Ad Valvas 1999-2000 - pagina 33

AD VALVAS 2 SEPTEMBER 1 9 9 9

PAGINA 9

'Wee de genen': themaproject over biologisering van de wetenschap

Biologische verklaringen mogen weer Is menselijk gedrag aangeleerd of zit het 'm allemaal in de genen? Waren biologische verklaringen in de jaren zeventig nog taboe,, tegenwoordig kijkt niemand meer op van erfelijkheidsonderzoek naar bijvoorbeeld agressie en criminaliteit. Wat maakt biologische verklaringen tegenwoordig zo populair? En wat zijn de keerzijden zijn van dit 'biologisch denken'? Vragen die aan de orde komen in 'Wee de genen', het eerste themaproject van het VUpodium. Monique Doppert

I

"Even waande ik ons veilig, totdat ik m mijn achteruitki)kspiegel keek en zag dat de witte vrachtauto ons volgde Hl) stopte toen ik stilhield voor ons huis Mijn partner stapte uit In de spiegel zag ik hoe de bestuurder van de vrachtauto mijn man de eerste klap verkocht " Het onderwerp geweld IS populair Deze zomer koos het opinieblad Vnj Nederland voor het thema agressie Bovenstaand citaat is een van de vele, vaak angstaanjagende, verhalen van lezers over dit onderwerp Agressie vormt een belangrijk onderwerp binnen het themaproject 'Wee de genen' Programmacoordinator Bart Voorsluis splitst de vragen rond agressie op in twee hoofdvragen is het gegeven dat de mens de enige diersoort is dat zijn soortgenoten doodt - op individueel niveau maar ook op grote schaal zoals tijdens oorlog - het bewijs dat de mens van nature agressief is' De tweede groep vragen draait om de oorzaken van norm- en wetsovertredend gedrag Deze worden onderzocht in het grensgebied van criminologie, psychologie en geneeskunde Voorsluis "Het is met makkelijk om een onderwerp als 'biologie' op adequate wijze te verbeelden Ik ben daarom ook in gesprek met een theatergroep Ik wil graag dat theater een geïntegreerd onderdeel wordt van het symposium 'Het beest in de mens' Wat mij intngeert, is de vanzelfsprekendheid waarmee men zegt zo ben ik nu eenmaal, ik ben nu eenmaal snel aangebrand, ik kan daaraan mets veranderen Dat verborgen fatalisme houdt verband met de algemenere gedachte dat de mens van natu-

De opvoeding als verklaring voor menselijk gedrag is niet langer in zwang: biologie is het sleutelwoord. re agressief is Je kunt je afvragen of agressie functioneel is, evolutionair gesproken Is een geweldloze samenleving wel mogelijk en wenselijk'" Over de wenselijkheid van een geweldloze maatschappij zal tijdens dit symposium - op 5 november - de Twentse filosoof Hans Achterhuis spreken Hij vindt het ideaal van een agressieloze samenleving gevaarlijk Want, zo stelt hij, mensen die daarnaar streven hebben vaak een heldere voorstelling van het Kwaad en vinden alle middelen - waaronder 'tegengeweld' - geoorloofd om het kwaad uit te schakelen

Pillenrevolutie 'Wee de genen' is het eerste project van het vu-podium, de gezamenlijke pubheksorganisatie van de vu, het VU-ziekenhuis en de vereniging voor christelijk onderwijs Namens deze instellingen zijn Gert Peelen, Bart Voorsluis en Koos Neuvel verantwoordelijk voor de organisatie van het project, waar symposia, lezingenseries en een bundel onderdeel van uitmaken

Het tweede symposium, 'Pillen voor de ziel', vindt plaats op 27 november Lang hebben artsen de oorzaak van psychische problemen gezocht in de verstoorde relatie tussen patient en zijn omgeving, zoals ouders of jeugdervaringen Steeds vaker wordt nu een biologische stoornis m de hersenen aangewezen als oorzaak Aan de orde komen vragen als hebben depressies en andere geestelijke aandoeningen werkelijk een ander karakter dan lichamelijke ziekten' Wat betekent de pillenrevolutie voor de patient en de relatie met zijn a r t s ' Als bindend sluitstuk van het project ziet volgend jaar maart de interviewbundel Wee de genen het licht In deze journalistiek opgezette bundel zullen twintig wetenschappers aan de tand worden gevoeld over de 'biologische omslag' in het wetenschappelijk denken Een belangrijk ijkpunt m de historie van de biologisermg van de wetenschap is de roemruchte affaire Buikhuisen De Leidse psycholoog-criminoloog Wouter Buikhuisen oogstte nog geen twintig jaar geleden een storm van protest omdat hij een

genetische component koppelde aan criminaliteit De samenleving bleek zeer gevoelig voor het gebruik van een biologische factor bij het verklaren van menselijk gedrag Instanties wilden niet meer meewerken en deze tegenwerking betekende het failliet van Buijkhuisens onderzoek Peelen "Buikhuisen is maatschappelijk gelynchd Het is frappant dat diezelfde manier van denken nu wordt omarmd De verklaring voor seksuele geaardheid, sekseverschillen, crimineel gedrag wordt nu vooral m biologische hoek gezocht Daartegen bestaat geen aversie meer Integendeel, de universiteit zit nu vol met Buikhuisens " Het was, volgens Peelen en Voorsluis, met eenvoudig om het verschijnsel biologisering van de wetenschap om te zetten m concrete onderwerpen Peelen "Het gaat om brede en uiteenlopende gebieden Wat is de overeenkomst tussen psychofarmaca en de vraag of de mens van nature agressief is Het is onmogelijk alle facetten daarvan in lezingen en symposia recht te doen We zijn daarom deels op onze intuïtie af gegaan We hopen de samenhang aan te brengen met de mterviewbundel "

Pratende hoofden

t e n erfelijkheidsonderzoeker vergelijkt genenmateriaal.

Foto Yvonne Compier (AVC VU)

Doelgroep van het project zijn het personeel en de leden van de drie organiserende instellingen en afgestudeerden van de vu Het VU-podium richt zich met speciaal op vu-studenten Voorsluis "Studenten zijn voor ons geen primaire doelgroep, al zijn ze natuurlijk van harte welkom Dit project gaat, geheel in de vu-traditie, over de relatie tussen de universiteit en de samenleving Het gaat in eerste instantie om mensen met een interesse voor levensbeschouwelijke vragen " De achterliggende gedachte van dit themaproject is een contact, of zelfs een gesprek, te stimuleren tussen de universiteit en de maatschappij "We willen kwesties aan de orde stellen die in de maatschappij spelen", zegt Voorsluis Daarbij hebben de organisatoren niet gekozen voor spectaculaire vormen Want, legt Voorsluis uit, het gaat om overdracht van kennis "Dat gaat nu eenmaal vooral via verhalen Je ontkomt niet aan pratende hoofden We proberen op elke lezing een discussie te laten volgen " Peelen vult aan "Bij lezingen lijkt sprake van eenrichtingsverkeer omdat niemand de spreker tegenspreekt Maar wij denken bij debat aan twee sprekers die het met

Foto Spaarnestad

met elkaar eens zijn en niet zozeer aan een debat met de zaal Wij hebben gekozen voor een grote variatie van sprekers De ene week iemand die erg voor een bepaalde ontwikkeling IS, de week erna iemand die helemaal tegen is Dat geeft een totaalbeeld " De organisatoren zien in verregaande biologisering van de wetenschap een gevaar Het idee van een zekere maakbaarheid van mens en maatschappij dreigt van tafel te worden geveegd, zegt Peelen "Biologische verklaringen gaan uit van onveranderlijke aangeboren eigenschappen De nadruk ligt op het beestje je moet me maar nemen zoals ik ben Hiermee wordt afscheid genomen van het politieke idee van een maakbare samenleving Den Uyl en Van Kemenade zijn voorbeelden van politici die dachten de maatschappij te hervormen en te besturen vanuit de politiek Dat blijkt moeilijker dan vermoed en daarom slaat men door naar het andere uiterste een statische, met meer op verandering gerichte samenleving Deze maatschappelijke onbetrokkenheid werkt verlammend Het dubbelzinnige is dat we met meer geloven in de maakbare samenleving, de maakbare mens Terwijl tegelijkertijd enorm wordt gesleuteld aan het fysiek van mens en dier Met kunstmaterialen, met klonen, met genetische manipulatie Dat IS een paradox Dat is de kritische rode draad van dit project Er spreekt zelfs bezorgdheid uit Hopelijk krijgt dat in de loop van het programma gestalte " Biologisering van de wetenschap lijkt onderdeel van een golfbeweging, een voorbijgaande trend Wellicht is het een corrigerende reactie op de protestgeneratie, de hippiegeneratie uit de jaren zestig die de wereld wilde veranderen Wie weet domineert over twintig jaar weer het idee van de maakbare samenleving Bevat het project heimelijk een boodschap voor de jongere generatie' "Dat is moeilijk", reageert Peelen "Er zit zeker een kritische aanpak in ons programma Maar we hebben met de illusie deze ontwikkeling een halt toe te roepen We plaatsen het thema hooguit op de agenda " Voorsluis is minder bescheiden "Het is de bedoeling mensen bewust te maken Alle sprekers zijn bereid over deze vragen in debat te gaan Het is wel een beetje ons streven het publiek aan het eind van de dag een boodschap mee te geven Dat ze na afloop met een andere visie de deur uitgaan "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen