Ad Valvas 1999-2000 - pagina 106

AD VALVAS 30 SEPTEMBER I999

PAGINA 6

Groeiende behoefte bij ouderen aan studeren-op-niveau

Leren voor de lol De Vrije Universiteit startte afgelopen week een nieuwe reeks cursussen 'Hoger Onderwijs Voor Ouderen' (HOVO). Dit najaar meldden zich zo'n 1180 vijftigplussers aan, tweehonderd meer dan vorig jaar. De cursisten gebruiken de colleges als opfriscursus, vrijetijdsbesteding-op-niveau of als inhaalslag. "Mijn eerste certificaat gaf me een euforisch gevoel. Ik voelde me als een kind dat haar zwemdiploma kreeg."

Tekst: Ellen van Dalen Foto's: Cynthia van Elk De microfoon moet wat harder, docenten moeten duidelijk aniculeren en de stof dient iets langzamer te worden gepresenteerd. En als smdent ben je vrij of )e wel of met ter afsluiting een paper of tentamen wil maken. Zo niet, dan loop )e hooguit het certificaat mis. Maar zo erg IS dat niet. leren doen de meeste ouderen aan de vu volgens coördinator Anneke de Lange toch voor de lol. Het onderwijs voor ouderen is met te vergelijken met dat van negen jaar geleden. De Lange: "Het publiek dat op het HOVO

afkomt is sterk gewijzigd. De eerste groep bestond vooral uit vrouwen van achter in de vijf-

tig die nooit een kans hadden gehad om te leren. Deze groep deed enorm veel aan zelfstudie: de kinderen waren het huis uit, ze hadden nu alle tijd. Dit jaar zie je een duidelijke verschuiving. De deelnemers zijn gemiddeld veel jonger en werken nog. Zij zien de colleges als 'opfriscursus'. H u n kennis en ervaring scherpen ze nog een keer aan, voor ze met pensioen gaan." Een van de docenten is Kees Knipscheer, hoogleraar sociale gerontologie en sociologie. Hij noemt het onderwijs voor ouderen een vorm van maatschappelijke dienstverlening. "Als je net met pensioen bent, voel je je misschien aan de kant gezet. Door te studeren heb je weer een onderwerp om over te praten met je omge-

ving. Je hoort er weer bij. D o o r opnieuw te gaan studeren leer je dingen die je in je leven hebt meegemaakt een plaats geven. Ethische vragen rond ziekte bijvoorbeeld kun je nu tegen een achtergrond plaatsen. D a t is voor iedereen interessant." ledere oudere kan aan het HOVO meedoen. Ook al heb je vroeger alleen lagere school gedaan: de vu sluit voor hen niet de deuren tot de universiteit. Maar een dit jaar in het leven geroepen commissie Kwaliteitszorg heeft het idee geopperd hierin verandering in aan te brengen. Voorzitter Kees Knipscheer: "Zeventig procent van de cursisten heeft weliswaar ooit een hogere beroepsopleiding gevolgd, maar we merken dat er

onderling toch te grote verschillen bestaan in opleidingsniveau. Daardoor stagneert soms het tempo waarin de lesstof wordt behandeld en dat is jammer voor de hoogopgeleiden." Afgelopen vrijdag is een voorlopig voorstel gedaan voor een selectieprocedure. Deelnemers zonder hoge vooropleiding moeten dan eerst een basiscursus doen. D a t geldt ook voor mensen die vroeger sociologie hebben gedaan, maar nu een studie kwantummechanica willen volgen. Knipscheer geeft toe dat dit mogelijk een belemmering vormt voor sommige mensen om deel te nemen. "We zijn er dan ook nog niet over uit hoe streng we in deze selectie moeten zijn."

Adrie Bel: 'Elk jaar kan ik niet wachten tot de eerste schooldag weer begint'

Henny Kramer: 'Ik wil mensen ontmoeten die ook geïnteresseerd zijn in de rol van ouderen'

Jan Hommes en Olga Hommes-Hendriks: 'Het is hier dynamisch, je ziet vreselijk veel jonge mensen'

Mk wist dat ik meer in mijn mars had'

'Ik wilde iets echt alleen voor mezelf doen'

'Het is goed om weer te leren'

Ze is er vanmorgen al om half tien en dat terwijl de ontmoetingsbijeenkomst van alle HOVO-studenten pas om elf uur begint. Zelfverzekerd kijkt ze in het rond, alsof alles oude koek is. "Klopt ook", zegt Adrie Bel trots en zwaait met haar nieuw vervangen schooltas. "Ik behoor tot de eerste lichting HOVO-studenten en doe alweer voor de negende keer mee. En nog steeds kan ik niet wachten tot de eerste schooldag weer begint." Bel heeft vroeger, door de oorlog, niet de kans gehad om te studeren. "Mijn eerste les was geen woordjes leren, maar een cursus Wat te doen bij luchtalarm." Doordat ze slechts mondjesmaat les had tijdens de oorlog, had ze een grote achterstand toen ze naar de middelbare school moest. Het werd daardoor de mulo, nu de mavo. Ook daar miste ze veel lesstof, omdat ze last kreeg van astma. "Ik heb de mulo met de hakken over de sloot gehaald, voelde me daardoor altijd minderwaardig. Ik wist gewoon zeker dat ik meer in mijn mars had en wilde dat graag ook aan anderen bewijzen." Via het HOVO heeft ze die kans gegrepen. "Ik heb inmiddels zestien certificaten", zegt ze trots. "Dat eerste certificaat gaf me een enorm euforisch gevoel. Ik voelde me als een kind dat haar zwemdiploma kreeg. Ik had ook even het idee dat ik heel belangrijk was. Mijn kinderen noemen me sindsdien gekscherend 'miss HOVO'."

Het HOVO heeft haar leven een andere wending gegeven, zegt Bel en ze lacht omdat het klinkt alsof ze 'de ware' heeft gevonden. Dan serieus: "Ik ben geëmancipeerder, ik durf meer, voel me gezonder en jonger. Ik zeg wel eens tegen mijn kmderen: 'Eigenlijk leef ik omgekeerd'."

Ze is een van de jongste studenten: vijftig lentes jong. Het is tevens de ondergrens: jonger dan een halve eeuw mag je niet zijn, wil je aan ouderenonderwijs van de VU meedoen. Kramer mag zich dus nu oudere noemen, maar daarvan wil ze liever nog niet horen. "Ik voel me jong, sta nog midden in het leven: ik werk 24 uur in de week." Kramer is activiteitenbegeleidster bij een verpleeghuis en is voor de kerk net benoemd tot ouderling. Een druk leven, maar een dag in de week heeft ze vrij, de donderdag. "Op die dag wil ik graag iets doen wat echt alleen voor mezelf is." Het werd studeren. Ze twijfelde tussen theologie en sociale gerontologie en vroeg over beide studies informatie aan bij de universiteiten in Amsterdam en Utrecht. Het werd uiteindelijk 'iets met gerontologie'. In Amsterdam, omdat de vu precies op haar vrije dag deze cursus aanbiedt. De activiteitenbegeleidster heeft er bewust voor gekozen om in de collegebanken aan te schuiven en niet een schriftelijke cursus thuis te doen. "Heel belangrijk voor mij is dat ik tijdens de colleges mensen zal ontmoeten die net als ik geïnteresseerd zijn in 'ouderen en hun rol in onze samenleving'. Ik ken nauwelijks mensen die daar meer over willen weten of daar graag over praten. Ja, op mijn werk. Maar daar hebben we geen tijd voor lange discussies." Waar discussieert ze dan het liefst over? "Ik wil graag weten hoe andere mensen, die misschien ook werken met ouderen, denken over levensbeëindiging. Mag iemand doodgaan of moet-ie koste wat het kost doorleven? Wanneer mag je een mens een spuitje geven? En wanneer is een mens niet meer de moeite waard om te leven? Of mag hij er, zoals ik denk, gewoon zijn?" De studie 'veroudering en vergrijzing' sluit goed aan bij haar huidige baan. Toch volgt ze de cursus niet om hogerop te komen. Wel hoopt Kramer dat ze de stof kan toepassen tijdens haar werk. "In een verpleeghuis moet beleid worden gemaakt en ik praat daarover mee. Maar als je mee wilt praten moet je ook een visie hebben. Die kan ik nu gaan ontwikkelen." Haar man en kinderen heeft ze niet betrokken bij haar keuze om weer te gaan leren. "Zij mogen mij niet belemmeren wanneer ik voor mezelf kies. Ik ben daar heel duidelijk in: ik ben niet alleen verantwoordelijk voor het huishouden. We vormen samen een gezin. Het komt erop neer dat zij straks iets meer dan nu hun handen uit de mouwen moeten steken."

Ze zitten naast elkaar op een bankje m de aula van de vu, hij heeft zijn arm om haar heen geslagen. Samen kijken ze om zich heen en af en toe babbelt de een wat tegen de ander. Zij: "We zeggen net tegen elkaar dat het toch zo vreselijk gezellig is: samen studeren ' Ze kijkt hem lief aan. Hij, natbezweet van de lange reis, kijkt lief terug. Het echtpaar Hommes is onafscheidelijk. Eerst werkten ze allebei 35 jaar samen in een huisartsenpraktijk. N u doen ze allebei alweer voor de derde keer mee aan een cursus van de Vrije Universiteit. Dezelfde cursus, want anders kun je thuis of onderweg naar huis niet samen discussiëren over wat je net allemaal hebt geleerd. "En dat is juist zo leuk", zegt hij. Ze hebben gekozen voor kunstgeschiedenis, maar ze hebben daarvoor allebei een andere motivatie. Zij: "Ik zit bij de Vereniging voor vrouwen met een hogere opleiding en samen vormen we een soort museumkring. Eens in de maand gaan we op pad. Het is natuurlijk enig als je dan niet als een leek maar meer deskundig langs beelden of schilderijen kan lopen." Hij: "Ik mocht vroeger van mijn vader alleen kiezen tussen het studeren van medicijnen of architectuur. Het werd het eerste. Maar m de loop van de jaren ben ik toch heel beperkt bezig geweest. N u ik met pensioen ben kan me ik eindelijk ook in de beeldende kunst ontwikkelen. M e t dat verschil dat ik het nu uitsluitend voor het plezier doe." Olga Hommes corrigeert haar man nu even. "Nou, plezier. Jan w' altijd wel de hele cursus eervol afronden: met een tentamen of een paper. Mij interesseert dat met. Als ik tijdens de colleges maar iets opsteek." Beiden studeerden vlak na de oorlog geneeskunde aan de Gemeentelijke Universiteit in de hoofdstad, nu de Universiteit van Amsterdam. Hij: "Het is prettig om in een soortgelijke setting terug te zijn. Ik zei nog tegen Olga: 'Wat is het dynamisch hier f spreekt ze weliswaar niet, maar je ziet wel vreselijk veel jonge ^ mensen. Ik geniet daarvan." Zij knikt en zegt dan: "Dat je zo n cursus aan een universiteit kan doen is voor ons ook heel fijnWant we hebben wel tegen elkaar gezegd: 'Het is goed om weer leren, maar het moet wel op niveau zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen