Ad Valvas 2000-2001 - pagina 658

I AD VALVAS 21 JUNI 2001

PAGINA 6

VU­medici introduceren nieuw onderzoek naar de komst van medicijnen in de psychiatrie

Spitten in liet collectieve geheugen

Medicijnen tegen psychiatrische aandoeningen hebben het

aanzien van de psychiatrie in Nederland drastisch veran­

derd. Ingewikl<elde methoden om de patiënt te l<almeren,

zoals insulinetherapieën, elektroshocks of malariathera­

pieën, zijn vervangen door een eenvoudig pilletje. Maar hoe

is deze metamorfose precies verlopen? Dat probeerden

medisch historici vorige week op de VU te ontdekken tij­

dens het eerste witness-seminar in Nederland.

Yvette Nel en

De oude patiënt uit de psychiatrische

inrichting in Gent herinnert zich

alleen de leegte in zijn hoofd. Hij

kreeg een spuit insuline in zijn arm en

daarna was er niets meer. O ok nadat

hij was bijgekomen uit zijn diabetisch

coma doordat artsen hem via een

neussonde een suikeroplossing toe­

dienden, bleven er gaten in zijn

geheugen. Pas na tientallen jaren,

toen de ouderwetse, agressieve thera­

pie tegen beginnende schizofrenie al

lang niet meer werd toegepast, kwam

zijn geheugen voorzichtig terug.

Het indringende verhaal van de

patiënt uit Het gesticht, een Vlaamse

documentaire over het psychiatrische

Dr. Guislain­instituut, voerde vrijdag

8 juni een groep van 35 oudere psy­

chiaters, internisten en psychiatrisch

verpleegkundigen terug in de tijd. Zij

haalden herinneringen op uit de jaren

veertig en begin jaren vijftig, vlak

voordat het anti­psychotische medi­

cijn Largactil (chloorpromazine) zijn

intrede deed in Nederland. O m ver­

warde psychiatrische patiënten tot

rust te brengen, maakten artsen en

verpleegkundigen destijds niet alleen

gebruik van de beschreven insuline­

therapie, maar ook van elektroshocks,

slaapkuren en malariatherapieën. Bij

gebrek aan beter.

De artsen en verpleegkundigen in het

auditorium van de v u ­ de oudste was

87 jaar ­ deden mee aan een zoge­

naamd witness-seminar, een bijzondere

onderzoeksmethode in de medische

geschiedenis. Een witness­seminar is

een collectieve vorm van orale

geschiedenis: ooggetuigen en erva­

ringsdeskundigen worden gezamenlijk

ondervraagd over gebeurtenissen van

vroeger, om een nieuw beeld te krij­

gen van het verleden. Het seminar

werd georganiseerd door Eddy Houw­

aart, vu­hoogleraar in de medische

geschiedenis, en Toine Pieters, docent

medische geschiedenis aan de v u en

bijzonder hoogleraar m de geschiede­

nis van geneesmiddelen in Groningen.

Pieters verricht onderzoek naar de

komst en invloed van psychofarmaca,

geneesmiddelen tegen psychiatrische

aandoeningen, in Nederland.

"Het is de eerste keer dat er in

medisch Nederland een witness­semi­

nar wordt georganiseerd", vertelt

Hou waart niet zonder trots. De

medisch historicus wil het niet bij

deze ene keer laten. Zo komt er vol­

gend jaar een seminar over de naoor­

logse perinatale zorg en het jaar daar­

op volgt een bijeenkomst over de car­

diologie in Nederland van 1950 tot

1970. Houwaart neemt een voorbeeld

aan Engeland, waar witness­seminars

vaker worden gehouden, en waar de

medische geschiedenis ook een grote­

re discipline is.

Achterdocht

D e psychofarmaca hebben het aanzien

van de psychiatrie drastisch veran­

derd. In de wetenschappelijke litera­

tuur wordt vaak beschreven hoe de

sfeer op psychiatrische afdelingen in

ziekenhuizen en gestichten binnen de

kortste keren een metamorfose onder­

ging. De voortdurende agitatie, het

lawaai en geschreeuw namen af. Schi­

zofrene en psychotische patiënten

werden weer handelbaar; je kon zelfs

weer een gesprek met ze voeren.

T o c h zal deze ommekeer niet van de

ene op de andere dag hebben plaats­

gevonden, menen Houwaart en Pie­

ters. Zij willen graag te weten komen

hoe de introductie van de medicijnen

Broeders uit de Dr. Guislain-kliniek in Gent brengen een psychiatrische

patiënt bij uit een diabetisch coma door hem een suil(eroplossing toe te

dienen (foto uit de jaren veertig van het Dr. Guislain-museum, uit:

Edwart Shorter, A history of psychiatry).

precies is verlopen. "De bestaande

wetenschappelijke literatuur is geen

directe afspiegeling van de praktijk",

legt Houwaart uit. "Dat is simpelweg

omdat ze volgens een bepaald stra­

mien geschreven wordt. Dat ene

baanbrekende artikel over de werking

van een nieuw medicijn laat nu een­

maal niet zien welke achterdocht er

bestond jegens dat medicijn of welke

vergissingen er werden gemaakt. We

zijn op zoek naar een betere kijk op de

weerbarstigheid van de praktijk."

Houwaart en Pieters richten zich voor

h u n onderzoek op twee periodes: de

jaren 1950­1968, vóór en na de komst

van Largactil in 1952, en de jaren

1968­1985. In deze tweede periode

ontstond langzaam maar zeker een

grote weerzin tegen het gebruik van

medicijnen in de psychiatrie. In de

'kritiese' jaren zeventig vatte de opvat­

ting post dat deze medicijnen de ware

oorzaken van geestesziekten verbloem­

den. Die hadden namelijk hun wortels

in de hectiek van de complexe samen­

leving, waartegen sommige mensen

niet opgewassen zouden zijn.

Isoleercel

Een paar dagen na het seminar heeft

Houwaart nog geen zicht op de con­

clusies, maar een aantal indrukken wil

hij wel kwijt. "Duidelijk werd dat 'de'

Nederlandse psychiatrie vóór 1980

nog niet bestond. Veel meer dan nu

verschilde het gevoerde beleid heel

sterk per inrichting. D e oudere cultuur

van fenomenologische psychiatrie,

waarbij men heel beschrijvend te werk

gaat en zich verplaatst in het leven van

de patiënt, bleef bestaan naast de psy­

chiatrie waarbij men meer de nadruk

legt op biologische oorzaken en dus

pleit voor medi)cijngebruik."

Het viel Houwaart op dat de belevin­

gen van psychiatrisch verpleegkundi­

gen anders waren dan die van artsen.

Vooral de verpleegkundigen ervoeren

de komst van medicijnen als een

opluchting. Houwaart: "Een verpleeg­

kundige haalde aan dat het nog maar

één keer per week voorkwam dat ze

een patiënt in de isoleercel hoefde te

stoppen. Voorheen was dat elke dag."

De nieuwe middelen brachten ook

nieuwe problemen. Aanvankelijk was

Largactil voor artsen een soort

panacee, ze schreven het voor bij alle

mogelijke ziektebeelden. Sommige

aanwezigen op het seminar beschre­

ven de sfeer in de klinieken als dof en

kleurloos. En de middelen hebben

allerlei bijwerkingen. "Geen idee of

het klopt", vertelt Houwaart. "Maar

een verpleegkundige wist nog dat

vrouwelijke patiënten last kregen van

baardgroei."

Juist die lethargische sfeer in inrichtin­

gen en het bestaan van allerlei bijwer­

kmgen leidden in de jaren zeventig tot

golven van protest. Medicijnen waren

gif en de patiënten moesten terugkeren

in de maatschappij. Verpleegkundigen

kijken met een zekere bitterheid op

deze jaren terug, aldus Houwaart. Ze

herinneren zich vooral de chaos die

het teweegbracht in de inrichtingen.

Op het seminar bleek het moeilijker

om een goed beeld te krijgen van de

jaren zeventig dan van de eerste perio­

de. De aanwezigen verkondigden eer­

der een mening dan sec te vertellen

wat er gebeurde. Houwaart erkent dat

dit een van de valkuilen kan zijn van

de oral history­methode: behalve dat

het geheugen niet altijd even betrouw­

baar is, is deze ook gekleurd door

latere discussies en opvattingen.

"Maar daar kun je rekening mee hou­

den door goed te kijken wie er wat

beweert. D e nadelen van een witness­

seminar wegen niet op tegen het doel

van zo'n bijeenkomst: het creëren van

een sfeer waann getuigen eikaars

geheugen opfrissen."

Wj**ift^ïiï8^2S^i;rSÖ??^«­­A '

PASSIE

VOOR

SPORT

(16)

^

Anje Kirsch

'Voor primaire types moet je een beetje uitliijlieii'

Voor veel studenten is sporten niet meer dan een manier om de

calorieën kwijt te raken die er door bier en veel snacken zo

makkelijk aanvliegen. Maar je hebt ook echte fanatiekelingen:

studenten die leven voor hun sport. Martine de Vries (24) is

zesdejaars psychologie en economie. Zij is spits in dames I bij

voetbalvereniging Geuzen Middenmeer.

Annemieke Bosman

Mensen kijken zo graag naar topsport

omdat ze daarin volgens mij een ontken­

ning van de vergankelijkheid vinden. Ze

zien atieten in de kracht van hun leven,

die de meest onwaarschijnlijke dingen

kunnen met hun lijf. Dat is natuurlijk

prachtig, je hebt even de illusie van

onsterfelijkheid. Als je mij vraagt of ik

liever naar mannen­ of naar vrouwen­

voetbal kijk, zeg ik dan ook uit de grond

van mijn hart: naar maimenvoetbal.

Want dat is de echte top en vrouwen

kunnen daar helaas niet aan tippen.

Maar dat neemt niet weg dat ik het ont­

zettend graag doe! Ik voetbal zo onge­

veer sinds ik kan lopen en ik vind het het

leukste spelletje dat er is.

In mijn huidige team heb ik het heel erg

naar mijn zin. Ik ben spits, maar niet één

die van harte een sterrenrol vervult. D a t

doet het andere meisje in de voorhoede.

Zij is heel fel en wit graag scoren, ik geef

liever een mooie voorzet. Dus samen zijn

we een goeie combinatie. E n met de rest

loopt het ook gesmeerd. W e gaan goed

met elkaar om, lopen niet tegen elkaar te

schelden in het veld. Daar heb ik name­

lijk een enorme hekel aan. Van je tegen­

stander is dat gezeur al vervelend, laat

staan als ook je teamgenoten nog op je

nek zitten. Je moet elkaar juist steunen!

Want soms speel je tegen behoorlijk

harde dames. Dat is ook de reden waar­

om veel ouders h u n dochters liever niet

op voetbal stoppen, volgens mij. Ze vin­

den het te rouwdouwerig. Bij een jongen

denken ze: daar wordt­ie groot en sterk

van, maar een meisje willen ze in

bescherming nemen. Terwijl het voordeel

van een wat stoerdere sport als voetbal

juist is, dat er leuke no­nonsense vrou­

wen op afkomen. Natuurlijk zitten er ook

veel primaire types tussen, voor wie je

een beetje moet uitkijken. Maar in mijn

team is dat beslist niet het geval. We zijn

goed op elkaar afgestemd, zullen bijvoor­

beeld niet snel over elkaar roddelen.

Ik ben zelf tamelijk beheerst. Soms voel

ik wel een driftbui opkomen, als ik

steeds opnieuw door een tegenstander

word gehinderd bijvoorbeeld. Maar dan

handel ik de kwestie verbaal af. Iemand

terugpakken is wat mij betreft uit den

boze. O f ik meld het bij de scheidsrech­

ter, die is er tenslotte voor om de regels

te bewaken. Ik heb een sterk rechtvaar­

digheidsgevoel. Ik appelleer ook altijd

meteen, let er goed op dat wij de bal

krijgen als we daar recht op hebben.

Eigenlijk nogal irritant, haha. Daar staat

tegenover dat ik nooit de scheidsrechter

de schuld geef van een verloren wed­

strijd, maar altijd mezelf Dus dan is de

zaak weer in balans.

Helaas is het echte voetbalseizoen afgelo­

pen. Doordat er veel wedstrijden zijn

uitgevallen, hebben we een lange nacom­

petitie gehad, maar zelfs die is nu klaar.

Dan wordt het dus wedstrijdjes spelen

tegen m ' n teamgenoten. Want zomerre­

ces of niet: we trainen gewoon d o o r . "

^^^'^^

£t^Ëy

IVIartine de Vries: 'iemand terugpal dcen is voor mij

uit den boze'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen