Ad Valvas 1999-2000 - pagina 275

»VALVAS 16 DECEMBER 1 9 9 9

PAGINA 7

'We kunnen gezonder oud worden' Het jaar 2000 nadert. Een mooi moment om de stand van de wetenschap aan de VU te bekijken. Wat weten wij nog niet? Is er vooruitgang in de kennis? En: wagen wetenschappers zich aan een voorspelling voor de volgende eeuw? In de laatste aflevering van deze serie: professor Gerard Ligthart (49), bijzonder hoogleraar klinische geriatrie, tevens hoofd van de afdeling ouderengeneeskunde in het Slotervaartziekenhuis. "Dementie alleen mag nooit een reden zijn om een patiënt niet te behandelen." Yvette Nelen U bent zich m Nederland i n de jaren tachtig als een van de eerste i nterni sten gaan bezighouden met de genatne, ofte­ wel de ouderengeneeskunde. Waarom? Ik vond de interne geneeskunde te smal. De mens is meer dan alleen zijn li)f. De geriatrie houdt zich bezig met alle aspecten van de oude mens. Ze kijkt niet alleen naar het lichaam, maar ook naar de psyche, de sociale context en de kwetsbaarheid. Boven­ dien vond ik dat oude mensen niet seneus werden genomen door de geneeskunde. Ze werden slecht behandeld en het ontbrak aan vol­ doende kennis. Dat we oud worden is ook een totaal nieuw gegeven. T o t vijftig jaar geleden werden we met ouder dan 65, nu worden we gemid­ deld tachtig en straks 85. Dat heeft allerlei nieuwe ziektebeelden met zich meegebracht. Dementie kwam vroe­ ger maar sporadisch voor. W e hadden nooit gedacht dat het zo'n groot pro­ bleem zou worden. V spreekt vaak over een zwart gat in het wetenschappeli jk onderzoek naar ouderen. Waar komt id e opvatting vandaan? Tijdens mijn promotieonderzoek naar het afweersysteem van het lichaam bij veroudenng kwam ik erachter dat er nauwelijks onderzoek was gedaan naar de gevolgen van veroudering op zich. Onderzoek naar ouderen werd altijd gedaan onder een willekeurige groep oude mensen. Dan vind je alleriei afwijkingen in het afweersysteem die worden toegeschreven aan de ouder­ dom, maar die ook heel goed veroor­ zaakt kunnen worden door een bijko­ mende ziekte. Suikerziekte bijvoor­ beeld is een bekende remmer van je afweer. Als je echt wilt weten wat ver­

behandelen. En mensen zijn minder gaan roken. Maar voor de rest zijn we te ver doorgeslagen in ons optimisme. Nader onderzoek toont aan dat men­ sen, naarmate ze langer leven, steeds meer chronische gebreken krijgen, zoals dementie en gewrichtsslijtage. Hoe komt het ei genli jk dat we verouderen? Hoe dat precies zit weten we nog niet, maar het is voor een deel geprogram­ meerd in onze genen. Kijk bijvoor­ beeld naar de menopauze. Het lichaam stelt die bijna m als een klok. Het aantal keren dat een cel zich kan delen, ligt vast. Zoals een muis niet ouder kan worden dan vier jaar en een schildpad maximaal 175 wordt, zo zal een mens nooit ouder worden dan 120 jaar. Daarnaast lopen cellen ook nog wille­ keurige beschadigingen op van buiten­ af, bijvoorbeeld door slechte voeding. Maar daar weten we nog weinig van. Deze mteme en externe factoren zor­ gen samen dat de functie van onze organen achteruitgaat en onze reserve afneemt. En daarmee neemt onze kwetsbaarheid toe. Naarmate je ouder wordt, heb je aan een steeds kleiner tikje genoeg om uit de bocht te vlie­ gen. Wanneer i s i emand een ger i atr i­ sche pat i ënt? De geriatrie voert al jaren een soort territonumstnjd met internisten, die ziektes behandelen, onafhankelijk van de leeftijd van de patiënt. Een geria­ trische patiënt heeft een complex ziek­ tebeeld. Hij of zij IS oud, heeft zowel lichamelijke als psychische afwijkingen en kan steeds moeilijker voor zichzelf zorgen. Als de klachten van de patiënt zo ingewikkeld zijn dat de huisarts niet weet naar wie hij hem moet door­ verwijzen, komt hij bij ons terecht.

'De meesten willen helemaal niet dood als de gebreken komen.' oudenng met het lichaam doet, moet )e mensen met een ziekte die het afweersysteem aantast, uitsluiten. « heb eind jaren tachtig met collega's een groot verouderingsonderzoek opgezet waann we alleen gezonde oude mensen betrokken. W e ontdek­ ten toen veel minder afwijkingen m de atweer. De meeste van zulke afwijkin­ gen worden dus niet veroorzaakt door ae ouderdom zelf, dachten we. Die conclusie veroorzaakte veel opschud­ amg. Het stemde ons zeer optimis­ tisch. W e kunnen gezond oud wor­ oen, dachten we, als we de ziektes maar weten te behandelen. ^aar dat opti mi sme heeft geen stand gehouden? Nee, onze hypothese is slechts gedeel­ Zf ""S«'^men. Zo zijn er onder ouaeren de laatste twintig jaar minder U^'^T "^^tziektes, doordat we hoge Dioeddruk, een te hoog cholesterolge­ halte of suikerziekte beter kunnen

•SJ'VijJ'^

Geriatrische patiënten hebben een aparte behandeling nodig, omdat ze extra kwetsbaar zijn. Je kunt bij hen met zomaar elk medisch onderzoek uitvoeren. Een patiënt met een slecht hart, slechte longen en beginnende dementie kan een acuut probleem in de buik krijgen. Zelfs als ik weet wat het is, blijft het de vraag of hij geope­ reerd moet worden. Hoe bepaalt u dan of een behan­ deling iz n heeft? Ik moet toegeven dat de grens tussen wel of niet behandelen op dit moment erg willekeurig is. Er zijn geen objec­ tieve criteria. W e gaan af op ons gevoel. Daarom is het ook zo belang­ rijk dat we meer onderzoek verrichten onder ouderen en dat meer ziekenhui­ zen aparte geriatrische afdelingen krij­ gen. Geriaters zijn bij uitstek de spe­ cialisten die ervaring hebben met gecompliceerde patiënten. Ik moet voortdurend ingrijpende beslissingen

I P I ^ A^ ,f, l

Professor Ligthart: 'Langer leven is niet lietzelfde ais beter leven.' nemen over wel of niet behandelen. Daarbij ga ik vaak ver mee met de wensen van de patiënt. Ook betrek ik de familieleden zeer intensief bij medische besluiten. Zij moeten schet­ sen wat de patiënt zou willen als deze dat zelf niet meer kan aangeven. In ieder geval vind ik dat dementie op zich nooit een reden mag zijn om iemand niet te behandelen. Dat gebeurt nog veel te veel. Sommige ziekenhuizen weren oude mensen die verward zijn, omdat ze bang zijn dat ze er daarna mee opgescheept zitten. Onlangs was er een rechtszaak waarbij een vroui u het iz ekenhu is aanklaagde, omdat iz j vond dat de artsen de behandeli ng van haar oude vader moesten voort­ zetten. De artsen zelf zagen er geen hei l meer i n. i Ui te ndel i jk stelde de rechter de artsen i n het gelijk. Wat had u besloten? Ik heb het medisch dossier van de man niet ingezien, maar ik heb wel de indruk dat te gemakkelijk de wil van de arts is gevolgd. Als arts kun je maar moeilijk voor een ander bepalen wat kwaliteit van leven is. Die man wil graag nog iets langer leven om bij zijn vrouw te zijn. Als het rpogelijk was om hem twee maanden langer te laten leven, had ik zijn dochter gelijk gegeven. Maar als hij naar de intensi­ ve care was gestuurd om er nooit meer van af te komen, had ik een behandeling afgeraden. Waaro'm i s de geri atri e i n Neder­ land pas i n 1983 erkend als medisch i spec i al sme? Dat komt omdat we bang zijn voor ouder worden. Daar willen we niet aan denken. Ouderdom wordt geasso­

cieerd met gebrekkigheid, afhan­ kelijkheid en desintegratie. Zelfs minister Borst van Volksgezondheid vindt het idee van gebrekkig oud worden verschnkkelijk. Daarom overweegt ze seneus om een euthanasiepil toe te staan. Bent u dan tegen een euthanasiepil? Nee, ik ben er niet tegen, maar er wordt te zwart­wit gedacht over kwaliteit van leven' bij het ouder wor­ den. Oudere mensen passen zich in het algemeen beter aan hun situatie aan dan ze van tevoren hadden kunnen inschatten. D e meesten willen helemaal niet dood als de gebreken komen. In mijn praktijk is mij maar één keer gevraagd om mee te helpen aan euthanasie. We moeten dus anders omgaan met het ouder luorden. Ja, hiervoor moet niet alleen de ouderengeneeskunde zich beter ontwikkelen, maar we hebben ook betere voorlichting over ouderdom nodig. Ik heb pas nog een pleidooi gehouden om een soort consultatie­ bureau voor ouderen te starten. T o e n kreeg ik heel Nederland over me heen. Het zou te veel gedoe zijn en te veel geld kosten. Maar veel chronische ouderdomsziektes kun je vermijden of uitstellen als je ze eer­ der opspoort. Bovendien geloof ik echt dat we gezonder oud kunnen worden dan we nu doen. Dan moeten mensen wel zelf meer verantwoorde­ lijkheid nemen voor h u n gezondheid. Je kunt niet je leven lang roken, longemfyzeem krijgen en dan opeens bij ons aankloppen: "doe er maar wat aan".

Cynthia van Elk

In de Vereni gde Staten i s onder­ zoek gaande om het veroude­ ringsproces te beïnvloeden met behulp van geneti sche i man pula­ tie. Wat vi ndt u daarvan? Volgens mij is dat levensgevaarlijk. Men wil het gen dat celdelingen mogelijk maakt, manipuleren en ver­ der activeren. Dat is al gelukt bij wor­ men. Maar een delende cel is ook al gauw een kankercel. En langer leven is niet hetzelfde als beter leven. De gebreken blijven en worden erger. Gelukkig geloof ik er mets van dat het mogelijk is de mens langer te laten leven met behulp van genetische manipulatie. Dan ga je er namelijk van uit dat alleen inwendige factoren ouderdom bepalen, terwijl omgevings­ factoren minstens even belangrijk zijn. Ik hoop met dat de fanatici die per se langer willen leven, hun zin krijgen. Ik wil me in ieder geval met te veel met dit soort onderzoek bezighouden. Waar moet de ouderdomsgenees­ kunde iz ch i n de volgende eeu'W dan wel mee i bez ghouden? Dementie, gewnchtsslijtage en aan­ doeningen aan zintuigen als ogen en oren. Dat zijn de rampen van de toe­ komst. Het zijn chronische ouder­ domsziektes waaraan mensen niet sterven, maar die hen wel afhankelijk maken. Hiernaar moeten we veel meer onderzoek doen. Gelukkig heb ik daar net anderhalf mUjoen gulden van Volksgezondheid voor gekregen. Verder is een mentaliteitsverandenng nodig. Het besef moet groeien dat de ouderdom geen weggegooide levensfa­ se is, maar net als elke andere fase voor­ en nadelen heeft. Daar gaat de maatschappij nog steeds met seneus genoeg mee om.

.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen