Ad Valvas 1999-2000 - pagina 517

AD VALVAS 20 APRIL 2000

' PAGINA 5

Docenten en studenten over de 'sclioolse' universiteit

üe bent dom als je geen uittreksels leert' Het manifest van hoogleraren met kritiek op het universi­ taire systeem heeft hog eronderwijsiand flink in beroering gebracht. Drie VU­hoogleraren ondertekenden het docu­ ment, dat rept over massaliteit, bureaucratie en de tel­ oorgang van academische waarden. Maar wat vindt de rest van de VU­bevolking van alle ophef? Enkele reacties.

Laura Westendorp Het onderwijs op de universiteit is gestandaardiseerd en massaal gewor­ den. Het wetenschappelijk personeel wordt beperkt door de bureaucratie, bezuinigingen hebben het niveau van onderzoek en onderwijs verlaagd. H e t manifest Naar een universitair reveil levert fundamentele kritiek op de uni­ versiteit. De bureaucratisering uit zich aan de vu m de steeds intensievere samen­ werking tussen verschillende facultei­ ten. Onderwijs en onderzoek worden daardoor belemmerd, vindt het perso­ neel. Docent Engels Daniël Carroll: "Alles moet in samenhang, overal is sprake van uniformisering. Dat leidt tot eindeloze vergaderingen en beleidsmatige m e m o ' s . " En ook de studentenvakbond SRVU is sceptisch. "Hoe groter de faculteit, hoe slechter de begeleiding van studenten", meent Désirée van den Berg van de vak­ bond. Volgens rector Taede Sminia is de clustering nodig om richting te kun­ nen geven aan het "verschrikkelijk grote bedrijf dat de universiteit is geworden". Hoogleraar politieke filo­

om aan de touwtjes te trekken, voor de faculteiten is het een ramp." D e massaliteit van het onderwijs, ook door het manifest bekritiseerd, is vol­ gens T h e o van Tilburg, docent bij de grote faculteit Sociaal­Culturele Wetenschappen, niet per se verkeerd. Wekelijks staat hij voor een enorme collegezaal het wiskundige basisvak methoden technieken uit te leggen. "Eerstejaars moeten gewoon kennis verwerven. Pas als ze een basisniveau hebben bereikt, kun je verder met intensievere begeleiding. Dat een opleiding niet academisch zou zijn omdat er te massale hoorcolleges worden gegeven, is te ongenuan­ ceerd." Maar niet alleen de hoogleraren die h u n naam onder het manifest zetten, vinden het niveau van het universitai­ re onderwijs matig. Economiestudent Florian Eppink heeft allang ontdekt dat hij op de uni­ versiteit niet veel diepgang hoeft te verwachten. "Colleges zijn niet zin­ vol. Als je de stof voorbereidt weet je alles al en als je je niet voorbereidt, ben je net een kopieermachine: dan pen je alles over wat de docent zegt. De universiteit valt me tegen, ik had meer denkwerk verwacht." Volgens

'Dat een opleiding niet academisch zou zijn omdat er te massale hoorcolleges worden gegeven, is te ongenuanceerd' sofie Henk Woldring, die het mani­ fest mede ondertekende, wijst dat argument van de hand. "Voor kleine technocraatjes is het een mooie kans

T u n ? D ü n d a r van de SRVU ben je tegenwoordig dom als je geen uittrek­ sels leert. "Voor een tentamen bij rechten had een vriend alle boeken

bestudeerd. Hij haalde een zes. Ik had de tentamenvragen uit de sylla­ bus geleerd en kreeg een hoger cij­ fer." D e florerende handel in scripties, uit­ treksels en tentamenvragen op de vu geeft aan dat studenten vooral snel punten willen scoren. Rechtenstudent Jeroen Hofliuis, die de uittrekselwm­ kel van zijn studievereniging QBD beheert, weet wel hoe dat komt. "Veel studenten spelen op safe door collegedictaten te kopen. J e kunt je wel verdiepen in de stof en dan het tentamen niet halen, maar wat dan?

Vaak kun je ook niet alle colleges vol­ gen. Door de lage studiefinanciering moeten veel mensen erbij werken, bij­ voorbeeld." Hoogleraar Woldring hekelt ten slotte de praktijk van meerdere tentamen­ kansen. D e herkansingen zijn bedoeld om studievertraging en dus schulden te voorkomen. Volgens Woldring doet die praktijk afbreuk aan het aca­ demische niveau. "Er is de indruk dat het steeds overkan. Dat geeft een cul­ tuur van vrijblijvendheid. Studenten spreken over tentamens als over een kans. Dat is goedkoop." Herkansin­

gen zijn volgens hem bedoeld voor studenten met tegenslag, verder zou één kans genoeg moeten zijn. "De schifting moet veel strenger." De studenten van de SRVU zijn het daar met mee eens. Zij vinden juist dat veel tentamenmogelijkheden ervoor zorgen dat elke student zijn eigen tempo kan aanhouden. "Stel dat je naar een belangrijk congres wilt", schetst J Vlargriet Schreuders. "Of als je twee studies doet. Dan is het toch veel fijner dat je pas het ten­ tamen doet als je er helemaal klaar voor bent."

Zonder geld faalt ook Hermans wetenschapsbeleid

Niet gevestigde, maar aankomende toppers krijgen kansen De universiteiten zijn druk bezig aanstormend onder­ zoekstalent te zoeken voor de 'vernieuwingsimpuls' van minister Hermans. Niet de toppers van nu, maar die van morg en krijgen een kans. Maar hoezeer zijn beleid ook verschilt van dat van zijn voorganger, ook voor Hermans dreigt een vol­ ledige mislukking. ^e mooiste gebeurtenis voor de •Nederlandse wetenschap in de afgelo­ pen tijd was uiteraard de Nobelprijs voor de Utrechtse fysici Martin Velt­ nian en Gerard 't Hooft. Niet alleen vanwege de eer en roem die op 'ons 3nd' afstraalden, maar ook omdat de ^acties op die prijs zo mooi lieten 2'en hoe de Nederlandse wetenschap ervoor staat Alleireerst waren er natuurlijk de hooi'gwaardigheidsbekleders. Die *aren er als de kippen bij om zich de Pn)s als het ware toe te eigenen, " D e ^derlandse wetenschap heeft een noog niveau", zei minister Hermans steen. "Deze Nobelprijs bewijst stenschappers plaatsten meteen een 2Q "*sning. De prijs beloont onder­ sk: van dertig jaar geleden en bewijst s vooral dat het onderzoeksklimaat

in Nederland destijds goed was. Maar, zei voorzitter Van Duinen van onderzoeksorganisatie NWO, sindsdien is dat klimaat door voortdurende bezuinigingen killer en killer gewor­ den. De laureaten zelf vierden intussen feest; ze kregen een lintje opgespeld en ' T Hooft ontving 6,5 miljoen gulden voor zijn onderzoek. Dat geld (afkom­ stig van NWO, het ministerie van Onderwijs en zijn eigen universiteit) mag hij naar eigen inzicht besteden. " ' T Hooft is een geweldige ambassa­ deur voor de Nederlandse weten­ schap", verklaarde Hans van Himber­ gen, decaan van de Utrechtse natuur­ kunde­faculteit, waar de Nobelpnjs­ winnaar werkt. "Maar dan moet hij wel kunnen uitdragen dat Nederland goed voor hem gezorgd heeft."

Te klein Maar ambassadeur voor wat eigenlijk? Want zo gunstig is het onderzoekskli­ maat in Nederland niet meer. Een paar weken voordat ' T Hooft zijn prijs kreeg, vertrok een veelbelovende col­ lega uit zijn vakgroep naar Princeton in de VS. Enk Verimde was met zijn 38 jaar al een topper op het gebied van de stringtheorie, en de faculteit had er alles aan gedaan hem te behou­ den. Tevergeefs. "Voor strings is Prin­ ceton nu eenmaal het walhalla", zei Van Himbergen in het Utrechts uni­ versiteitsblad. "Dat wij die competitie met aankunnen, daar hoeven we ons niet voor te schamen." Nederland is te klein voor de weten­

schappelijke top. Die conclusie had Piet Zandbergen al eerder getrokken. Bij zijn vertrek als president van de wetenschappelijke academie KNAW zei hij vorig jaar: "Kleine landen zetten van nature niet in op pieken, maar op hoog scoren in de breedte." Zonder veel omhaal van woorden dis­ kwalificeerde Zandbergen zo negen jaar wetenschapsbeleid. Want het creëren van toppen was het kerndoel van de vorige onderwijsminister Rit­ zen. D e kwaliteit van het Nederlandse onderzoek is goed, werd deze niet moe te herhalen, maar er moeten 'toppen op de hoogvlakte' komen. Ritzens eerste poging om toppen zichtbaar te maken was het opzetten van onderzoekscholen. Daarvan moes­ ten er ongeveer tien komen, bedacht de minister begin jaren negentig. Maar Ritzens aanzet kreeg een eigen dynamiek. Uiteindelijk kwamen er meer dan honderd scholen, waarin het merendeel van het universitaire onderzoek gebundeld is ­ en lang niet al dat onderzoek verdient het predi­ kaat 'top'. Aan het slot van zijn regeerperiode deed Ritzen daarom nog een poging, met de zogeheten 'dieptestrategie'. Onderzoeksorganisatie NWO moest zo'n tien toponderzoekscholen selecte­ ren. Die zouden tientallen miljoenen per school extra krijgen ­ geld dat ingehouden zou worden op de regu­ liere universitaire onderzoeksbudget­ ten. In het voorjaar van 1998 werden de eerste zes topscholen aangewezen. Maar tot woede van velen vielen de

alfa­ en gamma­wetenschappen volle­ dig buiten de boot. Even opmerkelijk ­ en voor veel betrokkenen ergernis­ wekkend ­ was dat alle zes scholen onderzoek verrichten waarbij toepas­ singen door het bedrijfsleven birmen bereik liggen. Het theoretische onderzoek van Nobelprijswinnaar ' T Hooft, bijvoor­ beeld, kreeg geen geld. Zijn faculteits­ decaan Van Himbergen zei toen al dat de NWO­selectiecommissie wat de theoretische fysica betreft "voor de beste jongeren een enkele reis naar het buitenland heeft afgestempeld".

XXX Inmiddels waait er een andere wind door het wetenschapsbeleid van de overheid. Niet het ontbreken van top­ pen­van­nu is het manco van de Nederlandse wetenschap, zo heeft Rit­ zens opvolger Hermans ontdekt. De huidige minister maakt zich vooral zorgen over het gebrek aan kansen voor jonge onderzoekers om een wetenschappelijke loopbaan op te bouwen. Een plek als assistent­in­ opleiding is meestal nog wel te vin­ den. Maar wie daarna door wil gaan, is al snel gedwongen tot jobhoppen van de ene postdoc­baan naar de andere. Uiteindelijk haken velen af ­ ook potentiële toppers. Het op de erkende top gerichte beleid van zijn voorganger heeft Hermans dan ook resoluut gestopt. In plaats daarvan heeft hij de 'vemieuwmgsim­ puls' opgezet, een fonds dat de komende jaren moet uitgroeien tot minstens 75 miljoen gulden. Met dat

geld kunnen 130 "aanstormend talen­ ten" aan de slag die worden geselec­ teerd op hun "onorthodoxe en dwar­ se" ideeën. Hermans weet ook wel dat een ver­ nieuwingsimpuls van 75 miljoen bij lange na met genoeg is om jongeren perspectief te bieden. De universitei­ ten zelf moeten hun loopbaanbeleid onder de loep nemen, vindt hij. Hij heeft een denktank opgezet die daar­ voor ideeën moet verzamelen. Eén idee hebben de universiteiten alvast zelf bedacht: er is veel geld nodig. H u n vereniging, de VSNU, wil zelfs vierhonderd miljoen gulden per jaar extra, al was het maar om te voorkomen dat jong talent naar het beter betalende bednjfsleven ver­ dwijnt. Zelfs extra geld kan echter niet voor­ komen dat Nederland op weten­ schapsgebied de komende jaren gaat achterlopen, waarschuwen clubs als NWO en KNAW. In de wetenschap gaat het nu eenmaal over termijnen van vijf tot tien jaar. N u scoort het Neder­ landse onderzoek nog goed, maar door de teruggelopen investeringen van de afgelopen tijd is een terugval onvermijdelijk. Als hij met uitkijkt, deelt Hermans straks het treunge lot van zijn voor­ ganger. Ritzens wetenschapsbeleid is volledig mislukt. Hermans' analyse van de stand van de Nederlandse wetenschap snijdt weliswaar veel meer hout. Maar als het hem niet lukt snel veel geld los te krijgen van het kabi­ net, maakt dat voor het resultaat wei­ nig uit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen