Ad Valvas 1999-2000 - pagina 248

AD VALVAS 2 DECEMBER 1999

PAGINA 8

Met de duivel valt niet te spotten m Amerika, die massaal zelfmoord pleegde Sommigen zeggen dan dat het gaat om een geestesziekte, terwijl anderen vinden dat je zulke daden medisch en sociologisch niet helemaal kunt verklaren en dat er meer aan de hand is Waarom kunnen we dan niet spreken van boze machten, redeneren zij " De vu-medewerkers die het affiche verboden, geloven echt met in een fysieke duivel, meent Montsma "Ze

een afbeelding van de duivel eerder bereid is om water bij de wijn te doen dan de gereformeerde De calvinist! sche traditie is tamelijk humorloos Er worden ook niet zoveel grappen gemaakt Belangnjk is concentratie op de godzaligheid en soberheid " De theoloog kan zich voorstellen dat er mensen zijn die zich afvragen of de duivel iets is om mee te spotten "Omdat het zijn seneuze kant heett

'De begoocheling door Hitler wordt wel verbonden met het demonische' zijn alleen tot de conclusie gekomen dat de afbeelding met past in het decorum van deze universiteit Voor velen is het blijkbaar nog niet zover dat je met de duivel kunt spotten " De theoloog heeft zo zijn eigen ideeën over de duivel Hij vindt dat in de aloude afbeelding van de duivel als een aap wel iets actueels zit "Een aap heeft de eigenschap dat hij naaapt en dat is een groot probleem in onze maatschappij De reclame heeft veel macht, legt een enorm beslag op de fantasie van mensen, zodat ze geen idee meer hebben hoe geprogrammeerd ze zijn Laat een politicus, een econoom en een socioloog eens praten over hoe het komt dat deze macht vat krijgt op de mens, dan kan ik me voorstellen dat ze concluderen dat het irrationeel is Ze kunnen het allemaal

De duivel is allang op zijn retour. Toch verbood de VU onlangs een affiche waarop een duiveltje figureerde. Aanleiding voor Ad Valvas om een deskundige te vragen: waarom geeft de duivel nog steeds aanstoot? Een gesprek met theoloog Bert Montsma over de werking van 'boze, bovennatuurlijke machten'.

Mariska Smolders Twee weken geleden verbood de gebouwendienst van de v u een affiche van studentenvereniging L A N X , waarop een bijeenkomst van oudredacteuren van Propria Cures werd aangekondigd De afgebeelde duivel op de poster zou aanstoot kunnen geven Volgens theoloog Bert Montsma, die aan de vu ethiek en dogmatiek doceert, is taboe een zwaar woord als het om de duivel gaat Sinds 1700 is de duivel op z n retour, stelt hi) Als voorloper van het verlichte denken haalde de protestantse theoloog Balt hasar Bekker in die ti)d de bezem

door de wereld van boze geesten en afbeeldingen daarvan Onder invloed van de Verlichting werd de letterlijke betekenis van uitspraken als die is door de duivel bezeten' afgezwakt In de middeleeuwse samenleving werden boze machten voorgesteld als per sonen De duivel was de personificatie van het kwade, engelen de personificatie van het goede "Op een gegeven moment doorzagen we dat het personificaties waren en stapten we over op een abstract niveau Van die opsmuk rond de wereld met engelen en duivelen wilde men af Het besef ontstond dat het ging om afbeeldingen, die het

verschil tussen goed en kwaad aangeven H e t gaat o m het idee erachter, namelijk dat er goede en kwade mach ten zijn Er valt volgens de theoloog een "zinnige discussie" te voeren over de vraag hoe letterlijk je deze goede en kwade machten moet nemen Monts ma noemt het boek van Albert Speer, waarin deze beschrijft hoe hij een toe spraak van Hitler bezoekt en in de ban komt van deze man, het publiek en de massahysterie die ontstaat "Dat bedoelen sommige mensen met boze machten Hitler kreeg een heel volk in de ban Hetzelfde geldt voor de sekte

verklaren en toch verliest de mens zijn verstand Dat is wat mensen bedoelen als ze het hebben over de werkmg van boze, bovenpersoonlijke machten " Hoewel de goede en kwade engelen na 1700 uit het beeld verdwenen, hebben veel mensen volgens Montsma nog altijd het idee dat je niet met de duivel moet spotten ' Daarvoor wordt er in het nieuwe testament toch te nadrukkelijk gesproken over de duivel We zijn het erover eens dat het om beelden gaat Maar die beelden signa leren wel een realiteit waar je mee te maken hebt De duivel als vampier, als aap, als draak, is verdwenen, maar daarvoor in de plaats gekomen is het besef dat in de ideologische sfeer machten bestaan die bovenpersoonlijk zijn De begoocheling door Hitler wordt in de moderne literatuur ook wel verbonden met het demonische En in die sfeer is het met iets om grappen over te maken " Volgens de theoloog ging de katholieke kerk van oudsher makkelijker om met beelden van de duivel dan de gereformeerde Gereformeerden zijn altijd veel soberder geweest in uitbeeldingen van de duivel en engelen dan katholieken D e symboliek is m de katholieke kerk verder uitgewerkt In de Middeleeuwen, toen de katholieke kerk de boventoon voerde, was men vertrouwd met een lucht bevolkt door engelen en de duivel " Montsma is van mening dat de katholieke kerk meer humor heeft en afbeeldingen van de duivel makkelij ker accepteert "Al in de Middeleeuwen werd het carnavalsfeest gevierd D a t had iets weg van een narrenfeest je moet met alles de draak kunnen steken Ik denk dat de katholieke kerk als het gaat om

Er zullen mensen zijn die zeggen dat je rekening moet houden met de dui vel Ik kan me voorstellen dat een spotprent over de duivel verkeerd aan komt bij mensen die door eigen erva n n g of door hun traditie ernstig reke ning houden met duivelse machten Hoewel ze met op een letterlijke manier in de duivel geloven, vinden ze wel dat er een realiteit achter zit, die met met zich laat spotten " Buiten dat, vindt Montsma, "kun je je afvragen of het fijnzinnig is om er grappen over te maken Je maakt ook geen spotprent over een begrafenis D e theoloog kent "heel seneuze mensen" die zich bezighouden met duiveluitdnjvmgen "Exorcist, duiveluitdrijver, is een oud kerkelijk ambt Het is weggeweest, maar tegenwoordig IS er weer aandacht voor Het IS heel gevaarlijk, want je begeeft je op het terrem van de schizofrenie en daar is professionele hulp van de psychiater voor nodig Maar mensen die zich hiermee bezighouden, ver wachten niet alles van een psychiater en vinden dat er meer aan de hand is", aldus Montsma De theoloog geeft aan "zonder ver achting' te luisteren naar mensen die praten over duiveluitdrijving Ik sta daar heel aarzelend tegenover, maar gooi het met onmiddellijk als kolder weg " Montsma haalt een uitspraak aan van dominee Hans Stolk van de IKON Deze zei dat je engelen nog wel kunt ontmoeten als je er maar oog voor hebt, maar dat wij in onze cultuur zo gefixeerd zijn op auto's dat we de

engelen niet meer zien Hetzelfde geldt voor duivelse machten Monts ma "Zo zou ik het misschien niet zeggen, maar ik geloof wel dat er meer te zien is in onze werkelijkheid dan ons op consumptie gefixeerde oog waarneemt Of, om met Shakespeare te spreken 'There is more between heaven and earth than is dreamt ofm your ftlosophy' " Illustraties: 1 Prent van John Baptist Medina ut 1688 Lucifer regeert over de zieien van de zondaars 2 Prent uit de negentiende eeuw van Mephistopheles de populaire ontwikkelde duivel 3 Prent van L Breton uit 1863 Belphegor de Bijbelse demon van het kwaad 4 Een anti rookprent van WiHiam Hornby uit 1618

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen