Ad Valvas 1999-2000 - pagina 640

AD VALVAS 29 JUNI 2000

PAGINA 4

'Geef jonge onderzoekers zicht op een carrière' Goede wetenschappers moeten de ruimte krijgen, ongeacht of ze jong zijn, of al wat meer ervaring hebben. Als de universiteiten dat niet snel inzien, raakt het Nederlandse onderzoek haar internationale toppositie kwijt. Die waarschuwing komt van Lieteke van Vught Tijssen. Voor minister Hermans bracht zij de personeelsproblemen van universiteiten en onderzoeksorganisaties als NWO en KNAW in kaart.

jaar terug gold bijna het tegendeel." Van Vucht Tijssen bestrijdt overigens dat het kommer en kwel is. "Ondanks de bezuinigingen zijn er genoeg voorbeelden van universiteiten die een nieuwe weg zijn ingeslagen met hun personeelsbeleid. Maar het ontbreekt hun aan financiële armslag." Om daar verandering in te brengen, moet het ministerie van Onderwijs de komende tien jaar 140 miljoen per jaar uittrekken. Met deze 1,4 miljard kunnen universiteiten niet alleen jong talent aantrekken en behouden. Ze kunnen dan ook ervaren onderzoekers aanwijzen die zich mogen warmdraaien, om over een paar jaar een hoogleraar op te volgen. Dat geld moet er snel komen, vindt Van Vucht Tijssen. "Al in 2003 gaat een groot aantal toponderzoekers met

pensioen. H u n opvolgers lopen nu in principe nog rond op universiteiten. Maar binnenkort daalt het aantal afgestudeerden flink. D a n tast je mis. Daarom moet je nu handelen, zeker omdat de arbeidsmarkt zo'n aanzuigende werking heeft." Overigens hebben de universiteiten n u ook weer niet zo heel veel nieuwe mensen nodig. Ze kunnen hun personeelsgebrek al oplossen als ze tien procent meer aio's en postdocs behouden dan nu. Maar het kost tijd en geld om van dat talent vervolgens toppers te maken. Bovendien, zegt Van Vucht Tijssen, moet je ze ook echt iets bieden. "Geef jonge onderzoekers zicht op een carrière. Laat ze een eigen onderzoekslijn starten met voldoende faciliteiten, laat ze een team leiden. Geef mensen met talent

de ruimte en wacht niet tot er een plek vrijkomt." Daarnaast wil Van Vucht Tijssen dat vrouwen meer kansen krijgen. D a t kon wel eens het belangrijkste advies zijn, want er studeren tegenwoordig meer vrouwen dan mannen. Deze 'vijver' is groot, weet Van Vucht Tijssen. "Je haalt gemakkelijk meer vrouwen binnen als je zegt; je kunt ook vier dagen per week onderzoeker zijn. Vrouwen kunnen dan hun werk combineren met het krijgen van kinderen. Ze lopen geen achterstand meer op ten opzichte van mannen, die wel lange werkweken maken en dus meer tijd hebben om te publiceren." Van Vucht Tijssen ziet er geen heil in om de salarissen voor onderzoekers fors te verhogen. Toch wijst ze in haar rapport Talent voor de toekomst, toe-

komst voor talent wel op het inkomen van een postdoc in de VS. Die verdient net zo veel als een hoogleraar hier. "Ik geloof er niet m dat goede onderzoekers alleen kiezen voor het hoge salaris. Je kunt ze ook aan je binden als je ze een carrière biedt, voldoende apparatuur en andere armslag." Hoop put Van Vucht Tijssen uit de internationale positie die het Nederlandse onderzoek momenteel inneemt. "We staan n u m m e r zes. Dat betekent dat je interessant bent voor buitenlandse toppers én dat je Nederlands talent kunt behouden. Maar dan moet je die plek wel blijven innemen. En dat betekent dat we meer moeten investeren in mensen."

Matthé ten Wolde De problemen bij wetenschappelijke mstellmgen liegen er niet om, zo blijkt. Universiteiten zien de komende acht jaar zo'n 6000 hoogleraren en docenten vertrekken en hebben geen geld om nieuw personeel aan te trekken. En dat terwijl ze toch al geen goed imago hebben op de arbeidsmarkt. Over dat slechte imago verbaast Van Vucht Tijssen zich elke keer weer. "Werken aan een universiteit is boeiend. Je krijgt veel vrijheid en komt intellectueel ruim aan je trekken. Vergelijk dat eens met werken in de ICTbranche. Als de salarissen daar niet zo hoog waren, zou iedereen uit verveling weglopen." Maar erg vriendelijk voor jonge onderzoekers zijn universiteiten lange tijd niet geweest. Wie ambities had om wetenschapper te worden, kreeg een tijdelijk contract en een salaris ter hoogte van het minimumloon. Het klimaat was kil voor jong talent. Universiteiten konden nauwelijks anders, verontschuldigt Van Vucht Tijssen zich. Ze spreekt uit ervaring: tot voor kort was ze collegelid van de Universiteit Utrecht. "De bezuinigingen in de jaren negentig waren enorm. Universiteiten konden het hoofd boven water houden door grote aantallen jonge onderzoekers een tijdelijke baan te geven. Daar kun je niet eeuwig mee doorgaan. Dan loop je vast. Bovendien is het economische klimaat inmiddels totaal veranderd. De arbeidsmarkt schreeuwt om hoger opgeleiden. Tien

.5^

Lieteke van Vught Tijssen: 'Universiteiten zijn leuker dan saaie ICT-bedrijven'

Kamer aarzelt over aanpak personeelstekort universiteiten Het kan m i s s c h i e n best kloppen, zegt de Tweede Kamer, dat de universiteiten 140 miljoen per jaar nodig hebben o m hun dreigende personeelstekort te verhelpen. Maar dat betekent nog niet dat ze dat geld ook krijgen. D a t is de reactie van de Kamer op het rapport T o e k o m s t voor teilent, talent voor de toekomst. Dat rapport bevat harde cijfers over de leegloop die universiteiten staat te wachten. D e komende jaren gaan zo'n 6000 wetenschappers m e t pensioen, onder wie veel hoogleraren. D e universiteiten weten niet hoe ze die uittocht kunnen opvangen: in 2008 bUjft bijna de helft van deze stoelen leeg. Jonge onderzoekers zijn rond hun dertigste het lage loon op de universiteiten en de geringe kansen op een vaste baan meestal beu en vertrekken gedesillusioneerd naar het bedrijfsleven. "Dat doen ze m e t pijn in het hart, want werken in de wetenschap vinden ze veel interessanter", zegt Boukje Keijzer, die de uitstroom van jong talent onlangs nog eens voor onderzoeksfinancier N W O onderzocht. Al m e t al hebben de universiteiten volgens het rapport de komende tien jaar in totaal 1,4 miljard gulden nodig o m uit de problemen te

komen. Daarvan is een deel bestemd o m jong talent alvast naast zittende wetenschappers aan te stellen. Vooral het verzoek o m geld roept vragen op in de Tweede Kamer. "Ik weet niet of een zak geld wel zoveel oplost", zegt Mariëtte H a m e r van de PvdA. Ook CDAKamerlid Maria van der Hoeven twijfelt. Ze herinnert zich dat universiteiten tien jaar geleden al werden gewaarschuwd voor de vergrijzing van hun personeel. Het CDA kan zich wel voorstellen, net als D66, dat Hermans m e e r geld stopt in de zogeheten 'vernieuwingsimpuls'. Uit dit fonds kunnen universiteiten jonge onderzoekers aantrekken. Ook H a m e r voelt daar wel wat voor. Maar geld voor andere maatregelen m o e t e n de universiteiten volgens H a m e r zelf ophoesten. H e t personeelsbeleid is tegenwoordig immers een taak van de universiteit, niet van de overheid. Hatner is niet ondersteboven van het rapport. Het somt de problem e n nog eens op, zegt ze. "Maar die kenden we al." Tot haar teleurstelling heeft H a m e r nergens in het rapport gelezen wat de universiteiten zelf denken te gaan doen. "En o m dan geld te geven nee, dat üjkt m e niet effectief." (MtW/HOP)

Nout Steenkamp

De voor- en nadelen van wetenschappelijke 'gastarbeid' Nederlandse universiteiten nemen steeds meer buitenlandse onderzoekers aan. Logisch, want wetenschap is een internationale zaak en goede Nederlandse onderzoekers worden schaars. Maar deze moderne gastarbeid heeft ook een keerzijde. Hanne Obbink/HOP De Technische Universiteit Delft wil de concurrentie een slag voor zijn. Ze trekt de komende jaren 12 miljoen uit om personeel te werven via internet. In Delft gaat binnen tien jaar de helft van de wetenschappers met pensioen. Met gewone wervingsmethoden is dat gat niet te vullen. Met een web community wil de TUD vooral buitenlands talent werven. "We trekken al veel buitenlanders aan", zegt prof.ir. C. van Kruijsdijk, initiatiefnemer van het plan. "Maar die komen meestal uit netwerken van onze eigen wetenschappers. Zo ontstaat een homogene staf, en dat is niet goed. Met dit plan willen we ook anderen bereiken, die tot nu toe buiten ons blikveld bleven."

Van Kruijsdijk wil nog weinig over zijn site kwijt. Andere universiteiten krijgen ook met een pensioengolf te maken. Er zal dus felle concurrentie ontstaan o m het schaarse talent binnen te halen. "We willen eerst een voorsprong opbouwen", zegt Van Kruijsdijk. D e slag om wetenschappelijk talent wordt, net als de wetenschap zelf, steeds meer een internationale aangelegenheid. Vooral aan de drie technische universiteiten lopen nu al heel veel buitenlanders rond, hoofdzakelijk in de lagere rangen. In Delft is 30 procent van de aio's buitenlander, in Twente 36 en in Eindhoven 4 1 . Werving in het buitenland is voor de technische universiteiten en ook voor veel bètafaculteiten bittere noodzaak. Nederland telt simpelweg te weinig studenten in de exacte vakken die voor een wetenschappelijke loopbaan zijn te porren. Vooral voor onderzoekers uit Zuidoost-Azië en Oost-Europa, die in h u n eigen land weinig perspectief zien, blijkt een plek aan een Nederlandse universiteit wél aanlokkelijk.

Braindrain Veel universiteiten zien geen bezwaren tegen het groeiende aantal buitenlanders. Wie alleen Nederlanders wil aanstellen, kan niet meedraaien in de wetenschappelijk top, zo simpel ligt het. "Daar zit met eens bewust beleid

achter", zegt directeur C. Bosboom van de Utrechtse faculteit aardwetenschappen. "Zo gaat het gewoon." Aan Bosbooms faculteit is achttien procent van de staf (aio's niet meegerekend) buitenlander, en daarmee is zij koploper binnen de Universiteit Utrecht. "Aardwetenschappen is een klein vakgebied. Als je niet internationaal werft, krijg je al snel inteelt." T o c h heeft deze gastarbeid ook een keerzijde. De Europese commissaris voor wetenschaps- en technologiebeleid, Philippe Busquin, waarschuwde begin dit jaar dat buitenlandse promovendi en postdocs vaak even snel weer zijn vertrokken als ze aankomen. Vooral Japan en de Verenigde Staten hebben hen veel meer te bieden dan Europa. Er dreigt volgens Busquin een soort braindrain. "Tegen Amerika kunnen wij meestal niet o p " , geeft Bosboom van de Utrechtse aardwetenschappers toe. Maar reden tot zorg is dat nauwelijks, zegt hij. "In Europa kunnen we absoluut mee. We hebben onlangs ook een Belgische hoogleraar aangetrokken die heel lang in Amerika had gewerkt." Niets aan te doen, reageert ook Jan H a m , hoofd personeelsbeleid aan de vu. "We hebben nu eenmaal buitenlanders nodig. Als dat niet zo was, zouden we tenslotte ook geen tewerkstellingsvergunning voor ze krijgen. En als ze vertrekken, laten ze ook altijd iets achter."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen