Ad Valvas 2000-2001 - pagina 393

AD VALVAS 1 5 FEBRUARI 2 0 0 1

PAGINA 9

VU-psychologen onderzoeken ADHD-stoornis bij volwassenen

De angst voor een nieuwe hype

'Altijd Druk, de Hele Dag', zo wordt de psychiatrische afwijking ADHD in

de volksmond samengevat. De stoornis werd tot voor kort vooral waargenomen bij kinderen. Maar ook volwassenen kunnen er last van hebben.

Alleen is hierover nog bitter weinig bekend. Voorzichtigheid is geboden,

menen VU-psychologen die er onderzoek naar doen. Want voor je het

weet, hebben we er weer een modeziekte bij.

Yvette Nelen

Jaap Oosterlaan, klinisch neuropsycholoog bij de v u , telt na op zijn

hand: "We zijn deze week gebeld door

Elsevier, Nova, de Volkskrant, Trouw,

Twee Vandaag en de KRO." En dat

allemaal omdat zijn afdeling samen

men en hyperactief en impulsief

gedrag. Maar vaak wordt te vrij omgegaan met de diagnostische criteria.

Een kind is al snel te druk in de klas."

Aan de andere kant constateerde Oosterlaan dat er juist kinderen zijn bij

wie ADHD ten onrechte niet wordt

vastgesteld. E n ouders, die met de

symptomen te compenseren. Verder

komen de symptomen eveneens voor

bij andere psychiatrische stoornissen.

Ook mensen met een depressie, een

angststoornis of een psychose hebben

last van aandachtsproblemen. E n

hyperactiviteit zie je ook terug bij een

manie of een persoonlijkheidsstoornis."

En misschien vallen de symptomen

van meerdere stoornissen samen. Volwassenen met ADHD kuimen tegelijk

last hebben van een depressie, een

angststoornis of een persoonlijkheidsstoornis. Tevens is bekend van volwassenen met ADHD dat zij dikwijls

verslaafd zijn aan drugs of alcohol.

Ook verslaafden kuimen zich moeilijk

concentreren en slagen er niet in om

grenzen aan te leggen in h u n eigen

gedrag.

"Het liefste zouden we één vragenlijst

willen hebben, één bloedtest of één

neuropsychologische test, waardoor

we precies kunnen zien: ja, die heeft

ADHD en geen andere aandoening",

zegt Boonstra. "Maar zover zijn we

nog lang niet." N u wordt de ziekte bij

volwassenen vastgesteld met soortgelijke vragenlijsten als die voor kinderen. Daarnaast worden uitgebreide

interviews gehouden. Hierbij moet

duidelijk worden dat de symptomen al

aanwezig waren vóór het zevende

levensjaar. Ook dat kan alleen indirect

worden afgeleid uit herinneringen van

de patiënt, aanvullende gesprekken

met ouders en goede bekenden, en

vroegere schoolrapporten.

Erfelijk

Berend Vonk

met het Universitair Medisch Centmm in Utrecht (UMCU) en de Geestelijke Gezondheidszorg Delfland voor

vrijdag een congres heeft georganiseerd over de ziekte ADHD bij volwassenen.

ADHD, wat staat voor 'aandachtstekortstoomis met hyperactiviteit', is

een psychiatrische afwijking die tot

voor kon vooral werd vastgesteld bij

kinderen. Kinderen met ADHD zijn

druk, impulsief en moeilijk handelbaar. Ze kunnen zich slecht concentreren en lijken him grenzen niet te

kennen. De stoornis heeft de laatste

jaren veel aandacht gekregen in de

media en is mede daardoor uitgegroeid tot een ware modeziekte.

Opeens heeft het moeilijke gedrag van

veel kinderen een plausibele verklanng; natuuriijk, het heeft ADHD!

Maar men kan niet voorzichtig genoeg

zijn met het stellen van die diagnose,

benadrukt Oosterlaan, gepromoveerd

op dit onderwerp. Hij onderzocht kinderen op basisscholen en in poliklinieto,

bij wie ADHD was waargenomen.

Hij ontdekte dat dit slechts bij een

Weme minderheid ook daadwerkelijk

Ijet geval was.

De ziekte kan alleen worden vastgesteld met subjectieve criteria", legt de

neuropsycholoog uit. "Er worden bijvoorbeeld vragenlijsten afgewerkt over

net functioneren van het kind.

*jevraagd wordt naar symptomen die

moeten wijzen op aandachtsproble-

handen in het haar zitten omdat ze

zich geen raad weten met de agressie

van h u n kind. Zij zijn gebaat bij een

zorgvuldige diagnose.

Verslaving

Als een ziekte breed wordt uitgemeten

in de pers, genereert dit vaak extra

patiënten. Daarom is Oosterlaan op

zijn hoede, nu het onderzoek van de

vu naar ADHD bij volwassenen meer

bekendheid krijgt. Hij zit niet te wachten op een nieuwe hype. " H e t onderzoek naar de stoornis bij volwassenen

staat echt nog in de kinderschoenen",

aldus de neuropsycholoog. "Er zijn

nog maar een paar wetenschappelijke

artikelen over geschreven. We weten

niet eens zeker of ADHD bij volwassenen ook echt aan te tonen is als een

specifiek herkenbare aandoening."

A D H D móet ook bij volwassenen voorkomen, is het idee. Vroeger werd nog

gedacht dat kinderen over de ziekte

zouden heengroeien, maar inmiddels

wordt duidelijk dat een groot deel van

de kinderen met ADHD klachten blijft

houden als ze volwassen zijn. "Het

kan niet zo zijn dat de stoornis op je

achttiende opeens over is", legt Marije

Boonstra uit. Zij is verbonden aan het

UMCU en doet promotieonderzoek

naar ADHD bij volwassenen. "Maar bij

volwassenen is de stoornis wel moeilijker vast te stellen. Veel volwassenen

hebben manieren gevonden om de

ADHD-pïl veel te snel voorgeschreven

Het leek een wonderpil: Ritalin, ook wel bekend als de adhd-pil, maakt

onhandelbare kinderen weer rustig. In 1998 en 1999 steeg in Nederland

het aantal recepten voor Ritalin telkens met zo'n zestig procent. Het aantal

kinderen dat het tenminste één keer kreeg voorgeschreven, was in 1999

in totaal 31.000.

IVlaar op het gebruik van de pil komt steeds meer kritiek. Ritalin is de

merknaam voor een amfetamineachtige stof. Ze geneest niet, maar maakt

dat kinderen minder actief zijn en dat impulsief en agressief gedrag wordt

gedempt. Ook kunnen ze zicii beter concentreren. "Het probleem is alleen

dat deze effecten bij bijna iederéén optreden, omdat het een stimulerend

middel is", legt neuropsycholoog Jaap Oosterlaan uit.

Oosterlaan vindt dat Ritalin veel te snel wordt voorgeschreven. "We weten

nog niet welke bijwerkingen het middel heeft op de lange termijn. Bovendien blijkt steeds vaker dat de precieze werking van Ritalin bij kinderen

met adhd per kind verschilt. De een is er wel bij gebaat en de ander niet.

En soms wordt het gedrag van een kind wel beter, maar heeft het vervolgens meer moeite met leren."

Anouk Scheres, neuropsychologe aan de vu, doet promotieonderzoek naar

het effect van Ritalin bij kinderen met adhd. Een groep kinderen met adhd

kreeg pillen met wisselende doseringen voorgeschreven. Daar zaten ook

placebo's tussen, neppillen. Vervolgens werd gekeken of er verbeteringen

optraden.

Van zeventien kinderen heeft Scheres de resulaten nu uitgewerkt. Tien kinderen hadden meer baat bij Ritalin dan bij een placebo. Maar bij zes van

de zeventien kinderen (35 procent) leidde de placebo tot evenveel verbetering als de echte Ritalin. Eén kind kende helemaal geen verbeteringen.

"Niet alle verbetering is dus toe te schrijven aan de werkzame stof in Ritalin", aldus Scheres. "Soms wekt het voorschrijven van een medicijn verwachtingen die een verbetering in gang zetten. Daarmee moet in de praktijk veel meer rekening worden gehouden." (YN)

Boonstra probeert met haar onderzoek het ziektebeeld beter af te bakenen. Ze neemt erkende psychologische tests af bij vijftig volwassenen

met ADHD en vijftig zonder. Als neuropsychologe zoekt ze vooral naar verbanden tussen gedrag en de werking

van de hersenen. Hierbij gaat ze uit

van een van de laatste hypotheses over

de oorzaak van ADHD bij kinderen.

Deze houdt in dat de stoornis voortkomt uit een afwijking in de frontale

delen van de hersenen. Dit is het

gebied waar de controle over ons

gedrag wordt gereguleerd. Hier wordt

binnenkomende informatie verwerkt,

worden nieuwe ervaringen in verband

gebracht met oude, hier organiseren

en plannen we en onderdrukken we

ongewenste reacties op zowel innerlijke impulsen als impulsen van buitenaf. Kinderen met ADHD hebben moeite om alle informatie die op hen

afkomt, te verwerken. Zij kuimen h u n

reacties hierop veel moeilijker sturen.

De hypothese vindt ook haar weerklank in de neurobiologie. Er is

inmiddels een aantal kandidaatgenen

gevonden die verantwoordelijk zijn

voor de aanleg voor ADHD. Al deze

genen zijn betrokken bij de werking

van dopamine en noradrenaline, zogenaamde neurotransmitters, oftewel

hormonen die de overdracht van prikkels in het zenuwstelsel mogelijk

maken. Genoemde neurotransminers

zijn actief in onder meer het frontale

deel van de hersenen.

ADHD is dus erfelijk. Onderzoek heeft

uitgewezen dat kinderen van volwassenen met de stoornis 57 procent kans

hebben op dezelfde afwijking. "Maar

genetische aanleg is niet de enige verklaring voor ADHD", haasten Oosterlaan en Boonstra zich te zeggen. "Of

een kind ADHD krijgt en hoe de ziekte

zich ontwikkelt, hangt voor een groot

deel af van de opvang door de ouders

en de omgeving waarin het kind

opgroeit."

De meeste kennis over ADHD bij volwassenen wordt nu nog afgeleid van

de kennis opgedaan bij kinderen. Het

is lang niet zeker of allerlei lijntjes

zonder meer doorgetrokken kunnen

worden. Eerst zal moeten blijken of

de ziekte bij volwassenen kan worden

aangetoond als een unieke stoornis.

Voordat ook te veel volwassenen zich

in het hoofd halen: 'natuiu-lijk, ik heb

ADHD!'

Vrijdag 16 februari, auditonum, congres over

ADHD bi] volwassenen, georganiseerd door de

afdeling klinische neuropsychologie van de vu

in samenwerking met het Universitair Medisch

Centrum Utrecht en de Geestelijke Gezondheidszorg Delfland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen