Ad Valvas 2000-2001 - pagina 256

AD VALVAS 7 DECEMBER 2000

PAGINA 4

Het 'kind als kind' bestond

vroeger niet. Kinderen

waren kleine volwassenen

die niet anders bejegend

hoefden te worden dan

ouderen. Dat beeld klopt

niet; het kind bestond wel

degelijk, meent VU-kunsthistoricus Jan Baptist

Bedaux. Hij stelde een

tentoonstelling samen van

kinderportretten uit de

Gouden Eeuw.

Yvette Nelen

Aan belangstelling geen gebrek De

tentoonstelling Kinderen op hun mooist,

over het kinderportret m de Nederlan

den van 1500 tot 1700 in het Haarlemse Frans Halsmuseum, heeft al

bijna 50 000 bezoekers gehad Jan

Baptist Bedaux, samensteller van de

tentoonstelling en vu docent kunstge

schiedenis, weet niet zo goed wat hij

van alle aandacht moet vinden

Natuurlijk, hij voelt zich vereerd

Maar wat hem betreft had de tentoon

stelling tien jaar eerder plaatsgevonden Op de een of andere manier leek

de tijd er toen alleen niet njp voor

Want het kind als kmd bestond vroe

ger helemaal niet, is lange tijd de

overheersende mening geweest Kinderen waren kleine volwassenen Ze

werden niet wezenlijk anders bejegend

dan ouderen Ze droegen volwassen

kleding en hoorden zich serieus te

gedragen, zo getuigen ook de ernstige

gezichten op de portretten Een expo

sitie van oude kinderportretten sprak

dan ook met onmiddellijk tot de verbeelding

Dat er vroeger geen ruimte was voor

een aparte kinderwereld is volgens

Bedaux een grote misvatting De tentoonstelling in het Frans Halsmuseum

wil voor alles met dit idee afrekenen

Moederliefde is geen mythe die pas

gecreëerd werd in de moderne tijd,

zoals de Franse historica Elisabeth

Badinter twintig jaar geleden beweerde Badmter geloofde dat het ideaal

van het harmonische gezin en de moe

derlijke affectie pas Iaat m de geschiedenis IS ontstaan Veel historici verwijzen naar de achttiende eeuw, toen

Jean-Jacques Rousseaus beroemde

boek Emile.ou traite de l'education verscheen

Bedaux ontkent niet dat de ideeën

VU-kunsthistoricus maakt tentoonstelling over oude kinderportretten

Wangetjes om in te bijten

over opvoeding in de loop van de eeuwen sterk zijn veranderd, maar dat

neemt volgens hem met weg dat er

ook vroeger naar kinderen wezenlijk

anders werd gekeken dan naar volwassenen Er was wel degelijk sprake van

een kinderwereld "Op de portretten

zie je het aan kleine dingen", vertelt

Bedaux "De kinderen houden speelgoed vast poppen, rammelaars en tollen Ook dragen ze echt andere kleren

dan volwassenen, hoe ouwelijk die kleding misschien nu op ons overkomt

De stoffen hebben vaak lichte en felle

kleuren Meisjes dragen schortjes, die

je met ziet bij volwassen vrouwen "

Bedaux bracht samen met Rudi

Ekkart, directeur van het Rijksbureau

voor Kunsthistorische Documentatie,

zo'n honderd geschilderde kmderpor

tretten uit de zestiende en zeventiende

eeuw bij elkaar Het is een zorgvuldig

samengestelde tentoonstelling zonder

overdadige toelichting De meeste

schilderijen zijn, behalve interessant

om meer over te weten, vooral mooi

om naar te kijken Schilders als Johannes Verspronck en Cornells de Vos

verstonden de kunst om kinderlijke

trekken zoals een hoog voorhoofd,

bolle wangen en grote ogen, net even

iets uit te vergroten, zodat ze hun doel

met missen het oproepen van vertedering

Een van de weinige uitzonderingen

hierop is het allereerste kinderportret

van de jonge koningszoon Philips de

Schone Het schildenj stamt uit 1492,

vlak voordat het genre populair werd

onder de gegoede burgerij in de

Nederlanden Philips vertoont de trek

ken van een kleine volwassene "Dat

ligt aan de laatgotische stijl", legt Bedaux uit "Men beheerste toen nog met

de techniek om kmderen ook echt als

kinderen af te beelden Later zie je dat

er studie gemaakt is van de anatomie

van het kindergezicht en het kmderlijf

je Dan zie je precies de trekken die

ons ertoe aanzetten om kinderen te

willen vastpakken en omhelzen "

Het kinderportret had aan het einde

van de zestiende eeuw definitief zijn

intrede gedaan bij de rijke burgers Zij

wilden een weergave van hun gezin, in

navolging van de koningshuizen die

ook altijd portretten hadden laten

hebben op de opvoedingspraktijk

aldus Bedaux "Als je met van begin

af aan begon met het leren van deug

den en bijbrengen van tucht, wordt

het niks, was het idee Men geloofde

dat het kind onbeschreven blad was,

dus de verantwoordelijkheid van het

opvoeden woog zwaar " En daar

hoorde ook het intomen van de seksu

ele driften bij O m dit uit te beelden

werden jongens soms afgebeeld met

een bok, het teken van wellust Ook

het vierjarige meisje dat Jacob Ger

ritsz Cuyp schilderde, terwijl ze een

kat ervan weerhoudt om een vis te

eten, verwijst naar het belang van

kuisheid

Meisje van de Utrechtse schilder Paulus Moreeise (1623)

maken van hun kinderen Het gezins

leven werd meestal liefdevol uitgebeeld, zoals het portret van Anton

Reymers en M a n a Le Witer met hun

vijf kinderen, geschilderd door C o m e

lis de Vos Zowel vader als moeder

houdt een kinderhandje met een vanzelfsprekend gebaar van genegenheid

vast

De kinderen werden meestal ten voeten uit geschilderd, op de voor- of

achtergrond verwijzen allerlei details

naar het belang dat werd gehecht aan

de opvoeding Niet zelden werd een

jongen neergezet met een afgerichte

hond De hond duidt op de klassieke

parabel van Lycurgus, zoals deze werd

verteld m een opvoedingsgeschnft van

Plutarchus De parabel gaat over twee

honden uit hetzelfde nest de ene

werd van jongsaf aan getraind, de

ander werd aan zijn lot overgelaten

De eerste hond werd een jachthond,

de andere verwerd tot een veelvraat

Het geschnft van Plutarchus werd in

de vijftiende en zestiende eeuw veelvuldig herdrukt, aangepast en aangehaald "Het moet veel invloed gehad

Het kinderportret beleefde zijn bloei

tijd in de Gouden Eeuw Toch zijn

drie grote meesters uit deze tijd opval

lend afwezig Rubens, Frans Hals en

Rembrandt Bedaux heeft er lang over

nagedacht voor hij hiervoor een ver

klaring had gevonden "Ik denk dit zij

eigenlijk te goed waren voor dit gtnre

schilderijen Samen met het stiUevtn

stond het kinderportret onderaan m

de hiërarchie Omdat de kinderen van

top tot teen werden weergegeven

staat er op de schilderijen relatie!

gezien veel kleding en weinig gezicht

Terwijl nu juist een gezicht het allti

moeilijkste was om goed uit te beelden

Bovendien is een kmdergezicht minder

getekend dan dat van volwassenen

En Titus dan van Rembrandt', is een

veelgehoorde vraag Bedaux Titus is

een kopstudie geweest van Rem

brandt Eigenlijk heet het schilden)

Jongenstrome Mensen willen graag

geloven dat Rembrandt zijn zoon por

tretteerde, maar Rembrandt was geen

schilder van kinderportretten " Dat

was de uitgevers van de Engelse \ ersie

van de catalogus nu net even ontgaan

ZIJ stelden Bedaux een Engelse titel

voor die goed zou verkopen Fro))!

Rubens to Rembrandt Het beeld o\ er

de Gouden Eeuw wordt nu eenmaal

maar langzaam bijgesteld

De tentoonstelling Kinderen op hun mon h

derportrellen in de Nederlanden 1500 1700 n het

Frans Halsmuseum in Haarlem is nog te

bezichtigen tot tn met 31 december Daarna

verhuist ze naar het Koninkhjk Museum voor

Schone Kunsten in Antwerpen Catalogus

(ISBN 9076588120) te koop bij de boekhandel

Irjet k^^^Jtk MM^ Kurtulus Arikan

'Ik vind het raar dat

studenten sparen'

Wendy Traa

In Turks Koerdistan was geld geen

issue voor informaticastudent K u n u

lus Arikan (27) Hij woonde in een

dorp en "wist dat hij nooit rijk zou

zijn" HIJ droomde daar ook met van

Totdat hij m 1994 moest vluchten

naar Nederland, wegens de socialisti

sche gezindheid van de familie "Ik

ben hier veranderd Geld is nu wel

belangrijk voor me, omdat ik word

beïnvloed door de mentaliteit hier

Ook mijn vrienden zijn meer met geld

bezig dan thuis "

Toch staart Kurtulus lang voor zich

uit als hij probeert te bedenken wat hij

met 'veel geld' zou doen 'Ik vergeet

zo'n droom nog voordat ik het zeg,

omdat het toch met realistisch is

Maar als het gebeun, dan geef ik een

deel aan een hulporganisatie en de

rest gebruik ik om van te leven "

Zijn moeder is vaak boos op hem,

omdat hij zijn telefoonrekeningen met

tijdig betaalt "Dan staat ze eerst een

tijdje te oreren, en als puntje bij paal

tje komt, betaalt zij de rekening "

Toch heeft Kurtulus meestal voldoen

de geld Hij houdt zijn uitgaven bij m

zijn kasboek "Als ik becijfer dat ik te

weinig geld heb, dan ga ik meer wer

ken bij het klusjesbedrijf van mijn

vader'

Kurtulus werkt puur om van te leven,

met om te sparen Dat vindt hij onzin

"Ik vind het vooral raar dat studenten

sparen Je kunt toch geen planning

maken, als je met eens de garantie

hebt dat je je talenten ook altijd kan

inzetten'"

Niet alleen zijn

moeder, ook zijn

oma heeft zo haar

eigen ideeën over

hoe Kurtulus moet

leven "Ze wil dat ik

nu, onmiddellijk, ga

trouwen Maar ik

heb het geld met, ik

studeer nog Geld

bepaalt natuurlijk met

of ik wel of met trouw,

maar nu wil ik dat nog

met Ik woon wel samen

met mijn vriendin Leyla

Trouwen gebeurt pas als

ik klaar ben met mijn studie Dat IS een serieuze

opdracht, daar moet ik

hard aan werken "

Lachen doet Kurtulus om

Youp van 't Hek, zijn

Hollandse held van wie hij laatst het

boek Fax kocht "In mijn aanpassmgspenode heeft hij een hele belangrijke

rol gespeeld Ik vond Nederlands een

moeilijke, overdreven taal Zijn taalgebruik was zo mooi, hij voelt echt wat

hij zegt Door hem ben ik de taal gaan

waarderen en beter gaan spreken "

Deze zomer gaat Kurtulus voor het

eerst terug naar Turks Koerdistan

Dat kost geld, hoeveel weet hij nog

met precies Het hangt ervan af hoe

corrupt de Turkse politie en andere

officials zijn "Ik sta te boek als com

munist Als ik daar kom, moet ik erg

oppassen en steekpenningen betalen

Gelukkig heb ik veel rijke relaties m

Koerdistan Zij kunnen me helpen

Zie ik eindelijk mijn familie weer, en

mijn dorp Ik heb ze enorm gemist

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen