Ad Valvas 2000-2001 - pagina 229

- AD VALVAS 23 NOVEMBER 2000

PAGINA 9

Ja, ik wil!

Kunsthistorica promoveert op

afbeeldingen van trouwplechtigheden

Het jawoord, de ring en de

bruidskus: elk huwelijk

wordt ermee bezegeld. Al

eeuwenlang. Onze huidige

huwelijksplechtigheid vindt

zijn oorsprong in de IVliddeleeuwen, zo blijkt uit jarenlang onderzoek van kunsthistorica Kathleen Nieuwenhuisen. Ze promoveert vrijdag op haar proefschrift Het

jawoord in beeld.

«iTnmKtAui'UO

»4iunm:»r4.4t'«fi

Wendy Traa

Een jonge vrouw vluchtte in de

twaalfde eeuw naar de bisschop van

Pavia, omdat zij niet uitgehuwelijkt

wilde worden. Hierop schreef de bisschop een brief naar paus Alexander

III om uitsluitsel te krijgen. De paus

schreef terug dat het huwelijk alleen

door instemming wordt voltrokken en

nooit onder dwang. Hij sloot af met:

"Daarom bevelen wij u door dit apostolische schrijven, dat u het meisje ...

op eerbare wijze in huis laat houden."

Dit uit het Latijn vertaalde citaat is

afkomstig uit het Liber Extra, de

decretalenverzameling die Paus Gregorius IX in 1234 afkondigde als officieel kerkelijk wetboek. De pauselijke

uitspraak verbaasde onderzoekster

Nieuwenhuisen (38), omdat hieruit

blijkt dat de kerk in de Middeleeuwen

vrouwen in bescherming nam. "Pausen en bisschoppen beschermden

vrouwen waar de omgevmg dat liet

afweten. Het beeld dat bestaat van de

kerk in de Middeleeuwen is daarom

dringend aan herwaardering toe",

aldus de kunsthistorica.

Nieuwenhuisen deed haar ontdekking

tijdens haar jarenlange onderzoek naar

kerkelijke huwelijksvoorschriften,

waaraan het vierde boek van het Liber

Extra is gewijd. Dit boek bevat niet

IHiUiUcinui'.,,,!

wdjtmtui.nuiv

tnitJiiawimffol

HiniiiiuiHJ'.'SPm.

ffibiilbeiiip'itlc

ders maakten muziek terwijl de compater anuh, de 'ringman' of de 'beste

man', de bruidegom een harde klap

op de rug gaf als hij het jawoord uitsprak. De bruidegom bevestigde zijn

jawoord door de ring aan de vinger

van zijn bruid te schuiven. Dat was

het hoogtepunt van het feest, dat in

huiselijke kring werd gevierd.

Nieuwenhuisen: "Waar je dus een

kerk verwacht, speelt deze niet of nauwelijks een rol. Dit betekent dat de

kerk minder invloed uitoefende op de

huwelijksvoltrekking, dan je in Italië

zou verwachten."

Uit het onderzoek blijkt verder dat de

verluchters de toen geldende beeldtraditie ook gebruikten bij het illustreren

van handschriften die al eeuwen

bestonden, zoals historiebijbels en

kronieken. Zo kreeg ook een oud-testamentische bruidegom dezelfde

harde klap op de rug.

Leeg omhulsel

katholieke wereld, Vaticaanstad. Z e

raakte diep onder de indruk van de

Vaticaanse bibhotheek. "Die is groots,

met hoge gewelven en prachtige, kostbare boeken. Uit veiligheidsoverwegingen mocht ik per dagdeel drie

handschriften bekijken, die ik uiterst

voorzichtig doorbladerde."

Het onderzoek naar huwelijksrituelen

heeft haar niet onberoerd gelaten.

Ze is er zo door gegrepen, dat ze,

hoewel ze een half jaar geleden voor

de burgerlijke stand is getrouwd, haar

jawoord opnieuw wil geven. "Voor

veel mensen zijn de rituelen een leeg

omhulsel, zonder enige inhoud. Voor

mij hebben ze betekenis gekregen. Na

jaren onderzoek ben ik het huwelijk

op een andere manier gaan bekijken,

niet als gemiddelde twmtigSte-eeuwer.

Dat staatsrechtelijk huwelijk betekent

nu weinig voor mij. Daarom laten we

in april ons burgerlijk huwelijk inzegenen, door mijn co-promoter en priester Van Dael. In de kerk."

Nieuwenhuisen bezocht voor haar

onderzoek het hart van de rooms-

Aft». 1. Franse huwelflkspleehtigheid in de mfddefeeuwen

ait het Liber Extra

alleen handschriften, maar ook illustraties. Juist om die afbeeldingen was

het de kunsthistorica te doen. De

miniaturen, gemaakt door anonieme

'verluchters', bleken veel nieuws te

vertellen over de huwelijksplechtigheden in de Middeleeuwen.

Informatie over die plechtigheden

stond namelijk niet m de tekst.

Nieuwenhuisen: "Er gaat zo'n rijke

wereld aan informatie open als je de

afbeeldingen onderzoekt en de teksten

leest. Het hele middeleeuwse huwelijk

gaat voor je leven."

H a r d e klap

Het Liber Extra benadrukt dus dat

man en vrouw h u n huwelijk alleen

kunnen voltrekken door wederzijdse

instemming, kortweg het jawoord.

Hoe het huwelijk in de praktijk werd

gevierd, wordt duidelijk in de illustraties.

Nieuwenhuisen onderzocht 43 Franse

en Italiaanse afbeeldingen. Bij de

Franse huwelijksvoltrekking (zie

afbeelding 1) vormde de dextrarum

junctio het hoogtepunt, het sluiten van

de rechterhanden van de bruid en

bruidegom tegenover een priester. De

geestelijke gaf niet alleen de zegen,

maar verschafte het huwelijk ook als

getuige extra waarde. Dit ritueel was

ook elders in West-Europa gebruikelijk.

De Italianen hielden er in de Middeleeuwen heel andere, eigenzinnigere

huwelijksrituelen op na. Het opvallendst daarbij is de afwezigheid van de

priester (zie afbeelding 2). In het nu

rooms-katholieke Italië begeleidde een

notaris de plechtigheid, wat elders de

taak van de geestelijke was. Omstan-

é

fdmt

tri

cc.

üBmm

mm

11'

.*««*^ii(«w» lïkvmtftiin TntWT'WKS»

Afb. 2. Italiaanse hiuwelijkspleeiitigtteid n de middeleeuwen

utt het Liber Extra

Drie uur slaap is nog veel op volleybalweekend

'Hard zat' tegen T/ie revenge of the penetrators'. Het lijkt

een kinky onderdeel van een geheimzinnig feest, maar het

was een van de volieybalwedstrijden tijdens het internationale Asvu-toernooi, afgelopen weekend op Uilenstede. Met

380 deelnemers uit zeven Europese landen was dit studentenevenement, dat voor de tiende keer werd georganiseerd,

opnieuw een groot succes.

Laura Westendorp

In de kleine sporthal hangt een relaxte

sfeer. Op het prominentste van de vijf

velden is de stand bijna gelijk. Een

lange blokkeerder steekt zijn hand op

naar de scheidsrechter, die niet had

gezien dat hij die snelle bal nog aanraakte. Op de tafel van de wedstrijdleiding staan halfvolle glazen bier tussen de uitslagformulieren.

Hoppa, hoppa!", schreeuwen twee

mannen vanaf de bank bij elke mooie

Dal op het eerste veld. De aanmoediSingen klinken Nederlands, maar ze

zijn bedoeld voor een van de Hongaarse teams, dat speelt tegen het eerste herenteam van de vu. Lijken die

talen zo ontzettend op elkaar, of

komen de volleyballers hier al zo lang

dat ze inmiddels Nederlands spreken?

"oor de Hongaarse buitenaanvaller

Gyvla (24) zou het kunnen. Het is al

zijn zesde toernooi hier in Amsterdam, Elk jaar wordt de reis gesponsord door zijn technische universiteit

en allerlei lokale bedrijven. Dat

gebeurt onder één voorwaarde: ze

moeten wel winnen.

Meestal lukt dat ook wel, vertelt Wibo

(27), die al jaren in de organisatie van

het toernooi zit. De Hongaren - ingedeeld bij 'heren hoog', ongeveer het

niveau van de derde divisie - feesten

minder dan de rest en zien er als een

van de weinige teams met identieke

shirts professioneel uit. Maar toen een

paar jaar geleden ineens het Russische

nationale jeugdteam meedeed, werden

de Hongaren onherroepelijk tweede.

O m hen met in geldproblemen te

brengen, maakte de organisatie toen

een vals winnaarscertificaat, voor

thuis. "Wij vinden het 't belangrijkste

dat ze elk jaar weer mee kunnen doen.

Het gaat toch niet om de winst", lacht

Wibo.

Het is een voorbeeld van de ijzersterke en flexibele organisatie van het

weekend, waar de hele Asvu-voUeybalclub aan meewerkt. In de kantoorruimte zitten twee meisjes nog snel

hoesjes te vouwen voor de cd met

Nederlandstalige meezingers, die de

deelnemers als aandenken meekrijgen.

En 's morgens worden alle teams op

een tevoren vastgestelde volgorde uit

bed gebeld, zodat ze klaar staan op

het moment dat een busje ze komt

Het winnende team uit Hongarije (in witte shirts) speelt

t e g e n e e n ander Hongaars team (in blauwe shirts)

'We m o e t e n op twee fronten scoren:

m e t spelen en m e t drinken'

Esther Hink

ophalen. Er ging deze zaterdagmorgen

maar één ding mis: degene die het

wakkerbellen zou doen, had zich verslapen. Gelukkig kon Wibo invallen.

Ook voor onderdak is gezorgd. De

teams slapen bij Asvu-leden thuis. De

Fransen, met in totaal veertien man,

hebben ergens op Uüenstede geslapen. Veel faciliteiten waren er niet,

legt hun gastvrouw vanachter de T shirtverkoop uit. Dat betekende twee

op de bank, drie in een tweepersoonsbed, nog twee op een matras en de

rest op de kale grond. Dat geeft niet,

zegt Alfred (27) vanaf de zijlijn, terwijl

zijn team tegen de Amsterdamse studenten speelt. "Het is een zwaar

weekend. We moeten op twee fronten

scoren: zowel met drinken als met

spelen", zegt hij droog. Ondanks die

nonchalance weet hij precies hoe het

ervoor staat: de Hongaren wormen

van hen, maar het Engelse team haalde tegen de Hongaren weer de meeste

punten. "Als we deze wedstrijd winnen, staan we bovenaan in het klassement."

Ondanks deze sportieve internationale

strijd leeft de tnbune niet erg mee. De

meeste spelers hangen wat of slapen

tussen de kratten met lunchbenodigdheden. Geert en Roel uit Nijmegen

geven vermoeid commentaar op het

spel. Zelf hebben ze alles verloren

deze zaterdag, na een nacht van dne

uur slaap. "En dat is lang voor een

Asvu-toernooi", weet Geert (23).

Een cateringbednjf brengt intussen

dampende metalen schalen binnen.

Na het avondeten is er feest en zondag wordt er weer gespeeld. Waarna

de Hongaren opnieuw het toernooi

gewonnen blijken te hebben, met het

Franse team op de tweede plaats.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen