Ad Valvas 2000-2001 - pagina 129

AD VALVAS 12 OKTOBER 2000

PAGINA 5

Econoom Keyzer maakt zich zorgen over wereldvoedselvoorziening

Hoe groter de welvaart, hoe schaarser het voedsel

De welvaart in ontwikkelingslanden neemt toe. Dat bete­

kent dat er meer vlees wordt gegeten. En dat is een pro­

bleem, want om al dat vlees te produceren, zijn enorme

hoeveelheden graan nodig. Als ontwikkelingslanden het

westerse consumptiepatroon gaan volgen, ontstaat er dan

ook een groot voedsel probleem, zegt hoogleraar economie

Michiel Keyzer. Ad Valvas sprak met hem ter gelegenheid

van Wereldvoedseldag 16 oktober.

Dirk de Hoog

"De enorme stijging van de vleescon­

sumptie zie ik als een groot probleem.

Niet alleen in Amerika en Europa,

maar ook in landen als China eten

mensen steeds meer vlees. De elite in

India eet tegenwoordig ook al biefstuk,

terwijl ze dat vroeger nooit zouden

doen uit religieuze overwegingen. Dat

IS de keerzijde van de toenemende

welvaart in veel ontwikkelmgslanden."

Michiel Keyzer, hoogleraar economie

aan de VU, maakt zich werkelijk zor­

gen over de paradox dat toenemende

welvaart voor nieuwe voedselproble­

men in de wereld kan zorgen. Wereld­

wijd groeit de veestapel nog harder

dan het aantal mensen. "Die ontwik­

keling 18 niet bij te benen. Voor één

kilo vlees heb je vijf tot acht kilo voer

nodig. Dat bestaat voor een groot deel

uit graan. Als mensen wereldwijd net

zoveel vlees gaan eten als westerlin­

gen, is het dierenvoer niet meer aan te

slepen. Het eten van vis is geen alter­

natief. Door de overbevissing zullen

vissen gekweekt moeten worden. En

dat kost ook een enorme hoeveelheid

voedsel dat uit de landbouw moet

komen."

Een oplossing ziet Keyzer, tevens

directeur van de aan de v u gelieerde

Stichting Onderzoek Wereldvoedsel­

voorziening, niet direct. "Als iedereen

vanaf morgen geen vlees meer zou

eten, storten de wereldvoedselmarkten

volkomen m. Dat is geen oplossing.

En ik vind het nogal betuttelend om

tegen mensen in de derde wereld te

zeggen dat ze geen vlees mogen gaan

eten. Bovendien is het erg moeilijk om

consumptiepatronen te beïnvloeden.

Vlees is een symbool van kracht, wel­

vaart en een m o d e m westers leven.

Dat imago doet het momenteel goed

in veel derdewereldlanden. We zijn in

India net een onderzoek begonnen om

zicht te knjgen op die veranderende

consumptiepatronen. Misschien dat

het onderzoek bruikbare inzichten

oplevert. Op de langere termijn moet

de vraag naar vlees zeker geremd wor­

den."

Keyzer verwacht niet dat nieuwe rij­

ken op korte termijn de arme bevol­

king het eten uit de mond zullen sto­

ten. De toenemende vleesconsumptie

is vooral een milieuprobleem. Want

om genoeg veevoer te produceren is

intensieve landbouw nodig, met alle

schadelijke milieugevolgen van dien.

Het werken met genetische manipula­

tie zou die kurmen beperken, denkt

Keyzer. "Je kunt planten resistent

maken tegen ziekten, zodat boeren

minder gif hoeven te spuiten. In de

toekomst verwacht ik veel fijnmaziger

technieken waardoor ieder plantje en

dier precies krijgt wat het nodig heeft.

Dan heb je veel minder kunstmest en

voer nodig en krijg je minder afval­

stoffen zoals mest. Dat is winst. We

hebben die nieuwe technieken overi­

gens niet zozeer nodig om een hogere

productie te halen. Dat kan al met de

bestaande kennis. Wel om de kwaliteit

van het milieu te verbeteren en te

voorkomen dat planten en dieren

resistent worden tegen nu bestaande

bestrijdingsmiddelen. Stel dat een niet

te bestrijden ziekte in graan of rijst

zou ontstaan. D a n is de ramp niet te

overzien."

Fysieke gebreken

Met de bestaande moderne technie­

ken is het volgens Keyzer nu al moge­

lijk om genoeg voedsel voor de hele

wereldbevolking te produceren. T o c h

hebben zo'n 800 miljoen mensen te

weinig te eten. Hoe kan dat?

"Voedselgebrek heeft vooral te maken

met armoede. N aar schatting moeten

1,2 miljard mensen rondkomen van

een inkomen van een dollar of minder

per dag. Daarvan heeft tweederde ook

echt onvoldoende te eten", aldus Key­

zer. Het werkelijke aantal mensen dat

problemen heeft door gebrek aan

voedsel is nog groter. "Ik tel ook de

mensen mee die een lichamelijke en

geestelijke achterstand in hun ontwik­

Universiteit steunt onderzoek

naar voedselsituatie

'Ik ben economie gaan studeren

omdat ik op de middelbare school

dacht via dat vak de beste bijdrage te

kunnen leveren aan de bestrijding van

armoede in de wereld." Hoogleraar

economie Michiel Keyzer (51) is het

idealisme uit zijn jeugd trouw geble­

ven. Sinds 1995 is hij directeur van

de aan de vu gevestigde Stichting

Onderzoek

Wereldvoedselvoorziening.

Deze stichting is in 1977 opgericht

door de vu, het ministerie van Land­

bouw en de minister voor Ontwikke­

gssamenwerking. T o t voor kort

KWam al het geld, zo'n 2,5 miljoen

gulden binnen via de overheid en uit

projecten voor derden. O p krachtige

aandrang van de twee betrokken

ministeries betaalt sinds de eeuwwis­

seling ook de universiteit twee ton

subsidie per jaar.

L)e stichting is een voortzetting van

een project voor de zogeheten Club

van Rome dat tussen 1972 en 1976

aan de vu werd uitgevoerd onder lei­

ding van Hans Linnemann. De Club

van Rome voorspelde in die jaren

ernstige economische en milieupro­

'emen door uitputting van grond­

stoffen en energievoorraden.

'^oals de naam al zegt doet de stich­

ing onderzoek naar de voedselsitu­

'^ in de wereld. Dit onderzoek is

vooral economisch. O m echter dege­

lijke analyses te kunnen maken, wer­

ken er bijvoorbeeld ook landbouw­ en

voedseldeskundigen. N aast al het

onderzoek traint de stichting mensen

in ontwikkelingslanden voor beleids­

functies in de voedselvoorziening.

"Natuurlijk zijn er andere instellingen

in de wereld die onderzoek doen naar

de voedselsituatie, maar zo interdis­

ciplinair als wij het doen is uniek,"

aldus Keyzer.

'' ' : v ' ' ^ ; ' . ^

Hollandse Hoogte

Vlees is een welvaartsproduct, maar vergroot het voedselproleem in de wereld

keling hebben opgelopen omdat hun

moeder tijdens de zwangerschap en de

periode na de bevalling te weinig te

eten had. Dat zijn miljoenen mensen.

Die hebben vaak allerlei fysieke gebre­

ken, maar ook problemen met leren

en met werken. Die kunnen vaak

moeilijk een zelfstandig bestaan

opbouwen en moeten voor hun

levensonderhoud een beroep op de

samenleving doen."

Het op grote schaal gratis beschikbaar

stellen van de voedseloverschotten in

liggen, zijn geen bewijs van een libe­

raal invoerbeleid. "Dat stelt allemaal

niet zo veel voor. Het gaat om een

paar procent van de totale productie.

Vaak zijn het producten van westerse

boeren die in die landen moderne

bedrijven opzetten. Dat gaat meestal

niet ten koste van de voedselsituatie

van de lokale bevolking. Maar econo­

misch gezien zet het voor die landen

ook weinig zoden aan de dijk."

Uiteindelijk moet het voedselpro­

bleem in de arme landen zelf worden

'Vlees is een symbool van kracht, welvaart en een

modern westers leven'

westerse landen vindt Keyzer geen

goede zaak. "Dat zou rampzalige

gevolgen hebben in arme landen. D e

lokale markten storten dan volkomen

in en de boerenbevolking raakt mas­

saal werkloos. Dat is in het verleden al

gebeurd toen er noodhulp werd gege­

ven uit de westerse overschotten. De

regionale boeren raakten hun produc­

ten aan de straatstenen niet meer

kwijt. N u is het beleid om voedselhulp

in de eigen regio in te kopen en zo de

lokale boeren te stimuleren. Wat juist

zou moeten gebeuren, is dat de wes­

terse landen hun importbeperkingen

op landbouwproducten opheffen,

zodat boeren uit de derde wereld hier

hun producten kunnen verkopen.

Vooral de Europese Unie wil de eigen

boeren nog veel te veel beschermen

tegen concurrentie van de wereld­

markt."

Ziektes

De sperzieboontjes uit Zimbabwe die

's winters in de supermarkten te koop

opgelost, is de mening van Keyzer.

Dat gaat niet eenvoudig. Modernise­

ring van de landbouw kan namelijk

heel negatieve gevolgen hebben. "In

de arme landen leven nog honderden

miljoenen boeren die kleinschalig voor

hun gezin en naaste familie produce­

ren. Die hebben nauwelijks toegang

tot moderne kennis en technieken.

Een snelle grootschalige modernise­

ring heeft onherroepelijk uitstoot van

arbeidskracht in de landbouw tot

gevolg. Dat gebeurt nu al op grote

schaal. De armen die naar de stad

trekken, zijn bijna allemaal afkomstig

uit boerenfamihe's die geen werk

meer hebben. Modernisering van de

landbouw moet dus samengaan met

het creëren van nieuwe werkgelegen­

heid op het platteland door industria­

lisatie. Bovendien is het van belang

heel goed te kijken naar de lokale

omstandigheden. Ik noem maar wat.

In sommige delen van Afrika kunnen

boeren nauwelijks vee houden door

ziektes die onder die dieren heersen.

Daar moet je dus geen veeteeltbedrijf

Ondervoede kinderen jonger dan 5 jaar

50­

45 ­

c 40f 35-

a 30­

c

a 25­

S 20IJ

1 15­

3

10­

5 ­

O­

2

1

1980

Anje Kirsch

d ) Afrika

beginnen."

Of de honger de komende decennia

uit de wereld zal verdwijnen, weet

Keyzer niet. "De voedselvoorziening

is in een voortdurende race gewikkeld

met de toename van de wereldbevol­

king. De afgelopen vijftig jaar is de

bevolking toegenomen van 2,5 tot

ruim zes miljard mensen. De komen­

de vijftig jaar groeit die bevolking tot

bijna negen miljard. O m al die mon­

den te voeden, moeten alle zeilen

worden bijgezet."

Voor sommige delen van de wereld is

Keyzer optimistisch. "Regionaal zijn

er belangrijke verbeteringen bereikt.

In India, Bangladesh en China

heersten in de jaren zeventig hongers­

noden waarbij miljoenen mensen zijn

omgekomen. Die landen doen het nu

aanzienlijk beter. Ze hebben een

flinke economische groei en China

kan zelfs nagenoeg voldoende eten

produceren voor de eigen behoefte.

Deze ontwikkeling is heel belangrijk,

want in deze landen samen woont

ongeveer de helft van de wereldbevol­

king. Ook in Latijns­Amenka gaat het

aanzienlijk beter. Afrika blijft duidelijk

achter. Daar is nauwelijks economi­

sche groei. Het percentage ondervoe­

de kinderen is in dat continent de

afgelopen decennia gestegen."

Over de toekomst van die kinderen is

Keyzer wemig hoopvol. "De arme

kinderen in een dorp op het platteland

in Afrika zijn kennelijk niet interessant

genoeg. Veel mensen zien honger nog

als een noodlottige speling van de

natuur en te weinig als een maat­

schappelijk en vooral politiek vraag­

stuk. O m de armoede en daarmee de

honger te bestrijden moeten de njke

landen meer geld mvesteren in de ont­

wikkeling van de armere landen. Ik

weet niet of het westen dat er echt

voor over heeft."

Informatte over Wereldvoedseldag slaat op

www wereldvoedselsite nl

Vleesconsumpetie per persoon per jaar

.120­

n

­100­

a

c 80­

o

e 60­

o,

ö 40­

in

Hoogleraar Michiel Keyzer

.^'y,,

^'''C-"^,

D.

bc

^

jaren

1

20­

2

2000

H ( 2 ) Az.e B ( 3 ) UninsAmcnka

0

1

2

3

1961

4

n (1) VS en Canada

jaren

1

2

3

1998

^ (2) Europa

(3) Ljili)n^ Amcnka en het Canbisch gcbicii (4) C hina

4

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen