Ad Valvas 2000-2001 - pagina 149

AD VALVAS 19 OKTOBER 2000

PAGINA 5

Eredoctor Lindon Eaves over erfelijk gedrag

De dunne

Is de mens een product van

zijn opvoeding? Of wordt lilj

grotendeels gestuurd door

de informatie in zijn genen?

Gedragsgeneticus Lindon

Eaves onderzocht de eigenschappen van tweelingen en

kwam tot de conclusie dat

menselijk gedrag sterk beïnvloed wordt door de genen.

Hij ontvangt van de VU een

eredoctoraat voor zijn baanbrekende werk. Eaves: 'We

kunnen er niet meer omheen

dat intelligentie voor een

groot deel erfelijk bepaald is.'

A"**^

*

X

Fotoco

Tweelingen: dezelfde genen, hetzelfde gedrag?

Yvette Nelen

Of je slim bent of hyperactief, snel

verslaafd raakt aan roken of makkelijk

naar de fles grijpt, het zit allemaal in

de genen Niemand knippert nog met

zijn ogen als hij dit hoort Dertig jaar

geleden was dat wel anders T o e n

werd de verklanng voor menselijk

gedrag vooral gezocht in de omgeving

waarin iemand opgroeide

Al sinds het einde van de negentiende

eeuw buigen wetenschappers zich over

de vraag of menselijk gedrag is aange

leerd of aangeboren Nature or nurture'', zo wordt het debat ook wel

samengevat N a de verwerpelijke

pogingen van nazi-Duitsland om een

superras te 'kweken', belandde de

narwre-verklanng jarenlang m de

taboesfeer De mens is een product

van zijn opvoeding, was het uitgangs

punt, en psychologen en sociale

wetenschappers nchtten al hun pijlen

op het onderzoek naar nurture

Maar mede door grote doorbraken in

de moleculaire genetica is de nature

benadenng bezig met een comeback

Met het ontrafelen van de menselijke

DNA-structuur worden steeds meer

genetische afwijkingen ontdekt die

verantwoordelijk zijn voor lichamelijke

en geestelijke ziektes Hierdoor groeit

de overtuiging dat menselijk gedrag

voor een belangrijk deel toch wordt

bepaald door erfelijke aanleg

Eerder nog dan de moleculaire genetici, zijn het vooral gedragsgenetici

geweest die wetenschappelijke methoden ontwikkelden om te toetsen m

hoeverre gedrag is aangeleerd of aan

geboren Dat doen zij met behulp van

statistische modellen, die worden losgelaten op grote bestanden met persoonlijke gegevens Toonaangevend

op het terrein van de gedragsgenetica

is professor Lindon Eaves, die van de

vu op 20 oktober een eredoctoraat

krijgt uitgereikt "We kunnen er niet

meer omheen dat intelligentie voor

een groot deel erfelijk bepaald is",

aldus Eaves "Hiervoor zijn de bewijzen te overweldigend "

Tweelingen

Geschoold m Birmingham in Enge

land, IS Eaves (1944) sinds 1981

hoogleraar menselijke genetica aan de

Commonwealth University School in

het Amenkaanse Richmond, Virginia

In 1988 werd hij tevens benoemd tot

hoogleraar psychiatrie Sinds 1996 is

hij ook nog mede directeur van het

Virginia Institute for Psychiatric and

Behavioral Genetics Eaves' universiteit

m Virginia staat bekend om een groot

bestand met persoonlijke gegevens

van tweelingen en hun verwanten,

volgens Eaves een van de redenen

waarom hij destijds de overstap naar

de VS maakte

De databank van tweelingen leent

zich bij uitstek voor het werk van

gedragsgenetici Eaves ontwikkelde

allerlei genetische modellen waarmee

gegevens over een enge en twee eeige

tweelingen statistisch met elkaar vergeleken konden worden Een-enge

tweelingen lijken m heel veel opzichten op elkaar, met alleen uiterlijk Ze

delen vaak dezelfde smaak, hebben

meestal een vergelijkbare gezondheid

en zijn dikwijls even intelligent Deels

komt dit doordat zij eenzelfde opvoe

ding genieten Maar het feit dat zij

dezelfde DNA-structuur hebben, zorgt

ervoor dat zij meer gedragsovereenkomsten vertonen dan twee-enge

tweelingen Die groeien ook op in hetzelfde gezin, maar zijn genetisch net

zo verschillend als gewone broers en

zussen

Door nu de onderlinge overeenkomsten tussen een-enge tweelingen te

vergelijken met die van twee-enge,

kunnen percentages worden vastgesteld over de mogelijke invloed van

genen Voor betrouwbare berekenin

gen zijn wel heel grote gegevensbestanden nodig In Virginia zijn mmid

Anje Kirsch

l-indon Eaves: 'Genen hebbén zelfs invfoe,d c^R pJize ^rje^ljgie^ze bel^vlilg'

li> j 1 \

V~i ^t

^ l'^l^i" é

dels gegevens verzameld van vijftien

duizend tweelingen Men spreekt ook

wel van de Virginia thirty thousand

Het bestand wordt gebruikt voor

allerlei onderzoeken, met alleen naar

intelligentie, maar ook naar druggebruik, alcoholisme of depressiviteit

"Een van de opvallendste uitkomsten

is dat de gezinsomgeving geen door

slaggevende rol speelt in de ontwikkeling van je persoonlijkheid of intelligentie", legt Eaves uit "Het model

dat de opvoeders alles bepaalden was

veel te simpel De ene persoon is nu

eenmaal ontvankelijker voor een ziekte als depressiviteit dan de andere

Aanleg voor depressiviteit is genetisch

bepaald "

pstand VU

"Welke afwijking in het DNA leidt tot

welk afwijkend gedrag'" zo omschnjft

Eaves het probleem "Inmiddels zijn

er duizenden unieke locaties in de

genen gevonden Waar te beginnen'

Om dit probleem systematisch te kunnen aanpakken is er behoefte aan

mensen met wiskundig inzicht "

Gedragsgenetici dus Eaves probeert

op dit moment samen met moleculaire genetici uit te zoeken of er statisti

sche modellen bestaan die bruikbaar

zijn voor onderzoek naar depressie

"Ik hoop dat er iets uitkomt, maar het

kan ook zijn dat de modellen verouderd zijn "

Geloof

Intussen worden de tweelingbestanVrijheid

den verder uitgebreid De universiteit

Dat mag inmiddels geaccepteerd zijn,

uit Richmond is begonnen de gege

toen Eaves dertig jaar geleden met

vens van tweelingen uit de staten van

zijn onderzoek begon, leek het een

North en South Carolina te verzamekrankzinnig idee dat genen menselijk

len Ook de VU heeft een groot tweegedrag beïnvloeden "Ik denk dat we

lingenbestand, onder leiding van pro

vooral gezorgd hebben voor een culfessor Dorret Boomsma Eaves werkt

tuuromslag", meent Eaves "In de

regelmatig met haar samen De

jaren zeventig waagde zich slechts een

bestanden kunnen worden aangewend

enkele onderzoeker aan de gedragsgevoor tal van vragen Van onderzoek

netica N u gaat een groot deel van de

naar de erfelijkheid van linkshandig

onderzoeksgelden naar de genetica "

held tot onderzoek naar de genetische

Toch is Eaves ook een van de eersten

aanleg van religieuze beleving

die zullen toegeven dat het bij onderWordt ons geloof dan beïnvloed door

zoek naar het gedrag van een indivi

de genen' "Ja", reageert Eaves

dueel geval onmogelijk is om een

"Genetische factoren spelen een rol,

strikt onderscheid te maken tussen de

al IS het een kleme Dat is toch met

invloed van genetische factoren en

gek' Religieuze beleving is nu eenmaal

omgevingsfactoren Eaves "Elke

een onmisbaar onderdeel van de menouder reageert op een uniek pakketje

selijke psyche " Het verbaast om dit te

genen Dat heeft weer gevolgen voor

horen uit de mond van Eaves Want

de ontwikkeling van een kind Zo

behalve vooraanstaand wetenschap

wordt het steeds moeilijker om te ont

per, is hij ook theoloog en Anglicaans

warren wat het belangrijkste is, de

priester En theologie en 'harde

genen of de omgeving '

wetenschap', dat bijt elkaar nogal

Natuurlijk zeggen de genen met alles,

eens

benadrukt Eaves "Je zult een

Hoe gaat de priester Eaves om met de

gedragsgeneticus nooit horen zeggen

wetenschapper Eaves' 'Het kost me

dat erfelijkheid betekent dat er mets te

inderdaad grote moeite om de twee

veranderen valt De mens heeft nog

met elkaar te rijmen Maar ze zijn met

steeds een grote vrijheid om zijn eigen

wezenlijk verschillend Beiden zijn op

leven in te richten De weg van een

zoek naar de waarheid en beiden zijn

kleine genetische afwijking naar men

gefrustreerd over de onmogelijkheid

selijk gedrag is erg lang "

om met elkaar te praten ' Eaves denkt

Dat die weg alsmaar complexer blijkt,

even na voor hi) verdergaat "Ik heb

ontdekken ook de moleculaire genetici

grote moeite met gelovigen die alleen

nu ZIJ op zoek zijn naar de genetische

maar bezig zijn met het in stand houafwijkingen die kunnen leiden tot

den van tradities en die niet verder

schizofrenie of depressie Voor erfelijkijken dan de bijbel Voor mij is

ke ziektes als cystic fibrosis (in Nedergeloof het stellen van de juiste levensland ook wel bekend als taaislijmziekvragen "

te) en de ziekte van Huntington (een

HIJ vervolgt "Maar ik ben ook boos

soort dementie) hebben genetici in de

op de wetenschappers die beweren

DNA structuur de precieze afwijkende

dat ze de mens volledig kunnen door

locaties kunnen opsporen die deze

gronden Zij reduceren hem tot een

ziektes veroorzaakten Zij hoopten via

vaststaand gegeven De mens is zoveel

eenzelfde weg de oorzaak van schizofmeer Mensen dromen en hopen De

renie of depressie te kunnen vinden

werkelijkheid verandert voortdurend

Die hoop hebben ze mmiddels moeIk denk dat God ons heeft uitgeno

ten opgeven Bij het optreden van

digd om van haar te genieten en te

deze ziektes spelen te veel factoren

proberen uit te dokteren hoe ze in

tegelijk een rol, zowel m de genen als

elkaar steekt "

uit de öm^e^vtng, ^ ^ ^£ ^^^ j^^^j^

^^^ .^^ ^ . ^ ^ m f i ^ M asaamn asJi*»^ i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen