkdruk. Leidinggevenden krijgen al cursussen aangeboden om met hun medewerkers 'op een effectieve wijze over hun werkdruk in gesprek te gaan'. Ad Valvas doet dat ook, met een nieuwe serie. In aflevering 1 : de werkdruk van systeembeheerder Jos Gebe. Ellen van Dalen Pas geleden overkwam het me weer: zo'n dag waarop tegen het einde alles tegelijk komt en misgaat. Twee men­ sen belden me achter elkaar op. H u n computer deed het niet meer. Kortsluiting in een kabel. Of ik onmid­ dellijk kon komen kijken. En terwijl ik de een hielp, begon de andere om de vijf minuten te jammeren: hoe lang het aog duurde? Ondertussen raakte ik gestresst en maakte vermoedelijk daar­ door een fout waardoor nog eens twin­ tig computers plat kwamen te liggen. 'Ik ben geen prater, maar toen hij voor de vijfde keer kwam klagen heb ik hem echt afgesnauwd. En eenmaal terug op mijn werkplek heb ik me afge­ reageerd door heel hard een trap tegen de kast te geven en een dreun met mijn vuist tegen de muur. Ja, ik was opeens agressief." Jos Gebe (30) werkt nu vijf jaar aan

mÊÊM

mm

de V rije Universiteit, eerst als systeem­ beheerder en sinds een jaar als net­ werkbeheerder. Aanvankelijk werkte hij in een team met twaalf mensen, allen fijlltime. N u zijn dat er nog maar acht, waarvan twee parttime. Het zijn collega's, hoewel Gebe ­ gespeciali­ seerd in computerelectronica ­ de enige is die zich netwerkbeheerder mag noemen. Het betekent dat hij in zijn eentje verantwoordelijk is voor, jawel, het beheren van het hele computernet waar maar liefst 750 gebruikers op zijn aangesloten. Wat zijn job inhoudt? "Simpelweg betekent het dat ik een soort politieagent ben die het verkeer moet regelen. Als het verkeer vast­ loopt, doordat er bijvoorbeeld kort­ sluiting is in een kabel, moet ik de kink opzoeken en repareren." Doordat zijn baan zo specifiek is, kan hij ook niet zomaar vervangen worden en daardoor ervaart hij de werkdruk als erg hoog. Zich houden aan de voorge­ schreven veertig uur doet hij ­ noodge­

m

stresshormoon stijgt, en je incasse­ ringsvermogen daalt juist: zelfs kleine spanningen verdraagt zij niet meer. Gevolg is dat je weerstand afneemt en je vatbaar wordt voor allerlei ziektes en infecties."

Pyjama Zowel Berkhoff als Smelik denken dat stress nauwelijks te vermijden is, zeker niet nu de maatschappij steeds infor­ matiever wordt en sneller verandert. T o c h hoeft een drukbaasje niet auto­ matisch overspannen te worden. Smelik: "Essentieel is hoe degene met zijn of haar gevoel van stress omgaat. Kruipt hij droevig in een hoekje of zoekt hij in al zijn enthousiasme naar een andere oplossing, eentje die beter bij hem past? Stress is dus niet alleen

DRU

afhankelijk van ervaring maar ook van je persoonlijkheid." Berkhoff lacht. "Ik weet er alles van, heb zelf ook te lang doorgemodderd met een te hoge werkdruk. Ik plande mijn agenda steeds voller, raakte hele­ maal bekneld omdat ik steeds minder tijd had. Alles draaide om tijd: ik raakte er helemaal door geobsedeerd. Mezelf rust gunnen deed ik niet: ik kreeg een enorm schuldgevoel als ik een zondag in mijn pyjama rond liep. Op een gegeven moment dacht ik: als ik nu nog langer doorga, val ik om. Ik heb een aantal afspraken geschrapt, ben gaan sporten om de boel te relati­ veren. En ik kan mezelf nu ook waar­ deren als ik een dagje ontspan. Dan zeg ik tegen mezelf: meid, geniet ervan."

mm^

RUK

dwongen ­ dan ook niet. "Ik schat dat ik elke dag minstens een uur langer doorwerk. En dan nog krijg ik mijn werk, en dan bedoel ik vooral het schrijven van projecten over nieuwe ontwikkelingen, niet op tijd af." Ziek of overspannen is hij er ­ nog ­ niet van geworden, maar gevolg is wel dat hij elke avond doodmoe thuis komt. Soms schiet het hem dan ook nog in de rug. "Ik kom er meestal niet aan toe nog iets leuks te doen. Meestal ga ik op de bank liggen, televisie kij­ ken." Bij zijn vriendin kan hij wel zijn ei kwijt als het tegenzit. "Ze luistert, waardoor de frustratie wat afneemt." Gefrustreerd is Gebe vooral over het feit dat hij, ondanks meerdere malen aandringen, maar geen extra assistentie kri)gt. "Er komt me vanaf oktober wel­ iswaar iemand helpen, maar dat is voor slechts twee dagen. Dat schiet niet op." Af en toe klagen bij zijn collega's lucht wel enorm op. "En ik neem steeds vaker, zomaar door de week, een dagje vrij. Het werk stapelt zich dan nog meer op, maar dan denk ik: 'Jongens, bekijk het allemaal maar.' Dan ga ik lekker wandelen, de buiten­ lucht proeven. Of ik ga knutselen met de techniek. Want ja, het blijft natuur­ lijk een mooi vak." Cynthia van Elk

Jos Gebe: 'Elke dag minstens een uur lan ger doorwerken '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen