Ad Valvas 1999-2000 - pagina 195

AD VALVAS 1 1 NOVEMBER 1 9 9 9

PAGINA 7

'Nederlanders zijn altijd goede onderhandelaars geweest' Het jaar 2000 nadert. Een mooi moment om de stand van de wetenschap aan de VU te bekijken. Wat weten wij nog niet? Is er vooruitgang in de kennis? En: wagen wetenschappers zich aan een voorspelling voor de volgende eeuw? In de zesde aflevering: prof. Willem Mastenbroek, hoogleraar organisatiecultuur en communicatie. Hij is verbonden aan de postdoctorale opleiding managementconsultant van de Economische faculteit. "Managers staan vaak onder een enorme druk. Ze hebben behoefte aan magische rituelen om die druk enigszins de baas te worden."

Wim Crezee Veel mensen denken bij managementtheorieen aan gebakken lucht. Ligt dat aan die mensen of aan die theorieën? "Ik /se het zo bednjven en organisaties staan bloot aan een enorme druk Die wordt alleen maar groter, want de noodzaak om te innoveren en de kosten te beperken is permanent aanwezig De concurrentie is groot, de middelen zi)n schaars Managers zoeken naar hulpmiddelen om die druk de baas te blijven Alles wat de suggestie wekt dat het de druk kan verlichten, wordt de organisatie ingekruid Een nieuwe strategie, een nieuwe aanpak, een nieuwe filosofie Tnal and error Daar komt nog bij dat het degenen die de helpende hand uitsteken, de managementadviseurs, niet aan overtuigingskracht ontbreekt Helpt ondanks hun mooie woorden h u n aanpak niet, dan niet getreurd we nemen snel een andere, want ze staan te dringen aan de poort In die situatie ontstaat er een wildgroei aan ideeën Ze zi)n met allemaal onzin, maar door hun eenzijdigheid zit dit vak vol met fabeltjes en mythen " Noemt u er eens een paar. "Total quality management, re-engineenng, kennismanagement, transformatieprogramma's, lerende organisaties - noem al die modieuze programma's maar op Laatst kwam ik een folder tegen van een managementcursus 'Praten met paarden' Als je met je team al iglo's gebouwd hebt en in de Ardennen vreselijke ontberingen hebt geleden, kun je dat gaan doen Veel managers zijn op zoek naar de Heilige Graal, het levenselixer, de steen der wij/en Ik wil die behoefte aan magie niet meteen belachelijk maken Magie heeft ook een functie Het stelt een beetje gerust 'Als we het zo en zo aanpakken, komt er misschien schot in de zaak ' Je weet nooit waar het goed voor is Het kussen wordt weer eens opgeschud '" Maar schiet de organisatie er iets mee op? "Lang met altijd Een tijd lang heeft men alle heil verwacht van het herontwerpen van een organisatie de processen moesten anders verlopen, het plaatje moest weer helemaal op z'n kop Top down werd dan zo'n blauwdruk de organisatie ingestuurd Vaak liep dat uit op een fiasco Want de mensen in de organisatie, die het allemaal waar moeten maken, moeten ook overtuigd zijn van de noodzaak tot verandering Tegenwoordig schieten organisaties door naar de andere kant 'Het moet uit de medewerkers zelf komen ' Een heel mooie gedachte Maar dan wordt weer vergeten dat die medewerkers ook kaders nodig hebben waarbinnen ze kunnen bewegen Anders wordt het een chaos " Op zoek naar de ideale organisatie moeten zve dus eindeloos doormodderen? "Nee, ik zie wel een duidelijke historische ontwikkeling Organisaties zijn steeds beter m staat om een sterke

centrale sturing te koppelen aan een grote autonomie en eigen verantwoordelijkheid van de onderdelen Organisaties die deze balans goed weten te vinden, kunnen een concurrentievoordeel behalen, daar ben ik van overtuigd Het vinden van die balans is lastig, want het concept klinkt heel tegenstnjdig zowel centraliseren als decentraliseren Raar, maar het kan Kijk maar naar de opkomst van franchise-ondememingen of van het model van business-units Veel grote onderneming proberen dit model te ontwikkelen Philips, Unilever, DSM " Ondanks alle hypes in managementfilosofieën ziet u dus wel vooruitgang. "Beslist Dat is ook het nuttige als je de geschiedenis induikt Dan blijkt dat we toch een stuk zijn opgeschoten m ons gedrag N e e m Erasmus In 1530 publiceerde deze Rotterdamse filosoof een boek over goede manieren en beschaafd gedrag, bestemd voor jonge mannen van adellijke afkomst die aan het Bourgondische hof carnere moesten maken Spuug niet op tafel Snuit met je neus met dezelfde hand als waarmee je in de gemeenschappelijke schotel grijpt Braken is geen schande, als men maar geen anderen bevuilt Allemaal welgemeende adviezen van de beroemde Erasmus' In die tijd moesten kennelijk alle zeilen bijgezet worden om onze impulsen te bedwingen Dat vind ik zeer intrigerend Een eeuw later publiceerde een zekere Gracian adviezen die weer een stapje verder gaan, zoals 'De beste vorm van macht is beheersing van uw emoties, die ons bevnjdt van lage opwellingen' en 'De beste tactiek is alles te verbergen wat voor tactiek wordt aangezien ' Dergelijke historische uitstapjes zijn voor mij belangrijk om te laten zien hoe onze manier van omgang en van organiseren een leerproces van eeuwen IS geweest In deze tijd worden van medewerkers m organisaties zeer complexe gedragspatronen verwacht veel complexer dan in de tijd van Erasmus en Gracian Meer en meer functioneren we m netwerken van onderhandelingsrelaties Dat vergt heel wat van onze sociale vaardigheden Vooral omdat we aan bijna tegenstnjdige eisen moeten voldoen flexibel en vasthoudend zijn, er gezamenlijk uit willen komen en eigen belangen in de gaten houden " V heeft veel geschreven over onderhandelen. Gaat het vaak mis met onderhandelen? "De regeltjes zijn met zo moeilijk zaak en persoon gescheiden houden, mogelijkheden exploreren, bestand zijn tegen impasses - allemaal richriijnen die iedereen kan begrijpen In de praktijk blijken onderhandelingen toch moeizaam te verlopen Dat heeft vaak te maken met emoties die opspelen Frustraties, woede, angst Op dat gebied zijn we ongelofelijk onhandig W a a r o m ' Eeuwenlang hebben we onszelf wijsgemaakt dat we die emoties moesten onderdrukken Beteugel je gevoelens' Laat niks merken' Wees vasthoudend! Doe aangenaam, ook al kolkt je hart' We hebben geleerd om

Cynthia van Elk

Willem Mastenbroek: 'Managementtheorieen zijn niet allemaal onzin, maar er zitten wel veel fabeltjes en mythen bij' emoties te beheersen, maar met om ze te hanteren en als signalen te gebruiken Dat IS pas de afgelopen jaren veranderd De potdeksel is er een beetje afgehaald Tja, heel menselijk, zeggen we nu Histonsch gezien is die beheersing van emoties zeer goed te begrijpen In vorige eeuwen was het in het maatschappelijk verkeer met ongewoon om elkaar fysiek te lijf te gaan Hoezo onderhandelen' Ben je het met met me eens' Bam' Dreun voor je hoofd Of erger Het oudste verslag dat we kennen van onderhandelingen op Nederlandse bodem gaaf over de Batavieren versus de Romeinen Beide partijen werden op de brug keurig van elkaar gescheiden, anders zouden z? elkaar aanvliegen Zulk gedrag bleef nog eeuwen gebruikelijk Lees Huizinga over de Middeleeuwen er maar op na Een spelletje schaak op een vorstenhof kon makkelijk ontaarden in vreselijke conflicten In dergelijke situaties stelde een beheersing van emoties de andere partij erg gerust Dat gold als een teken van verfijning " Ook op dit punt is er vooruitgang in de menselijke omgangsvormen. "Dat kun je wel zeggen Wij kunnen gewoon aan deze tafel met elkaar praten zonder dat een van ons bang hoeft te zijn fysiek aangevallen te worden door de ander Dat is toch vooruitgang' In deze tijd is het ook heel functioneel om meer van je emoties te laten zien We moeten snel zaken kunnen doen en dan is het met handig als we een poos moeten gissen naar wat de ander precies in zijn schild voert Daardoor is ook zelflcennis veel belangrijker geworden Je moet weten wat het effect van jouw

opstelling IS op de houding van de ander Dat is een belangrijke nieuwe managementvaardigheid Er zijn nog altijd bestuurders die denken als ik maar keurig m het pak zit en een strakke bek trek, dan kom ik wel goed over Kijk maar naar mevrouw Leemhuis, de afgetreden Commissaris van de koningin van Zuid-Holland Wat een barse houding' Daarmee creëert ze een heleboel afstand en wantrouwen, denk ik als ik haar zie " Zijn Nederlanders goede onderhandelaars? "We hebben een enorme onderhandeImgstraditie Al m de Middeleeuwen speelden de kooplieden hier een belangrijke rol Ze waren gewend te onderhandelen en geschillen bij te leggen door te praten Nederland was eigenlijk de eerste staat in de wereldgeschiedenis waarin onderhandelen als bestuurlijk gedrag tot ontwikkeling kwam In andere Europese staten maakte de aristocratische en militaire elite veel langer de dienst uit Zij regelden de zaken veel meer via bevel en gehoorzaamheid Onderhandelen had daar in de ogen van de elite vaak een negatieve connotatie Het werd gezien als koehandel een gewoonte van kleine boeren Een echte heer ging met als een sjacheraar door het leven Voor onderhandelen voelde hij zich domweg te trots " Hoort onderhandelen bij de Nederlandse volksaard? "Het heeft alles te maken met de machts- en afliankelijkheidsrelaties zoals die in onze maatschappij vorm hebben gekregen De sociale vaardigheden van mensen worden met bepaald door de genen of iets derge-

lijks, maar door de patronen waann zij moeten functioneren, door de relaties waarin zij van elkaar afliankelijk zijn " Nederlanders zijn volgens u dus altijd veel afhankelijker van elkaar geweest dan pakweg Fransen? "Klopt WIJ hebben altijd een veel plattere samenleving gehad Kijk bijvoorbeeld eens naar onze grootste paleizen, kastelen en kerken Dat zijn schamele hutjes in vergelijking met de bouwwerken die in het buitenland zijn verrezen Zet het Paleis op de D a m eens naast het paleis van Versailles een lachertje' De elite in Nederland had het overwicht niet om het geld en de arbeidskracht voor dergelijke imposante bouwwerken af te dwingen " En de toekomst? Welke richting zullen organisaties uit gaan? "Daar kan ik weinig over zeggen Het lijkt me bijvoorbeeld onzin om te denken dat alle staten in de wereld dezelfde ontwikkeling door willen maken als WIJ hebben gedaan Bovendien zijn in de geschiedenis talloze voorbeelden te vinden van terugval van menselijk gedrag en een teruggang naar simpelere organisatiestructuren Wanbeheer, corruptie en barbarij zijn eeuwenlang heel normaal geweest Die kunnen makkelijk terugkeren als zich bij ons een zware economische depressie aandient Ons stelsel is ook heel kwetsbaar voor aanvallen van buiten Wij met onze open economie zijn in de wereld verbonden met groepen die zich helemaal met met ons verbonden voelen, integendeel Wat gebeurt er als desperado's gebruik maken van gejatte atoombommen' Dat valt allemaal onmogelijk te overzien "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen