Ad Valvas 2000-2001 - pagina 585

AD VALVAS 17 MEI 2001

PAGINA 5

VU-biologen publiceren ontdekking in Nature

De stress van de poelslak

Bio-psychologie

Steeds meer wetenschappers gaan

ervan uit dat allerlei vormen van

menselijk gedrag een biologische

basis hebben. Zo zijn de chemicaliën die in de hersenen voor verliefdheid zorgen, na ongeveer drie

jaar 'opgebrand', wat vaak tot een

crisis in de relatie leidt.

Vorig jaar hield de Koninklijke

Nederlandse Academie van Wetenschappen een symposium om de

recente inzichten over de samenhang tussen biologie en psychologie op een rij te zetten. De lezingen

van dit symposium zijn nu gebundeld. Eén bijdrage is afkomstig van

vu-hoogleraar Dorret Boomsma

die aan de hand van onderzoek

met tweelmgen probeert uit te zoeken in welke mate persoonlijke

kenmerken genetisch zijn bepaald.

Daaruit blijkt dat we misschien wel

meer op onze ouders lijken dan

ons lief is. (DdH)

VU-biologen deden een spectaculaire ontdekking, waardoor

eindelijk precies begrepen kan worden hoe stoffen als nicotine aangrijpen in het zenuwstelsel. Vandaag publiceren zij

in wetenschapstijdschrift Nature twee artikelen, waarin ze

de werking en structuur van bepaalde receptoren in het

zenuwstelsel ontrafelen. Een weteiischapsterrein dat al

twintig jaar op dood spoor zat, is daarmee ineens weer

springlevend.

Welmoed Visser

Het is een grote dag voor neurobioloog Guus Smit en zijn onderzoeksgroep. "Twee artikelen in Nature. Dat

IS een van de mooiste dingen die je als

wetenschapper kunnen overkomen",

glundert hij. D e biologen van de vu

deden hun onderzoek samen met het

Nederlands Kanker Instituut (NKI).

Smit had acht jaar geleden nooit kunnen vermoeden dat de toevallige

vondst van een student hem nog eens

zo ver zou brengen. " N u we weten

hoe een deel van de acetylcholinereceptor eruit ziet, kunnen we precies

begrijpen hoe deze stof het zenuwstelsel beïnvloedt. Maar ook hoe nicotine

werkt, omdat dat zich bindt aan

dezelfde receptor."

De farmaceutische mdustrie was meteen erg geïnteresseerd in de ontdekkingen van de biologen, omdat ze nu

stoffen kunnen proberen te maken die

op een vergelijkbare manier als nicotine werken, bijvoorbeeld om mensen

te laten stoppen met roken. Ook kan

de ontdekking nieuwe medicijnen

tegen Alzheimer en schizofrenie opleveren. De vu-biologen patenteerden

hun ontdekkingen en verkochten de

licentie eind vorig jaar aan een farmaceutisch bedrijf, dat het nieuws ook uit eigen belang - strikt geheim

hield, tot de publicatiedatum.

Stroompje

De wetenschappelijke ontdekkingen

van de biologen draaien om de structuur van een receptor aan het begin

van een zenuwcel. Als zenuwcellen

worden geprikkeld, gaat er in de lengte van zo'n cel een stroompje lopen.

Aan het eind van de cel moet zo'n signaal verder worden doorgegeven aan

een volgende zenuwcel om uiteindelijk

de hersenen of de spieren te bereiken.

In de ruimte tussen twee zenuwcellen

brengen zogeheten neurotransmitters

het signaal over van de ene naar de

andere zenuwcel. Receptoren van de

volgende zenuwcel vangen deze neurotransmitter op. Hoe deze receptoren,

die half binnen en half buiten het

neuron zitten, eruit zien, was tot nog

toe onbekend. Het wilde namelijk niet

lukken de eiwitten waaruit ze bestaan,

te isoleren.

De onderzoekers van de vu en het NKI

slaagden hier uiteindelijk toch in, door

een toevallige ontdekking in 1992.

Toen vond een biologiestudent een

los eiwit dat erg leek op het uitsteeksel

van zo'n receptormolecuul. "Eerst

dachten we dat dit een afgebroken

stuk was. Pas na enige tijd ontdekten

we dat in alle synapsen met acetylcholine deze losse receptormoleculen

voorkomen. Zij blijken de neurotransmitter te binden en beïnvloeden daarmee het doorgeven van de reactie.

Immers, de neurotransmitter die door

deze 'losse' moleculen wordt gebonden kan het signaal niet meer doorgeven aan een volgende zenuwcel." Het

bestaan van deze 'losse' receptormoleculen was een ontdekking op zich. In

Nature onthullen de onderzoekers de

structuur van deze cellen.

Bovendien zijn deze 'losse' receptoren

identiek aan het uitstekende deel van

normale receptoren aan een zenuwcel.

"Omdat we nu weten hoe die losse

receptoren eruit zien, kennen we nu

dus ook de structuur van de gewone

receptoren, waarnaar de wetenschap

al heel lang op zoek was", vertelt

Smit. Deze kennis is belangrijk bij het

ontwikkelen van nieuwe medicijnen,

die ziektes kunnen genezen die met

afwijkingen in dit soort signaaloverdracht te maken hebben, zoals Alzheimer en schizofrenie.

Vooralsnog hebben de vu-biologen

alleen onderzoek gedaan bij poelslakken, omdat deze hele grote, makkelijk

te bestuderen zenuwcellen hebben. Of

alle dieren dit soort 'losse' receptoren

hebben, moet nog worden onderzocht. "We zijn het momenteel aan

het onderzoeken bij ratten", aldus

Smit.

Ook hebben de vu-biologen alleen

nog maar de acetylcholinereceptor

onderzocht. Een volgende stap is om

te onderzoeken of bij andere neurotransmitters ook 'losse' receptoren

voorkomen. "Bij serotonine lijkt

inderdaad ook iets dergelijks aan de

hand te zijn", vertelt Smit. "Maar dan

nog weten we nog maar heel weinig

over de omstandigheden waarin dit

mechanisme in werking treedt. Het

zou kuimen zijn dat bij stress of een

bepaald type pnkkels de losse receptormoleculen vrijkomen." Omdat de

cellen onder de microscoop van dode

dieren zijn, is dit moeilijk te onderzoeken.

De biologen en het NKI gaan het

onderzoek uitbreiden naar andere

diersoorten en andere neurotransmitters en naar stoffen die zich als neuro-

J. Joosse (red.}, Biologie en psychologie. Naar

een vruchtbare kruisbestuiving. KNAW,

ƒ 30,00. ISBN 90 6984 310 2.

Intelligentie

In de Westerse wereld hecht men

veel waarde aan het begrip intelligentie. Hoe hoger het IQ, hoe slimmer een mens zou zijn. Wetenschappelijk is intelligentie echter

een omstreden begrip. Critici zeggen dat intelligentie slecht datgene

is wat de iQ-test meet. Wie bijna

alles over intelligentie wil weten,

moet het boekje lezen dat de psychologen Wilma Resing en Pieter

Drenth schreven. Valt het te meten?

Valt het te leren? Wordt de mensheid steeds slimmer? Zijn er culturele IQ-verschillen? Of zijn mannen

toch dommer dan vrouwen? (DdH)

Wilma Resing en Pieter Drenth, Intelhgen-'

tie. Weten en meten.

Uitgeven) Nieuwezijds, ƒ 34,50. ISBN 90

5712 040 2.

Hervormde kerk

De hervormde kerk voerde in 1951

een nieuw kerkreglement in. Tal

van prominente bestuurders en

theologen uit de Nederlartdse Hervormde Kerk blikken nu kritisch

terug op het ideaal achter deze

nieuwe kerkregels. Aan de orde

komt het kerkelijk leven in al zijn

facetten, van de ervaringen van het

gemeentelid tot de Generale Synode; van de kerkelijke rechtspraak

tot de zending. De auteurs zoeken

steeds naar de rol van de nieuwe

kerkorde in het beschreven onderdeel. (DdH)

Op de figuren is de structuur van het gevonden receptormolecuul te zien

transmitter gedragen. En dan is er nog

altijd die andere helft van de receptormolecuul, die binnenin de cel zit.

"Die proberen we natuurlijk ook nog

aldoor toch boven tafel te krijgen.

door hem op de een of andere manier

aan de gevonden buitenhelft te binden

en dan mee te trekken." Voor de

komende jaren heeft Smit onderzoeksideeën genoeg.

God trekt weinig 'dummies'

W. Balke, A. van de Beek en J. D. Th

Wassenaar (red.). De kerk op orde? Vijftig

jaar hervormd leven met de Kerkorde van

1951. Boekencentrum, ƒ 39,90. ISBN 90 •

2390 415 X.

Favoriete boeken

Eens in de twee weken publiceert

Ad Valvas een lijstje met de bestverkochte boeken van de vu-boekhandel.

Fictie

1. Umberto Eco, Baudolino (-)

2. Isabel Allende, Portret in Seoia (-)

'Hebt u ervaren hoe het is

om door God in het licht te

worden gesteld?' Het is een

vraag uit de zaal die eigenlijk geen vraag is, maar een

geloofsgetuigenis. Meer van

dat soort getuigenissen zullen volgen op het eerste college in de reeks Christendom voor dummies, die Studium Generale en het bezinningscentrum organiseren.

Voor de echte 'dummies' is

de discussie al snel niet

meer te volgen.

We moed Visser

"Ik snap nog steeds even weinig van

gelovigen", is de reactie van Cathelijne Berghouwer (studente bewegingswetenschappen en onderwijsvoorlichter) na afloop van het college. "Ik had

gehoopt hier iets meer te weten te

komen over motieven om te geloven,

maar de discussie verliep zozeer in

geloofstermen dat ik er weinig mee

kon". Ook studente Marielle Hoogenboom, die hier is gekomen om met

haar pas bekeerde broer te kunnen

discussieren, is een beetje teleurgesteld. "De naam van dit college is

modemer dan de inhoud". "Bovendien is het niet echt voor dummies.

Het verhaal is niet basic genoeg, maar

wel erg mooi."

De studiumgeneralelezing over God

wordt geleid door predikante Lenie van

Reijendam, een klein vrouwtje, met

haar ogen knijpend door een oogziekte.

Zij staat voor een bijna onmogelijke

opgave: God uitleggen binnen een uur,

aan mensen die weinig of niets van het

geloof weten. Voor microfoons en

camera's moet ze het spits afbijten van

een collegereeks waar vooral veel ouderen, mensen van de media en gelovigen

op af zijn gekomen.

De predikante, die veertig jaar op de

kansel heeft gestaan, heeft nog nooit

over God in het algemeen gesproken.

Ze kiest niet voor de gebruikelijke

weg, een historisch exposé over de

God van Abraham, Isaak en Jakob. Of

voor een vurig betoog waarom iedereen in deze God zou moeten geloven.

Voor hapklare brokken en dogmatische waarheden over God neemt Van

Reijendam haar toehoorders te serieus. "De atheïsten hebben gelijk.

maar de gelovigen weten waarom",

varieert ze op Carmiggelt.

"God bestaat alleen in het geloof

Daarom kunnen natuurwetenschappelijke waarheden en geloofswaarheden

naast elkaar bestaan", vindt Van Reijendam. Zij ziet er dan ook mets in

om op basis van wetenschappelijke

argumenten te discussiëren over of

God bestaat of niet. "Het gaat om de

vraag wat je heilig is, of je je bekommert om een hulpeloze ander." En

ook een andere veelgestelde vraag, 'is

God oppermachtig?', beantwoordt ze

met een tegenvraag, die volgens haar

interessanter is: "Aan welke machten

geef je je gewonnen?"

"God heeft veel nederlagen geleden",

vindt Van Reijendam, "en het is niet

erg als mensen niet geloven. Dan

moet God zichzelf maar kenbaar

maken."

3. Nicci French, De rode kamer (-)

4. Sander Marai, Gloed (-)

5. Amon Gnmberg, De mensheid zij

geprezen (1)

Non-fictie

1. Chris van der Heijden, Gnjs verleden (-)

2. Henk Vijver, Daarvoor hoefje niet

christelijk te zijn (-)

3. David Edmonds John Eidinow,

De vloek van Wittgenstein (-)

4. Hanno de longh. Oranjebastaarden

(2)

5. Richard Mankievdcz, Het verhaal

van de vnskunde (3)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen