Ad Valvas 1999-2000 - pagina 227

AD VALVAS 2 5 NOVEMBER 1 9 9 9

PAGINA 7

De econoom als geweten Het jaar 2000 nadert. Een mooi moment om de stand van de wetenschap aan de VU te bel^ijken. Wat weten wij nog niet? Is er vooruitgang in de kennis? En: wagen weten­ schappers zich aan een voorspelling voor de volgende eeuw? In de zevende aflevering: Peter Nijkamp, hoogleraar regionale economie, door collega's ooit getipt als Nederlandse kandidaat voor de Nobelprijs. Hij is een veelgeziene gast op diverse ministeries. "Het mankeert in Nederland aan beleid dat stoelt op harde feiten."

Maasvlakte. Welke bijdrage kunt u als ^wetenschapper aan deze projecten leveren? Ik zie het als mijn taak te fungeren als het geweten van beleidsmakers Ik moet kijken of beweringen aanneme­ lijk zijn, of dat je ze kunt doorprik­ ken Veel uitspraken in de politiek beginnen als dromen Dat is niet erg, maar op een gegeven moment moe­ ten die vertaald worden naar hard beleid dat gestoeld is op feiten En daar mankeert het in Nederland nogal aan N o u geloof ik met dat de wetenschap onfeilbaar is, maar ik weet wel dat het mogelijk IS om verschrikkelijk veel kennis te verzamelen die empirisch valt te toetsen Onze kennis over de

uitslagen soms erg teleurstellend zijn, dan nog moet je eerlijk bhjven Zo heb ik mij in opdracht van de Wereldbank en de Europese Commis­ sie jarenlang verdiept in de ontwikke­ lingsmogelijkheden van Siberië Je hoopt toch dat er voor de mensen achter de Oeral ook een toekomst is Ik heb er onderzoek gedaan m de barre koude van de winter en ben belaagd door miljoenen muskieten in de zomer O m uiteindelijk tot de con­ ­clusie te moeten komen dat het voor­ alsnog een vrij hopeloos gebied is Dat was erg triest, maar moest wel gezegd worden Ik voorzie dat de kloof tussen arme en rijke gebieden alleen maar zal toenemen, al zou ik willen dat het anders was

Peter Nijkamp:

'Nederland zal een soort Los Angeles aan zee worden: 'Er wordt wel meer geluisterd naar economen, maar niet beter'

een uitdijend verstedelijkt gebied, met hier en daar wat groen'

grootste en kleinste dingen is feno­ menaal, zeker vergeleken met wat we honderd jaar terug ooit voor mogelijk hielden Als er toen een spoorlijn werd aangelegd, had men geen idee wat de precieze gevolgen waren voor het milieu N u kunnen we dat tot op de vierkante meter bekijken Leidt meer kennis dan ook tot een beter beleid? Dat met Politici lopen vaak weg voor het nemen van besluiten D a n willen ze elders nog een onderzoekje doen om een of ander detail verder uit te pluizen Kijk naar de uitbreiding van Schiphol Dan gaan ze weer opnieuw meten of de geluidsoverlast voor zo'n honderd huizen nog verder terugge­ bracht kan worden, terwijl dat detail er niet toe doet voor een hoofdbesluit Als je ervoor kiest Schiphol op de kaart te houden, dan weet je welke consequenties dat heeft Het verwach­ tingspatroon van wat acceptabel, wen­ selijk of maakbaar is, is te hoog Poli­ tici gaan ervan uit dat er voor elk pro­ bleem een oplossing is, terwijl er altijd pro's en contra's zullen zijn De wetenschapper stelt die pro's en contra's vast en de politicus moet beslissen

in 1996 heeft u van de Nederland­ se onderzoeksorganisatie NWO de prestigieuze Spinozaprijs gekre­ gen voor uw veelbelovende weten­ schappelijke werk. Hierbij ontving u een bedrag van twee miljoen gulden. Wat heef t u met dat geld gedaan? Dat heb ik geïnvesteerd m de oprich­ ting van een nieuw wetenschappehjk centrum aan de vu, het zogenaamde Master­point Het centrum streeft ernaar verschillende studies met elkaar m verband te brengen Op onze aidelmg ruimtelijke economie wordt zeer uiteenlopend onderzoek gedaan, naar regionale en stedelijke ontwikke­ lingen, transport, logistiek, informati­ ca, miheu, hulpbronnen, energie J^ortom, alles wat direct of indirect met het gebruik van ruimte te maken neett Met moderne technieken voor vergelijkend onderzoek probeert het centrum te komen tot een analyse die individuele casestudies overstijgt Kunt u een voorbeeld geven? ^^J^rgehjken de economische ont­ wikkeling van verschillende gebieden in buropa met elkaar De kernvraag

is welke algemene en welke specifieke factoren bepalen in hoeverre een gebied mee kan komen in de vaart der volkeren' De grote trend m de wereld IS de ontwikkeling van een netwerk­ economie, waarm alles met elkaar samenhangt O m optimaal aan te kunnen haken bij het internationale netwerk speelt een aantal algemene voorwaarden een rol Hoe is de fysie­ ke infrastructuur van een gebied' Is er een luchthaven of spoorlijn' Deze fac­ toren tezamen noemen we de zoge­ naamde hardware Verder wordt steeds belangnjker hoe het gesteld is met de kennis, scholing en onderzoek in zo'n gebied, zeg maar de sof tware Maar we hebben ook nog een derde punt onderscheiden Laten we dat voor het gemak de humanware noe­ men Dat IS de menselijke en culturele factor die maakt dat het ene gebied wel en het andere niet mee spurt in de economische groei De economie van Friesland is bijvoorbeeld achtergeble­ ven bij die van Noord­Brabant, omdat de Friese ondernemerscultuur tradi­ tioneler is Er zijn veel familiebednj­ ven die werken met eigen kapitaal en geen nsico's durven te nemen U heef t gepubliceerd over bijna alles u>at te maken hee f t met

ruimte, milieu en mobiliteit. En niet alleen in Nederland, maar in de hele ^wereld. Niet voor niets wordt u ook luel een allesvreter genoemd. Vanwaar die brede interesse? Wetenschappelijk onderzoek is vooral spannend als het uitstijgt boven het toeval van dat ene feit Ik vmd alles interessant, van modelschattmgen en statistiek tot geschiedenis en filosofie Ik ben ook in de gelukkige omstandig­ heid dat ik allerlei interesses kan com­ bineren in mijn werk Dat brengt m e in contact met de meest onverwachte zaken Bijna niemand weet dat een van mijn grote hobby's de monumen­ tenzorg IS Dat is toevallig zo gegroeid, doordat het gemeentebe­ stuur van Napels mij na de aardbe­ ving m 1981 vroeg te bekijken in welke volgorde de vermelde gebouwen het beste weer konden worden opge­ bouwd Vanviege utv brede kennis van vraagstukken op het gebied van ruimtelijk beleid bent u vaak te vinden als adviseur op de ver­ schillende ministeries. Zo ga fu beleidsadvies bij bekende f in ra­ structurele projecten als de Betu­ welijn, Schiphol en de tiveede

Het Nederlandse beleid laat dus veel te wensen over. En dat terwijl de invloed van economen op onze politiek juist lijkt te zijn toegeno­ men ten koste van de ideologen. T o c h zou er beter geluisterd moeten worden naar de vruchten van goed economisch wetenschappelijk onder­ zoek Het klopt dat ideologieën steeds moeilijker verkoopbaar zijn en dat politici daarom steeds vaker gebruik maken van wetenschappelijk onderzoek om een bepaalde koers te rechtvaardigen Maar dat doen ze heel selectief Een politicus is in feite een i/ory­verkoper Hij gaat op zoek naar een onderbouwing van zijn ver­ haal Er wordt wel meer geluisterd naar economen, maar met beter Daar ligt het probleem Een weten­ schapper bouwt geen stones, maar analyses Wordt UU) mening als econoom uiteindelijk niet ook gevoed door uw persoonlijke kijk op hoe de %vereld er uit zou moeten zien? Het zou gek zijn als mijn persoonlijke sympathie geen rol zou spelen bij de themakeuze van mijn onderzoek Maar je moet als wetenschapper zoveel mogelijk proberen zuiver te blijven Daarom hecht ik aan de schei­ ding van mijn verantwoordelijkheden als onderzoeker en als beleidsadviseur Als onderzoeker kun je maar spnngen tot een bepaald punt Al kunnen de

Is economie een harde of een zachte voetenschap? Van huis uit ben ik econometrist en getraind in modellen en statistieken Maar door mijn vele ervaringen in binnen­ en buitenland heb ik een steeds groter besef gekregen van de invloed van menselijke factoren op economische ontwikkelingen Je hebt heel solide methodes nodig in de eco­ nomie, maar zachte overwegingen zijn minstens even belangrijk Moeten economen meer naar zulke f actoren kijken? Economen hebben allang geen geloof meer m de maakbaarheid van de eco­ nomie, zoals twintig, dertig jaar gele­ den We zijn steeds meer de betrekke­ lijkheid gaan inzien van zoiets als planning Voorspelbaarheid heeft ook een geheel nieuwe betekenis gekregen Het IS opvallend dat aan het eind van dit millennium veel boeken verschij­ nen met reflectie op de volgende eeuw, maar dat er geen enkel boek is dat echt durft te voorspellen hoe die eeuw eruit ziet Dat was tweehonderd jaar geleden wel anders Bent u zelf ook veranderd? Ja, ik ben duidelijk bescheidener geworden Kwantitatieve modellen zijn voor mij allang niet meer de enige vali­ de wetenschappelijke methode Aan de andere kant heb ik geleerd kwalitatieve en kwantitatieve gegevens te combine­ ren Soms leidt een mix van analyse en ervaring toch tot iets dat m de buurt komt van een voorspelling Waagt u zich eens aan een voor­ spelling: hoe ziet Nederland er in de volgende eeuw uit? Nederland zal er heel anders uit komen te zien Het wordt een soort Los Angeles aan zee Een groot ver­ stedelijkt gebied dat verder zal uitdij­ en naar het oosten en zuiden, met hier en daar wat groen Tegelijkertijd zul­ len mensen steeds meer waarde hech­ ten aan de kwaliteit van hun leefmi­ lieu, en daarmee bedoel ik niet zozeer grote zaken als de ozonlaag, maar het lokale milieu het huisje en het tuintje Het ruimtebeslag per persoon zal blij­ ven toenemen Zo zal ook de mobili­ teit blijven groeien Dat levert span­ ningen op vanwege het gebrek aan ruimte en het is de vraag of wij die spanningen bmnen Nederland kunnen oplossen Daarom denk ik dat steeds meer Nederlanders over de grenzen gaan kijken Ik zie ons in de volgende eeuw een buitengewoon mobiel volkje worden De loyaliteit ten aan­ zien van het eigen land zal afiiemen Als het elders leuker is, gaan we gewoon daarheen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen