Ad Valvas 2000-2001 - pagina 557

<AD VALVAS 3 MEI 2001

PAGINA 9

Hoogleraar Eric Jan Tuininga neemt afscheid van de exacte faculteit

De arena van wetenschap en maatschappij

Eric Jan Tuininga: 'Ik maak

steeds vaker mee dat studenten

presentaties houden die

inhoudelijk niets voorstellen'

We moed Visser

U vo nd in de jaren tachtig dat de univer­

siteit studenten veel beter moest to erusten

op de arbeidsmarkt Bent u tevreden nu

de bètastudies maatschappehjker zijn

geworden, zoals blijkt uit nieuwe o plei­

dingen als medische natuurwetenschap­

pen^

"Het blijft een spanningsveld Een

goede universitaire opleiding bestaat

in mijn optiek uit kennis, vaardighe

den en reflectie Studenten leren op

de universiteit veel meer vaardigheden

dan vijftien jaar geleden Dat is posi­

tief De kloof tussen de universiteit en

de arbeidsmarkt is daardoor minder

groot geworden Met de kennis zit het

over het algemeen ook wel goed,

omdat vnjwel alle zittende docenten

wetenschappers van de oude stempel

zijn, die kennisoverdracht heel belang­

rijk vinden

De reflectie komt echter de laatste tijd

nogal m het gedrang als de studiepro­

gramma's korter worden en er op

faculteiten moet worden bezuinigd,

\ erdwijnen toch vaak het eerst de vak­

ken als wetenschapsfilosofie of mijn

eigen vak maatschappelijke aspecten

van de natuurwetenschappen Terwjjl

het juist deze vakken zijn, die een aca­

demicus van een hbo'er onderschei­

den

Heb je m een dnejange bachelor nog

tijd om te reflecteren' De universitaire

bachelors gaan steeds meer lijken op

het hbo en het zou best kunnen dat

universiteiten over een jaar of tien

voornamelijk masteropleidingen aan­

bieden aan mensen die op een hbo

hun bachelor's hebben gehaald

Een ander gevaar van te veel nadruk

op vaardigheden is dat studenten de

indruk krijgen dat dat het enige is wat

telt Ik maak de laatste jaren steeds

vaker mee dat studenten presentaties

houden die er flitsend uitzien, terwijl

ze inhoudelijk niets voorstellen Maar

met PowerPoint alleen kom je er met,

)e moet ook iets te melden hebben "

In uw co lleges laat u studenten vaak zien

dat achter veel maatschappelijke thema 's

'Waagstukken uit de exacte wetenschap­

pen zitten Overschat u daarmee de rol

van de exacte wetenschappen niet'^

' Er IS een groot aantal maatschappe­

lijke problemen waarbij de exacte

wetenschap een rol speelt, zoals bij

milieuproblemen en genetische manu­

pulatie Maar dat is natuurlijk bij lang

met elk maatschappelijk vraagstuk het

geval Ik tel altijd hoe vaak woorden

als technologie voorkomen m de

troonrede, of de kersttoespraak van de

koningin, omdat dat voor mij een aar­

'iige graadmeter is over de maatschap­

Eric Jan Tuininga houdt van het debat, het liefst voor een groot publiek. Niet voor niets

had hij een paar jaar geleden zijn eigen televisieprogramma De arena, waarin hij voor­ en

tegenstanders liet discussiëren over heikele kwesties, zoals euthanasie. Daarnaast was hij

een van de kopstukken van de anti­kernenergiebeweging en zat hij in talrijke milieuorgani­

saties. Z elf ziet hij zich vooral als onderwijsman. Vorige week nam de hoogleraar maat­

schappelijke aspecten van de wiskunde en natuurwetenschappen afscheid. Dat hij niet

wordt opgevolgd, noemt hij 'erg zuur'.

5»?^

ST'^ %iir^i ~

wia^lS^ ^­iQ'ï^^j,

^^

T^^r­^'^'^w'^'S '^„n'­v­sa^rtB, n~ i

Scheidende prof bezorgd over

algemene vorming van studenten

Niet alleen Tummga's tv­program­

ma, ook de rest van zijn loopbaan

speelde zich af m het spanningsveld

tussen wetenschap, economie, maat­

schappij en media Al toen hij begin

jaren zestig afstudeerde aan de Tech­

nische Hogeschool in Delft, koos hij

een ongebruikelijke nchtmg hij ging

werken bij een mdustneel reclame­

bureau in de Verenigde Staten D e

belangrijkste klant was IBM "Mijn

vader werkte bij Shell en al mijn

vrienden gingen ook bij Shell en Phi­

lips werken als onderzoekers Maar

ik wilde met alleen het onderzoek m

's Avonds speelde ik toneel en het

overbrengen van een verhaal vond ik

erg leuk Ik ben altijd iets communi­

catiefs blijven doen "

N a een aantal jaren in het buitenland

kwam Tuininga terecht bij T N O , waar

hij als onderzoeker werkte m de tijd

van de maatschappelijke discussie

over kernenergie "We moesten een

analyse schrijven over de kerncentra­

le Kalkar We kregen de opdracht

dat de uitkomst alleen positief mocht

zijn Toen ben ik m de avonduren

ogenblikkelijk een anti­kemenergie­

pelijke rol die technologie op dat

moment speelt Een jaar of vijf gele­

den was ik erg opgetogen omdat de

koningin woorden als informatietech­

nologie en biotechnologie een keer of

vijf had gezegd Waarop mijn vrouw

dat zeer terecht relativeerde met de

vraag 'En hoe vaak noemde de konin­

gin het begrip eenzaamheid'' Er zijn

dus veel maatschappelijke problemen

waarin de bètawetenschappen geen rol

spelen Ik ben vooral geïnteresseerd in

thema's waarin ze wel een rol spelen,

vandaar dat ik me altijd zo heb geïnte­

resseerd voor milieuproblematiek "

De centrale vraag bij het vak dat u gaf,

was kunnen wij wetenschap en techno lo ­

gie sturen o f worden wij gestuurd do o r de

club begonnen, samen met een aan­

tal collega's Die is later uitgegroeid

tot de Nederlandse anti­kemenergie­

beweging " Bij l NO waren ze met blij

met de Tummga's rol m de anti­

kemenergiebewegmg, maar uitemde­

lijk mocht hij buiten werktijd wel

gewoon zijn gang gaan

T o e n hij m 1983 werd aangesteld

aan de vu, was zijn belangrijkste mis­

sie om de universiteit beter te laten

aansluiten op de arbeidsmarkt Hij

introduceerde de 'maatschappelijke

stage' bij de exacte faculteiten Dat

was nieuw Exacto's hepen geen

stage m een bednjf of organisatie en

waren zo weinig maatschappelijk

opgeleid dat ze op de arbeidsmarkt

moeilijk inzetbaar waren

Verder wilde Tuminga als hoogleraar

studenten bewust maken van de

maatschappelijke arena waarin de

wetenschap opereert Welke belan­

gen hebben wetenschappers en door

wie worden ze betaald' En welke

belangen heeft de industrie bij

bepaalde wetenschappelijke uitkom­

sten' Tuminga probeerde zijn stu­

denten kntisch te laten kijken naar

technologische ontwikkeling^ Wat is uw

eigen antwoord o p die vraagt

"We kunnen de technologie met

alleen sturen, we moeten dat ook

doen Dat is onze maatschappelijke

plicht Ik ben daarom ook een voor­

stander van overheidsmaatregelen op

het gebied van genetische manipula­

tie

Ik zie de technologie het liefst als een

grote tanker, die door een klein

sleepbootje, de mens, wordt

gestuurd Snel bijsturen is met moge­

lijk, maar als je maar lang genoeg

trekt, komt de tanker vanzelf mee Ik

heb daarvan verschillende voorbeel­

den van dichtbij meegemaakt Bij­

voorbeeld met de kernenergie is het

technologische ontwikkelingen

De maatschappelijke stage is inmid­

dels gemeengoed geworden op de

universiteit Toch gaat het de afde­

ling algemene vorming, waarvan

Tuimnga deel uitmaakte, niet voor

de wind Tuininga wordt als hoogle­

raar met opgevolgd, evenals zijn col­

lega, die geschiedenis van de tech­

niek doceerde en twee jaar geleden

met pensioen gmg En ook zijn col­

legaprofessor van filosofie van de

techniek, die er over twee maanden

mee ophoudt, wordt met opgevolgd

De bezuinigingen op de afdeling

algemene vorming zijn het gevolg

van de dalende studentenaantallen

bij exacte wetenschappen "Erg

zuur", vmdt Tuminga "Helemaal

omdat de vu als bijzondere universi­

teit zich altijd profileert met de

nadruk op ethische en maatschappe­

lijke aspecten van wetenschap Ik

had graag een jonge, dynamische

opvolger gehad Iemand die tegen

me zou hebben gezegd 'Tuminga,

je doet het leuk, maar vanaf nu ga

ik het heel anders aanpakken ' Z o

ben ik zelf ook begonnen "

uiteindelijk gelukt om in Nederland

met meer kerncentrales te krijgen

Iets dergelijks gebeurde met de Brent

Spar En ook in de landbouw zal de

tanker binnenkort worden bijge­

stuurd Je hebt vaak wel een crisis

nodig voor een vernieuwing van de

koers In d­e landbouw zijn er het

afgelopen jaar drie crises geweest, de

dioxinecrisis, BSE en MI<LZ Inmiddels

zien steeds meer mensen in tot wat

voor uitwassen het huidige landbouw­

systeem kan leiden en wmt kleinscha­

liger landbouw publieke steun Om

de tanker van de technologie bij te

sturen heb je kritische deskundigen

nodig Dat heb ik zelf altijd proberen

te zijn en daartoe probeerde ik ook

mijn studenten op te leiden "

XJ gebruikt 'de arena' graag als beeld

voor het krachtenveld tussen wetenschap,

technologie, po litiek en maatschappij

Hoe ziet u uw eigen ro l daann'

"Ik heb altijd geprobeerd om een

bruggenbouwer te zijn en verschillen­

de groepen met elkaar in gesprek te

brengen, bijvoorbeeld over het

milieu Ik ben lange tijd voorzitter

geweest van het Landelijk Milieu

Overleg N u ik met pensioen ga,

word ik voorzitter van Milieudefen­

sie

Soms lukt het trouwens ook helemaal

met om groepen op een lijn te bren­

gen Z o ben ik voorzitter van het lan­

delijk overleg over alternatieven voor

chloor Net toen ik dacht dat de

industrie en de milieubeweging een

beetje op een lijn zaten, liep het over­

leg helemaal stuk

Ik probeer mijn studenten altijd

bewust te maken van welke rol

bepaalde deskundigen m de arena

spelen Wetenschap is wat dat betreft

ook met objectief, want vaak komt

zowel de milieubeweging als de

industrie met gerespecteerde weten­

schappers aan, die elkaar lijnrecht

tegenspreken Ik kan me voorstellen

dat dat vreselijk is voor politici, maar

het maakt het debat ook boeiend Ik

wil me nu ik met pensioen ga, met

helemaal terugtrekken uit de arena

Zo ga ik een website openen

(www few vu nl/afdelingen/aav/arena)

waarop mensen maandelijks kunnen

discussieren over een nieuwe stelling

De eerste is de nieuwe technologie

kan door de mens worden bijge­

stuurd "

Wat zijn vo lgens u de belangrijkste

wetenschappelijke thema's van de

komende twintig jaar^

"Duurzaamheid En in Nederland

komt daar nog het probleem bij van

de spanning tussen de beperkte ruim­

te en de mobiliteit Maar ik ben geen

pessimist op milieugebied Ik vind

dat mensen uit de milieubeweging

eens moeten ophouden met te roepen

dat het altijd te laat en te weinig is "

Wat gaat u de ko mende tijd do en ^

"Ik blijf aio­cursussen geven en een

cursus voor het Hovo Daarnaast

word ik, zoals gezegd, voorzitter van

milieudefensie Ik zal, denk ik, een

wmtergast worden 's winters hier, 's

zomers m Z uid­Frankrijk Ik heb me

ten doel gesteld om de Franse humor

te leren begrijpen Ik spreek goed

Frans, maar van de grappen m Frans

cabaret begrijp ik vaak maar zo'n tien

tot twintig procent Mijn doel is om

de helft van de grappen te begrijpen "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen