Ad Valvas 2000-2001 - pagina 210

AD VALVAS 1 6 NOVEMBER 2000

PAGINA 6

Bijzonder hoogleraar Maarten Doorman wil twisten over smaak

Een trapezewerker met doodsverachting

Literatuurcritici zijn gemankeerde, rancuneuze schrijvers,

is een gangbare opvatting. Niets van waar, vindt IVIaarten

Doorman, sinds deze maand bijzonder hoogleraar literaire

kritiek aan de VU. 'Kunst kan niet zonder kritiek, dan

slaapt ze in.'

Peter Breedveld

Professor Maarten Doorman: 'Een goede analyse voegt

iets toe aan een kunstwerk'

Friso Spoeistra

Maarten Doorman kent weinig goede

poéziecritici die niet zelf gedichten

schrijven, zegt hij. "Poéziekritiek vergt

een meer dan gemiddelde betrokkenheid bij poëzie."

Hij vindt het wel een 'rare ervaring',

om als dichter de bundels van andere

dichters te beoordelen. Lachend: "Het

verbaast me wel eens dat ik tijdens

een voordracht niet een mes van een

collega in mijn rug krijg. Toch probeer ik altijd vrij uitgesproken te zijn.

Voor een poéziecriticus is een zekere

doodsverachting onontbeerlijk." Als

hij een afkeurende kritiek schrijft, ziet

Doorman dat niet als het naar beneden halen van een collega. "Al heb ik

dan wel eens problemen met de morele huishouding."

Doorman is een man van vele disciplines. De meeste bekendheid geniet hij

misschien wel als criticus in het televisieprogramma Zeeman met Boeken.

Daarnaast is hij filosoof, dichter en

poëziecriticus voor NRC Handelsblad.

En hij doceert wijsbegeerte aan de

universiteit van Maastricht.

Critici, dat zijn gemankeerde, rancuneuze schrijvers, is een gangbare

opvatting. Of zoals Goethe het in

1774 verwoordde: 'Schlagt ihn tot, den

Hundl Es ist ein Rezensent.' "Kunstkritiek wordt als iets minderwaardigs

gezien", beaamt Doorman. "Dat komt

door het romantische vooroordeel dat

critici kunst kapot analyseren. Maar

het tegendeel is waar: een goede analyse voegt juist iets aan een kunstwerk

toe."

Verzuurd

CRYPTOGRAM

Selma Schepel

"Een van de kwesties die ik in mijn

colleges aan de orde zal stellen", zegt

hij, "is de onvruchtbare opvatting dat

over smaak niet valt te twisten. Die

opvatting moet te vuur en te zwaard

worden bestreden, want ze maakt discussie totaal onmogelijk. De gusttbus

EST disputandum wordt het motto."

Ook wil Doorman af van de "ongelooflijk naïeve" opvatting dat mensen

kunst _/rom scratch zouden kunnen

bevatten. "Je kunt muziek, een roman,

een schilderij of een gedicht niet met

een onbevangen blik beschouwen. De

onbevangen blik bestaa't niet. De idee

van de naïeve kunstbeschouwing is

zelf naïef. Kunstbeschouwing veronderstelt een heleboel kennis en ervaring. Kinderen die beginnen met boeken te lezen, hebben allang geleerd

wat de waarde van een verhaal is

doordat ze al jaren zijn voorgelezen."

Toch moet een literair criticus, iedere

keer als hij een nieuw boek begint te

lezen, zijn hoofd leegmaken en onbevangen zijn, vindt Doorman. "Dat

lijkt tegenstrijdig, maar in staat te zijn

om je vooroordelen overboord te zetten is niet hetzelfde als je ervaringen

vergeten en je smaak uitschakelen.

Altijd moet je er voor het lezen weer

van uitgaan dat het om een geweldig

interessant boek gaat, anders ontaard

je in een verzuurde oude criticus."

Dat is een aspect van de techniek van

het kritieken schnjven, stelt hij. Die

techniek zal in zijn colleges zeker aan

de orde komen, maar daarnaast zal er

veel aandacht zijn voor 'academische

reflectie'. "Ik hecht eraan dat een cursus literaire kritiek op de universiteit

op een academisch niveau wordt

getild. We zullen discussiëren over de

zin van literaire kritiek, de uitwerking,

de grondslagen. Ons buigen over de

vraag of objectieve kritiek mogelijk is,

of dat het allemaal een kwestie van

persoonlijke smaak is."

De belangrijkste functie van de criticus IS het onophoudelijk aan de orde

stellen van de kwaliteit, stelt Doorman. "Voor het kunstklimaat is dat

onontbeerlijk. Kunst kan niet zonder

kritiek. Dan slaapt ze in, verwatert, de

desinteresse van het publiek zal intreden." En er zijn regels, normen, waarden. "Er dreigt in de kunstkritiek een

klimaat van relativisme. Iedereen kan

alles zeggen en dat betreur ik, want als

alles kan, is niks meer interessant."

De criticus hanteert echter geen wetten van Meden en Perzen. "Hij heeft

niet één lineaaltje waar hij alles langs

legt. De criticus moet over een heleboel meetapparatuur beschikken."

Idealen

De criticus is een trapezewerker die

zijn intuïtie tegelijk met zijn objectieve

verstand moet gebruiken. "Want de

gedachte dat hart en hoofd altijd in

strijd zijn, is een dogma in onze

samenleving." Hij moet zijn eigen

ideeën hebben over de wereld waarin

hij leeft, om een oordeel te kunnen

geven over de ideeën die de schrijver

van een roman of een gedicht naar

voren brengt. De criticus bekijkt een

boek niet als een opzichzelfstaand

werk, maar in de historische context

van de laatste dertig jaar. Hij is een

voorlichter, die laat zien wat er te

koop is, die de mensen enthousiast

maakt voor de kunst. "Hij spreekt zich

uit over de kwaliteit, velt een goed

beargumenteerd waardeoordeel en hij

doet dit alles zó goed dat het ook voor

iemand die net zwaar heeft getafeld,

goed is te lezen."

Doorman, kortom, verwacht nogal

wat van een criticus. "Jazeker, maar

het is een ideaal van de criticus en

idealen zijn altijd hoog gegrepen. We

verlangen ook veel van de kunstenaar

en vanuit de pijn van dat verlangen

worden mooie dingen gemaakt."

N u hoeven zijn aankomende studenten niet meteen te wanhopen. "Een

goede criticus hoeft niet per se een

academicus te zijn. Studenten die

geen goede critici zijn, kunnen bij mij

toch een voldoende halen. Als ze maar

in staat zijn tot een behoorlijke academische reflectie."

Medicijn tegen de vrijblijvendheid

Horizontaal

I Voorbeelden hoe teken smaken (13)

6 Stelde daar toen een vraag over (6)

7 Krachtterm (7)

8 Nadert gekleed als een keizer (5)

I I Zeg zonder vrees "Genoeg geslapen" (9)

13 Niemand, met (4)

14 Stuivertje gev^isseld in Frankrijk (3)

15 (Zonder 'n) tearjerker (13)

17 Scheiding verbinding (4)

18 Hebzuchtig rokend (7)

19 Steengoed (3)

20 Gereedschap v^^aarmee arbeid adelt (13)

Verticaal

1 Geen dodelijk standpunt (13)

2 Theezettijden (13)

3 Druk baasje-in baringskanaal (11)

4 Zending zonder fout (10)

5 Achterklap (13)

9 Uitroep na 5 (2)

10 Prijs een dubbelt(je) (2)

12 Langzaam dronken (4)

14 Pijnlijke grap (6)

16 De Franse schuif (2)

9 Balstunge stok (3)

Stuur uw oplossing voor dinsdag 21 november onder vermelding van "Cryp 12" naar redactie

Ad Valvas, de Boelelaan 1105. 1081 HV Amsterdam of per e-mail naar selmaschepel@hetnet nl

Vergeet met uw adres te vermelden Onder de goede inzenders wordt een boekenbon verloot.

Oplossing Cryp 10 hor 1 Plantenbakken 7 Alsmede 10 Panel 11 Netje 12 Chili 14 Egotnp

15 Ten 16 Levi 17 Afgedraaid 20 Delta 22 Dodenmalen 24 Ot 25 Ed 26 Pi 27 Succesnum

mers Vert 1 Plattelanders 2 Tiener 3 Nietapparaten 4 Aspect 5 Kantine 6 Nullificaties 8

Sprong 9 De 13 Heldendom 18 Dansje 19 Idee 21 Top 23 Disc

De boekenbon gaat naar Adh Verburg, Uithoorn.

Anything goes, geldt in de huidige kunstwereld. Volgens Maarten

D o o r m a n k o m t die tolerantie echter voort uit apathie, die de kunst

verlamt.

In zijn boek Steeds mooier; over vooruitgang

in de kunst (Amsterd a m , 1994) trekt D o o r m a n ten strijde tegen de opvatting dat het

einde van de kunst nabij is. Zijn medicijn: de notie van de Vooruitgang, die door kunstenaars en filosofen lange tijd is v e r s m a a d o m d a t

ze een crisis in de kunst had veroorzaakt. D o o r de dictatuur van de

vooruitgang dreigden kunstenaars i m m e r s te worden gedreven door

de drang o m vooral eigentijds te zijn. Inhoud deed er m i n d e r toe.

Critici durfden nieuwe kunst niet m e e r af te keuren, uit angst ouderwets te worden gevonden.

D o o r m a n betoogt juist dat vooruitgang originaliteit stimuleert en

nieuwe mogelijkheden bewerkstelligt. Hij erkent wel dat de betekenis

van de vooruitgangsidee kritisch m o e t worden bekeken. Vooruitgang

m a g niet als waardeoordeel worden gebruikt, want wat later is

gemaakt, is d a a r o m niet ook beter. Ook m a g vooruitgang niet w o r den opgelegd. "Vooruitgang m o e t een oriëntatiemiddel zijn in het

onmisbare debat over smaak, m e d e door vooruitgangsideeën valt

over smaak te twisten."

Kinderleed

Volwassenen moeten kinderen besef

van schuld en schaamte

bijbrengen. Met kinderen die geen

besef van goed en kwaad hebben,

kan het namelijk slecht aflopen, stelt

ontwikkelingspsycholoog Wim

Koops in het boekje Het (onjsckuldige kind.

In de bundel staan vijf bewerkte

lezingen die vu-hoogleraren hielden

op een symposium over kinderen en

gezinnen in problemen. Omdat die

bijeenkomst bedoeld was voor een

breed publiek van geïnteresseerde

leken, zijn de teksten toegankelijk

geschreven zonder vakjargon.

Het boekje is het derde deel in de

onlangs gestarte reeks Het perspectief

van de wetenschap. Vergelijkbare

bundels verschenen eerder over

onderzoek naar de gevolgen van de

toenemende vergrijzing en over de

voor- en nadelen van ons strafrechtsysteem.

R.A.R, BuUenh (e.a.).

Het (onjschuldige kmd. Vu-uitgevenj,

f 29,90. ISBN 9053837094

Ethiek

Ben huisarts constateert dat een

patiënt een geslachtsziekte heeft. De

man wil dat niet aan zijn vrouw vei tellen omdat hij bang is daarmee

zijn huwelijk in gevaar te brengen

Moet de arts die vrouw nu zelf

waarschuwen?

Dat is een van casussen in het boekje Ethische problemen in de huisartspraktijk. Het is bedoeld voor studenten geneeskimde, maar ook heel

toegankelijk voor iedereen die geïnteresseerd is m de ethische kant van

medische problemen. Het aardige

van het boekje is dat het geen hoogdravend theoretisch verhaal vertelt,

maar veel concrete gevallen uit de

praktijk in dialoogvorm behandelt.

D. WiUems en M. Hilliorst,

Ethische problemen in de hmsartspraklijk. Msevier/Bunge, ƒ 39,50. ISBN90i522;699

Historisciie brieven

Wie een indruk wil krijgen van het

leven aan de Vrije Universiteit zo'n

75 jaar geleden, moet de jeugdbrieven van de filosoof en humanist

Hans Pos lezen. Hij studeerde van

1915 tot 1921 aan de vu en was er

vanaf 1924 hoogleraar algemene

taalwetenschappen. In de tussentijd

verbleef hij onder meer in Panjs

Al die tijd schreef hij brieven aan

zijn levenslange vriend, de theoloog

en predikant Wim Le Cointre. De

jeugdbrieven uit de periode 19171927 zijn nu in boekvorm verschenen. De brieven van Le Cointre zijn

helaas niet bewaard gebleven. De

vrienden schreven over het studentenleven en hun leeservaringen,

maar ook over de studieperiode van

Pos in Duitsland na de Eerste

Wereldoorlog. In de brieven wordt

verder veel gesproken over de praktische en principiële bezwaren die

Pos heeft tegen het geestelijk klimaat aan de Vrije Universiteit.

George Hannck en Thea Valk-Le Comtic

(r^d.), Jeugdbneven van H.J. Pos (19171927). Ten Have, ƒ 44,90.

ISBN 90259S149X

Geschiedenis KNAW

D e Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen is in 1851

opgericht. Wat de achtergronden

waren en welke veranderingen m de

wetenschap ten grondslag lagen aan

de oprichting van dit gezaghebbende instituut, staat beschreven in een

onlangs verschenen bundel.

K. van Berkel (red).. Het oude instituut en de

nieuwe academie. Uitgeverij KNAW, / 49,ISBN 9069842785

Tips voor deze rubriek mailen naar:

redactie@advalvas.vu.nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen