Ad Valvas 1999-2000 - pagina 641

AD VALVAS 29 JUNI 2000

PAGINA 5

Europees hoger onderwijs zit nog lang niet op één lijn

^

Het Angelsaksische model: zoveel landen, zoveel smaken als de afgestudeerde van een hogeschool. De derde variant wordt in Denemarken gehanteerd. Daar mag het hoger onderwijs bachelor- en master-opleiding opzetten naast de bestaande opleidingen. Denemarken biedt die keuze al sinds 1988. Studenten die master willen worden, moeten een vierjarige bachelor-fase afronden. Wie die ambitie niet heeft, kan bachelor-programma's van drie jaar kiezen. Een masterstudie duurt twee jaar.

Heilige huisjes

Bas van der Schot

In 29 landen in Europa wordt nagedacht over het Angelsaksische model, met bachelors en masters, in het hoger onderwijs. Sommige landen hebben al zoiets, vele hebben een andere hogeronderwijstraditie. Ook Nederland wil zich aansluiten bij de heersende trend. Maar wat is die trend eigenlijk?

Matthé ten Wolde/HOP

Stel, je bent toerist in N e w York. Je loopt een Starbucks-winkel binnen en zegt: een koffie graag. Zeker weten dat je vragend wordt aangekeken. Starbucks gaat er prat op de meeste soorten koffie ter wereld in huis te hebben. De vraag zal dus meteen zijn: wat voor koffie? Een decaf-variant? Eén van de vele cappuccino's misschien? Minister Hermans en 28 onderwijsministers in Europa hebben zich vorig jaar juni ongeveer als zulke toeristen gedragen. Ze spraken toen af dat de Europese universiteiten en hogescholen zouden overstappen op het Angelsaksische model. Daarin volgen studenten eerst een brede bachelor-studie. Een deel van hen studeert vervolgens door voor het masters-diploma. Een ferm besluit, zo leek het. Alleen, er bestaan ongeveer net zoveel varianten op het Angelsaksische model als Starbucks soorten koffie heeft. Alleen al in de Angelsaksische landen, de bakermat van het model, bestaan grote verschillen. N e e m bijvoorbeeld de duur van de bachelor-fase. In de Verenigde Staten en Australië is die ^ler jaar. Maar in Engeland kan een student in drie jaar bachelor worden, in Schodand doen studenten er weer vier jaar over en mogen ze zich in eigen land daarna zelfs master noemen - maar volgens de Engelsen zijn de

Schotse masters niets meer dan bachelor. Ook het niveau van èac/ze/or-studies in de Angelsaksische landen wisselt sterk. " D e ene bachelor is de andere niet. Er zijn grote verschillen tussen landen, maar ook binnen een land zie je veel variatie", zegt Robert Warmenhoven van de Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs. Vooral in Amerika zijn de verschillen groot. Z o ' n twintig universiteiten behoren tot de zogeheten Ivy League. Studenten zijn er pas welkom na een grondige selectie. Maar de vs tellen nog zo'n 2500 universiteiten. Die leiden bachelors en masters van minder en soms zelfs dubieus niveau op. Het bedrijfsleven weet dat heel goed. Sollicitanten van Berkeley worden vele malen hoger ingeschat dan iemand die heeft gestudeerd aan, zeg, de University of Foolishtown. Ook in Engeland gaan universiteiten soepeler met examencijfers om naarmate ze lager op de nationale ranking staan. Dat doen ze vooral als hun opleidingen bij de start van het academisch jaar nog niet vol zijn. "Gerenommeerde universiteiten daarentegen verlangen consequent van potentiële studenten dat ze A-levels hebben gehaald voor h u n eindexamenvakken", legt Warmenhoven van de Nuffic uit. Aan het eind van de bachelor-fase spelen cijfers in Engeland opnieuw een grote rol. Goede studenten halen een

first level. Daaronder is er een verfijnd stelsel dat varieert van second upper en second under level tot een simpel pass en fail. Wie hoog eindigt, krijgt een bachelor's honours degree. Studenten die niet meer dan een pass halen, kunnen wel vergeten dat zij ooit nog master worden. H u n sollicitatiebriefnaar zo'n opleiding wordt direct terzijde gelegd. Want zo werkt het in Engeland: lang niet iedereen is welkom op een master's. Maar ook lang niet iedereen heeft die behoefte. Docenten in het voortgezet onderwijs zijn bijvoorbeeld zelden master. Sinds 29 ministers vorig jaar de Bolognaverklaring ondertekenden en daarmee beloofden het bachelormaster-model in te voeren, wordt alom

'Amerika en Engeland vinden studenten wel na drie jaar rijp voor de baan' in Europa nagedacht over de vraag: hoe? Grofweg zijn er drie keuzes. Eén daarvan, het bestaande onderwijssysteem radicaal vervangen, wordt eigenlijk door geen enkel land overwogen. In de tweede variant worden alleen wat plooien glad gestreken. "Je knipt een opleiding in tweeën en past het programma hier en daar wat aan", legt de Nuffic het recept uit. Deze aanpak volgen landen als Italië en Spanje, waar men het onderwijs heeft opgeknipt in 3+2 jaar. Waarschijnlijk sluit Frankrijk, dat nu nog de indeling kent van 4 + 1 , zich hierbij aan. Ook Nederland kan voor deze oplossing kiezen. Over de titel doctorandus wordt dan het etiket master geplakt. Vooral aan bètaopleidingen is de laatste jaren de kandidaatstitel weer in opmars; iemand met zo'n titel wordt dan voortaan bachelor genoemd, net

Duitsland volgt sinds 1998 min of meer de Deense aanpak. De overheid laat universiteiten en hogescholen de keus. Ofwel ze laten alles bij het oude, of ze kiezen voor een bachelor-fase van drie jaar - die zowel door hogescholen als universiteiten aangeboden mag worden. De Fachhochschulen zijn daar blij mee. Ze verwachten dat ze aan aanzien zullen winnen. Maar de universiteiten morren. In drie jaar kun je geen studenten opleiden voor de arbeidsmarkt, redeneren ze. Kan Nederland lessen trekken uit wat er in het buitenland gebeurt? Nauwelijks, daarvoor zijn de verschillen te groot. Maar een aantal heilige huisjes in de Nederlandse hogeronderwijswereld wordt er wel door gerelativeerd. De gedachte bijvoorbeeld dat studenten na drie jaar niet rijp zijn voor een baan, wordt gelogenstraft door de ervaringen in het buitenland. "In Amerika en Engeland kan het ook", zegt Marijk van der Wende, die voor het Twentse instituut CHEFS onderzoek deed naar het Angelsaksische model. "Ze zijn daar toch zeker niet gek?" Aan Nederlandse universiteiten wankelt dat heilige huisje overigens al. Volgens het CHEPS-onderzoek van Van der Wende zeggen tegenwoordig alleen de universiteiten in Delft en Groningen nog volmondig 'nee' op de vraag of een bachelor-examen het eindpunt van een studie kan zijn. Volgens hen kunnen studenten pas de arbeidsmarkt op als ze master zijn. Ook wat betreft de duur van een masrer-opleiding is een blik over de grens niet geheel zinloos. Nederlandse bestuurders vinden in het algemeen dat er twee jaar studie nodig is voor een volwaardige master-studie. "Maar", zegt Van der Wende, "in Amerika en Engeland duren master's twaalf, hooguit achttien aaneengesloten maanden. Denk je werkelijk dat buitenlandse studenten naar Nederland komen als de master's hier langer duren en dus duurder zijn? Die slag verliezen de Nederlandse universiteiten geheid." N o g zo'n onderwerp waarover Nederlandse bestuurders maar eens goed moeten nadenken, is selectie. Veel universiteiten overwegen nu masterstudenten aan selectie te onderwerpen. Maar selectie 'aan de poort', aan het begin van de hele studie, is nog taboe - terwijl dat in de Angelsaksische landen doodnormaal is. "Nederlandse universiteiten lijken dat te vergeten", zegt Van der Wende. "Ze roepen dat ze tot de internationale top willen horen, maar gaan eraan voorbij dat Nederland die traditie van selecteren aan de poort helemaal niet heeft." Het doel van de Bolognaverklaring, een grotere onderlinge vergelijkbaarheid van Europese studies en afgestudeerden, lijkt al met al ver weg. En zelfs al zou Europa eenduidige keuzes maken op het gebied van zaken als studieduur en selectie, dan nog blijft dat doel buiten bereik. Wat te doen, zei Walter van Gisbergen van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen afgelopen najaar op een internationale hogescholenconferentie, met het gegeven dat fysiotherapie in Nederland een hbo-studie is, in Duitsland een mbo-studie en in België op mbo én hbo-niveau wordt gegeven? Voorlopig moet het Nederlandse hoger onderwijs eerst maar eens bepalen wat het zelf wil - dat is al moeilijk genoeg. "Er leven nog heel veel verschillende ideeën", zegt CHEPS-onderzoekster Van der Wende. "Het duurt echt nog wel even voordat we in een brochure aan het buitenland kunnen uideggen hoe het Angelsaksische model hier werkt."

^%^ ^

m ^p .

^w^^^ '^k^

Bewegingswetenschapper John van der Kamp is een groot voetballiefhebber en volgt het EK op de voet. In Ad Valvas doet hij verslag van zijn bevindingen.

Lee Towers rondt Cruijffs strategie af Nederland - Joegoslavië. Alleen thuis, ingehouden zing ik het couplet van Wij houden van Oranje van André Hazes. Raar eigenlijk, waarom staat Hazes niet in de Rotterdamse Kuip? Toegegeven, zijn muziek is vreselijk. Maar het komt onmiskenbaar uit zijn hart en uit het Prisma rijmwoordenboek natuurlijk. Zoals het trage Wij houden van Oranje door het stadion kan galmen. Meesterlijk. Toch is het de kille professional Lee Towers die sfeer in het stadion moet brengen. Enigszins routineus zingt hij You never walk alone. Een opzetje van Cruijff? Zeer tegen zijn gewoonte spuwt Rijkaard voor de wedstrijd tegen de Denen zijn gal. De spelers zijn onvoldoende scherp. Ze kaarten, kijken geen voetbal. Davids wandelt zelfs met zijn familie. Rijkaard ergert zich. Deskundigen buigen zich over de verrassende actie van de bondscoach: 'Dit zaait onrust binnen de spelersgroep, zo zet je spelers niet op scherp, creëer je geen eenheid', roepen ze in koor. Bewegingswetenschapper en sportpsycholoog Frank Bakker geeft advies op Radio 1, 'Zorg voor een gemeenschappelijke vijand buiten de groep, alleen dan zet je de boel op scherp en maak je een team'. Tegen Denemarken is het te laat. En ook een paar dagen later tegen Frankrijk staan er nog steeds elf individuen op het veld, geen team. Maar dan meldt de gemeenschappelijke vijand zich. Johan Cruijff, in Barcelona El Salvador. Na de winst op Frankrijk is er van Cruijff alleen maar kritiek. 'Oranje praat te veel. Oranje speelt plichtmatig. De linies van Oranje sluiten niet aan.' De spelers van Oranje krijgt er stuk voor stuk van langs, behalve bankzitter Van Hooydonk dan. 'Oranje is geen team', aldus Cruijff. Spelers raken geïrriteerd. Enkelen van hen durven voorzichtig te beweren dat Cruijff ook niet alles weet. Bondscoach Rijkaard neemt het luchtig op: 'Johan is Johan'. Heeft hij Cruijff gebeld? En daarom staat Lee Towers in de Kuip. Hij rondt de door Cruijff uitgestippelde strategie af. Een laatste vingerwijzing. You never walk alone. Doe het met zijn allen, niet alleen. En wat een team stond er! Een team dat de Joegoslaven geen schijn van kans liet. Kluivert, Kluivert, Kluivert, Kluivert en daarna maakt niets meer uit. Een fenomenaal, gedreven spelend team. Een formidabele prestatie. Zelfs Cruijff zag dat het goed was. Ook Kluivert is hartstochtelijk Hazesfan. Daarom kies ik voor Hazes en tegen Lee Towers. Maar vooral ook omdat wanneer ik alleen thuis ben, vlak voor een wedstrijd, dochterlief alleen in slaap te krijgen is met wat gemurmel uit Wij houden van Oranje.

John van der Kamp is postdoc bij Bewegingswetenschappen; hij doet onder meer onderzoelf naar motorische vaardigheden in de sport.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen