Ad Valvas 1999-2000 - pagina 485

AD VALVAS 6 APRIL 2 0 0 0

PAGINA 9

Filosofisch vrouwennetwerk is de ideologie voorbij

Samen studeren, maar dan wel in vrouwelijke stijl De deelnemers van het vrouwenoverleg aan de faculteit der Wijsbegeerte ontleden zware filosofische teksten. Maar ze bespreken ook de gemoedstoestand van de gemiddelde machoman en het verlangen naar een paradijselijke staat waar geen hoge hakken bestaan. Loes Derksen en Atie Brüggemann zijn al zeventien jaar de dragende kracht van dit netwerkje in de marge van het officiële onderwijs en onderzoek.

Eva van der Plas In 1983 waren Derksen en Brüggemann de enige vrouwelijke wetenschappers aan de faculteit der Wijsbegeerte. T o e n ze werden benaderd door een paar studentes om iets te doen aan vrouwenemancipatie op de faculteit, voelden ze zich dan ook direct verantwoordelijk. Het vrouwenoverleg werd geboren. Derksen: "In die begintijd waren we erg ideologisch bezig. Alle vrouwen waren welkom. Ook de echtgenotes van mannelijke collega's en de secretaresses van de afdeling." Brüggemann: "Het was in de nadagen van het nieuwe marxisme. Ons project sloot aan bij de democratisering van de universiteit die toen aan de gang was. We lazen nog geen filosofische teksten, maar van die feministische bewustwordingsteksten. Van Betty Friedan bijvoorbeeld." Derksen: "En Marilyn French." Brüggemann: "En Adrienne Rich." Derksen: "Na een paar jaar kwam de klad in de brede samenstelling van de groep. Er bleven alleen nog maar wetenschappelijk medewerksters en studentes over." Brüggemann: "Wij zeiden niet: 'jullie passen hier niet meer'. Nee, ze verdwenen gewoon."

tijdsgeest. Het vrouwenoverleg werd steeds ftinctioneler. Ik weet nog goed hoe geshockeerd ik was toen iemand op een bijeenkomst voor het eerst begon af te geven op het zogenaamde slachtofferdenken van het feminisme. Emancipatie werd je eigen verantwoordelijkheid. Wanneer je als vrouw iets wilde bereiken, moest je er hard voor werken. Vanuit de universiteit werd de druk om te publiceren steeds groter, en wij merkten dat we het vrouwenoverleg goed konden gebruiken om informatie te vergaren, onderzoek te doen, en meningen uit te wisselen met collega's. Die functie heeft het vanaf die tijd gekregen en gehouden." Het vrouwenoverleg heeft na zeventien jaar nog steeds geen officiële status aan de faculteit. Het is niet opgenomen in het onderwijsprogramma. Intussen hebben Derksen en Brüggem a n n het wel voor elkaar gekregen dat de faculteit het overleg erkent als het platform voor hun onderzoek. Derksen: "Voor mij is het overleg de basis waarop ik jaar in jaar uit werk. Vorig jaar hebben we bijvoorbeeld een boek van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum gelezen, dit jaar werk ik dat onderzoek uit en presen-

^pelijk ondernemen

l ote geld gesloopt en gedeeltelijk hergebruikt. Nu werkt Shell hard aan een beter iraago door een nieuwe benzine op de markt te brengen die 'goed' is voor het "iilieu en de auto. Geld noch moeite Worden gespaard om het goede nieuws te brengen. n er zijn nog veel meer voorbeelden ^ geven. Zo heeft het grote accountantskantoor KPMG zelfs een apane Mdeling in het leven geroepen om «Qrijven wereldwijd te adviseren over ^«antwoord ondernemen.

^gwaan at de gezamenlijke wetenschapswinI ^ ^ Nederland een congres aan het be^u^ ^'iden, past goed in het tijds^seld- En zoals het hoort slaan de J^'^^^apswinkels de trend kritisch ? f •. 'bedrijven zijn geen liefdadig«ösmstellingen. Ze wülen geld ver'i'^n. Dus als ze maatschappelijke

researchgroepen bij ons op de faculteit zijn gericht op publicatie. Wij studeren samen. Laatst zei een collega dat hij ons benijdt om wat wij doen. Het is uiteindelijk heel productief." Een van de vrijheden die de vrouwen

'Met een grap of anecdote kun je dingen heel goed verhelderen'

Tijdgeest Toen het vrouwenoverleg ontdekte dat er ook vrouwelijke filosofen bestonden, stortten de dames zich vol enthousiasme op de teksten van bijvoorbeeld Luce Irigaray. Zo begonnen ze filosofische teksten te lezen en veranderde het overleg in een studiegroep. Brüggemann: "Nadat we de vrouwelijke filosofen gehad hadden, zijn we de geschiedenis ingedoken en hebben we eerst alle marmelijke filosofen, en de ellende die ze over vrouwen te vertellen hadden, bestudeerd." Derksen: "Jaaaren lang. T o t we het met meer op konden brengen. Toen zijn we weer vrouwen gaan lezen. Dat we overstapten van de feministische teksten op wetenschappelijke teksten lag voor een deel aan de veranderende

Ron Kruit De filosofes tijdens hun maandelijkse bijeenkomst. Loes Derksen en Atie Brüggemann zijn de vierde en tweede van rechts.

teer ik de resultaten op een congres in .Zurich." Brüggemann: "We hebben er nooit voor geijverd om het officieel op het onderwijsprogramma te krijgen. Dat was deels omdat we dachten: laat maar zitten, maar deels ook uit strategische overwegingen."

Mannen Derksen: "De relatieve afzondering geeft ons een bepaalde vrijheid om zelf te bepalen wat we doen. Een van onze sterke kanten is dat wij niet resultaatgericht zijn. De meeste

idealen gaan verkondigen, is het altijd goed te analyseren wat er precies aan de hand is", zegt Maran Kniese, die namens de wetenschapswinkel van de vu het congres organiseert. "Landelijk krijgen de wetenschapswinkels steeds vaker de vraag voorgelegd of bepaalde claims van bedrijven over maatschappelijk verantwoorde producten wel kloppen. Actiegroepen en maatschappelijke organisaties krijgen steeds meer behoefte aan harde criteria en handvatten om die claims op waarde te kunnen schatten", aldus Kniese. Ze noemt wat voorbeelden van claims die met argwaan worden bezien. "Albert Heijn begon natuurlijk pas met de verkoop van biologische producten, toen bleek dat natuurvoedingswinkels goede zaken deden. Niks goede doelen dus. Het is gewoon concurrentie." Dat kleine bedrijven grote ondernemingen aansteken om letterlijk goede zaken te doen, is volgens Kniese natuuriijk prima, maar ze vreest dat veel mtdtinarionals goede sier willen maken met claims die helemaal niet kloppen. "Natuurlijk is die benzine van Shell niet echt goed voor het milieu. Het geeft de automobilist wel een lekker gevoel, omdat hij of zij extra heeft betaald om het milieu te sparen. En

zich door hun onofficiële status kunnen permitteren is het voornemen om geen mannen toe te laten tot het overleg. Brüggemann: "Als je onderwijs gaat geven, moet je natuurlijk ook mannelijke studenten toelaten." Derksen: "We hebben eigenlijk ook nog nooit met het probleem te maken gehad. De vonk is nog steeds niet overgeslagen naar de mannelijke onderzoekers." Brüggemann: " E m o Eskens, nu hoofdredacteur van Filosofie Magazine, heeft toen hij nog studeerde een keer toegang geëist tot de vergadering. Hij

Albert Heijn besteedt extra aandacht aan allochtone werknemers omdat het bedrijf grote moeite heeft om genoeg personeel te krijgen." Een bekend voorbeeld van een eigenlijk foute, maar heel bekende milieuclaim is de scharrelkip. "Veel mensen denken daarbij aan een echte kip in de wei. Dat beeld klopt helemaal niet. Ze zitten net als batterijkippen met afgebrande snavel in een kooi, alleen is die kooi net iets groter." Een van de inleiders op het congres, Willem Dubbink van de faculteit Sociaal-Culturele Wetenschappen aan de vu, heeft zijn lezing dan ook de titel Maatschappelijk ondernemen: een wolf in schaapskleren? gegeven.

Kinderarbeid Aan de hand van vragen die werkelijk bij wetenschapswinkels binnenkwamen, zijn drie onderwerpen voor werkgroepjes bedacht. Zo wil de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels meer aandacht besteden aan de milieueisen van de producten in haar winkels. Als ideaal geldt dat de Max Havelaar-koffie niet alleen op een sociaal verantwoorde, maar ook op een milieuvriendelijke manier is geproduceerd.

vond dat hij in principe het recht had om mee te doen. We wisten dat hij snel zou afstuderen, dus we hebben ons er verder niet al te druk over gemaakt. Als het erop aan zou komen, zou ik echter geen doorslaggevend argument kunnen bedenken waarom mannen niet mee zouden mogen doen." Derksen: "Dat wil niet zeggen dat we het niet prima vinden zo. Toen we begonnen was het echt nodig ons te profileren als vrouwengroep. We waren duidelijk ver in de minderheid en het was gewoon nuttig om van elkaar te weten dat we er waren en waar we mee bezig waren." Brüggemann: "En die functie heeft het nog steeds. Alleen lijken de studentes van nu daar niet meer zo'n behoefte aan te hebben. Die doen nog maar heel af en toe mee."

Is het vrouwenoverleg ondanks haar onofficiële status bekend bij de mannelijke collega's? Tegelijk: "Iedereen kent ons." Derksen: "Ze moeten altijd lachen als ze ons in de gang zien staan. 'Oh, het is weer tijd voor het vrouwenoverleg.'

Ze vinden het wel leuk om zoveel vrouwen bij elkaar te zien." Brüggemann: "Ze herkennen ons aan onze vergaderstijl. Als ze langs de vergaderzaal komen en ze horen gelach, weten ze dat wij er zitten. De filosofe Irigaray heeft het over het lachen en de stiltes van vrouwen. Dat is blijkbaar ook wat er bij ons gebeurt." Derksen: "In het begin waren we ons zelf niet zo bewust van ons gelach, maar collega's maakten er opmerkingen over. Sommigen dachten dat we over ze zaten te roddelen. Blijkbaar is dat voor hen een reden om te lachen tijdens een vergadering. Onze vergaderingen zijn heel serieus en zakelijk, maar we vertellen elkaar ook verhalen en grapjes. Zo hebben we afgelopen vergadering veel plezier gehad toen we ons afvroegen of de gemiddelde machoman eigenlijk wel zo lekker in z'n vel zit. Een moeilijke passage in een tekst, over het verlangen naar een situatie die nooit bestaan heeft, hebben we uiteindelijk begrepen door haar te vergelijken met ons eigen verlangen naar een paradijselijke situatie waarin geen hoge hakken bestaan. Met een grap of anecdote kun je dingen heel goed verhelderen. Dat is onze vrouwelijke stijl."

Een andere vraag is hoe bedrijven moeten omgaan met kinderarbeid. Eenvoudigweg weigeren producten te kopen die door kinderen zijn gemaakt, kan negatieve gevolgen hebben. Zo bestaat het gevaar dat de wereldwijd 250 miljoen kinderen die betaalde arbeid verrichten, geen inkomen meer hebben en dus nog armer worden. D e strategie om de kinderen een paar dagen onderwijs te bieden, is misschien beter. De congresgangers kunnen zich ook buigen over de vraag hoe het gesteld is met het personeelsbeleid bij Nederlandse bedrijven. Doen ze echt hun best meer achterstandsgroepen in dienst te nemen of gaat het vooral om mooie praatjes? De organisatoren van het congres vinden dat maatschappelijk verantwoord ondernemen niet alleen een kwestie van het bedrijfsleven is. Ook andere organisaties hebben zo hun verplichtingen. "De universiteit kun je ook zien als een onderneming met maatschappelijke verantwoordelijkheden. Daarom besteden we aan de universiteit ook aandacht", zegt Kniese. "Universiteiten zijn steeds meer zelf verantwoordelijk voor het beleid en het inkomen. Het gevaar bestaat dat de

commercie gaat overheersen en universiteiten zich vooral op het bedrijfsleven richten. Daarom zijn wetenschapswinkels zo belangrijk. Zij vormen de deuren en ramen van de imiversiteit naar niet draagkrachtige maatschappelijke organisaties. Bovendien bieden ze studenten de mogelijkheid om maatschappelijk nuttig onderzoek te doen." Dat de Europese Unie een paar maanden geleden 450.000 gulden subsidie heeft gegeven om het idee van wetenschapswinkels naar andere landen te exporteren, ziet Kniese als een hoopvol teken. "Sommige universiteiten hebben flink bezuinigd op hun wetenschapswinkels of ze zelfs gesloten, zoals de Universiteit van Amsterdam. Maar in het buitenland bestaat er veel belangstelling voor dit Nederlandse experiment. Een Amerikaanse onderzoekster gaat zelfs op het onderwerp promoveren en er zijn contacten met allerlei landen om te helpen daar wetenschapswinkels op te zetten. Zo blijkt dat een maatschappelijk betrokken universiteit met wetenschapswinkel helemaal geen achterhaald idee uit de jaren zeventig is. Het sluit juist aan bij een nieuwe trend in deze net begonnen eeuw."

Roddelen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen