Ad Valvas 2000-2001 - pagina 659

A D VALVAS 2 1 JUNI 2 0 0 1

PAGINA 7

Dichtende theoloog voelt zich het beste thuis in 'light verse'

'Mijn gevoelsleven pontificaal neerzetten, nee'

Af en toe spotten met bijbel­

teksten mag best, zegt theo­

loog en dichter Hendrik­Jan

Bosman. De bijbel Is vaak

het onderwerp van zijn licht­

voetige, humoristische ver­

zen. Schrijven over zijn

gevoelens gaat hem minder

goed af. Twee van Bosmans

gedichten kregen onlangs bij

de VU­podium Poëzieprijs

een eervolle vermelding. 'Ik

moet zelf ook vaak naden­

ken over wat mijn gedichten

betekenen.'

Peter Breedveld

Hendril5;­Jan Bosman stopt aan de vu

Hebreeuwse, oud­testamentische ték­

sten in de computer, om ze te vergelij­

ken met andere Hebreeuwse, oud­tes­

tamentische teksten. "Het is een hele

cleane, afstandelijke manier om met

die religieuze teksten bezig te zijn",

zegt hij. "Maar juist door die kille

manier van ontleden vallen me in zo'n

tekst vaak dingen op die ik eerder niet

had gezien. Dingen die me persoonlijk

raken."

Bosman heeft die ervaring vervat in

een gedicht Psalm 131 (compute rlinguï­

stiek) : 'De lezing van vanochtend,

gefileerd / En uitgebeend tot cijfer en

tabel, / Wordt tastbaar.'

In de eerste strofe van dit gedicht

wordt het opstarten van een computer

beschreven als ware het een heilig

ritueel voor een altaar: 'Nadat de

doorgangsrite is verricht, / Het wacht­

woord op het altaar doorgegeven, /

Wordt in de monstrans met onwerelds

licht / D e boodschap 'System Ready'

uitgeschreven.'

"Een ironische knipoog", zegt Bos­

man bijna verontschuldigend. "Want

een computer is natuurlijk geen altaar.

Maar omdat een computer van alles

doet waar de gemiddelde leek eigen­

lijk totaal geen zicht op heeft, lijkt het

een orakelwerktuig te zijn, krijgt het

iets magisch. Het opstarten van een

computer hééft ook iets van een n t u ­

eel. Elke ochtend voltrekt zich precies

hetzelfde: eerst druk je die knop in,

dan die, dan klink je dat aan, en dit,

zonder te beseffen wat je precies doet.

Gezwollen

Bosman is sinds een jaar of zes seri­

eus bezig met dichten. Hij begon met

sinterklaasgedichten en gelegenheids­

Yvonne Compier/AVC

Hendrik-Jan Bosman: 'Mijn gedichten zijn vaak gewoon grappen op rijm'

verzen. "Daar ging ik steeds meer

werk van maken en nu heb ik spon­

taan momenten waarop ik denk:

'Daar moet ik eens een vers over

schrijven', zonder dat daar directe

aanleiding toe is."

Light ve rse noemt hij het genre waarin

hij zich het beste thuisvoelt: lichtvoeti­

ge, humoristische verzen, waarbij de

nadruk op de vorm ligt. Z ijn diepste

zielenroerselen zullen niet snel het

onderwerp worden van zijn gedichten.

"Ik heb dat wel geprobeerd toen ik

The human genome project 1

verkering kreeg met mijn vrouw, maar

als ik dat dan weer teruglees, met al

die clichés en die gezwollen, vette

beeldspraak, dan moet ik toch consta­

teren dat het niet tot mijn beste werk

behoort. Ik schrijf best wel eens

gedichten waarin iets van emotie

doorschemert hoor, maar om mijn

gevoelsleven zo pontificaal m een vers

neer te zetten, nee. Het maakt het er

volgens mij niet geloofwaardiger op."

Bosman schrijft zijn gedichten 'spe­

lenderwijs'. "Ik plak beelden en

The human genome project 2

De Absolute Ge ist, zou He ge l ze gge n,

De zie lvan alle s, naar zichze lf op zoe k,

Pas nu, dat e e uwig onge ope nd boe k,

In staat zichze lf te lezen, uit te leggen.

De lang gezochte zin van al het le ve n

In Urme n van ge ne tica ge dacht

Is domwe g informatie ove rdracht,

Is simpelweg e e n boodschap door te ge ve n.

Maar ke nnis kan he t doe l niet zijn ge we e st.

Want nu he t Groot Ge he im dan is ontslote n.

Gaat alle s rustig verder. Onve rdrote n

wordt voortge te e ld, bij mens e n plant e n beest.

Die boodschap ke nt me n nu dan he e l precies.

De boodschappe r gaat ze lfde brie ve n le ze n.

Zoekt gre tig naar zijn e ige n aard e n we ze n

Maar spe lt met pijn e n moe ite : aap­noot­mie s.

Geen moe r geeft he t genoom om ope nbaring.

Al staat he t nu dan he le maal op schrift:

Het moe t gekopieerd, vandaar de drift.

Wij blijve n onve rkort ve rplicht tot paring.

Br schuilt geen Laatste Zin in de ze zinne n.

De woordje s maken bijna geen ve rschil,

't Is basisstof. Wie le ze n le re n wil

Kan ne t zo goe d me t maan­roos­vis be ginne n.

Zijn mij dan ge e n adre s, maar e nve lop?

De lang gezochte zin van al het le ve n

Lijkt simpe lwe g e e n boodschap door te ge ve n.

Van wie aan wie staat e r helaas nie t op.

Ons wordt alle e n een boodschap doorgespeeld

Die, ke e r op keer van oor tot oor gefluisterd

In kinde rspe l, ve rande rd e n ve rduiste rd.

Tenslotte nie ts meer met haar oorsprong deelt.

'^L. 5.12'" ;a.*­ '­!­;*••'­

>T,«l>'?li j­_w­.^

ideeën aan elkaar, speel wat met

woordvormen en klanken en als je me

dan later vraagt wat het nou betekent,

moet ik daar zelf ook over nadenken.

Vaak zijn het gewoon grappen op

rijm. Omdat ik veel met bijbelteksten

bezig ben, schrijf ik daar nogal eens

gedichten over. De ene keer zijn die

wat serieuzer dan de andere. Soms is

het iets wat een ander als spottend

zou kunnen ervaren." Bosman citeert:

"Wat? Een boete? / Maar agent toch, /

lopen mag hier, / bent u zot?

Op het meer van / Galilea / geldt toch

slechts een / zwemverbod?"

Bovenstaand gedicht heet een 'spicht',

een versvorm die is uitgevonden door

drs. P. Een spicht bestaat uit regels

met twee versvoeten en de tweede

regel van het tweede couplet bestaat

uit één woord. "Typische spielerei,

noemt Bosman zijn spicht, op het

randje van melig. Af en toe mag je

best de spot drijven met een bijbel­

tekst, vindt hij. "Ik neem ze verder

toch serieus genoeg. Ik bedoel, ik ben

niet zoals Maarten 't Hart, die regel­

matig gehakt maakt van wat er in de

bijbel staat."

Juichstemming

Maar niet altijd blijft Bosman aan de

oppervlakte in zijn gedichten. In The

human ge nome project I e n II, de

gedichten waarvoor hij bij de vu­

podium Poëzieprijs een eervolle ver­

melding kreeg, klinkt een beetje chris­

telijke verontwaardigmg door over de

ontwikkelingen op het gebied van de

gentechnologie. "Nou ja, in die zin

dat ik het onverstandig vind om je te

laten meeslepen door die juichstem­

ming die nu heerst in wetenschappe­

lijke kringen over het blootleggen van

het menselijke DNA, zo van 'we weten

nu alles!'. Ik denk dat het goed is om

dat te relativeren. Er wordt in de

wereld van de gentechnologie ook

vaak gesproken van een 'boodschap',

die besloten ligt in het DNA. Ik vind

dat een beetje een rare metafoor,

want dat impliceert dus een bood­

schapper en iemand aan wie die

boodschap is gericht. Als God die

boodschapper is, aan wie is de bood­

schap dan gericht? En wat zijn wij

dan? Dat heb ik proberen over te

brengen in de regels: 'Z ijn wij dan

geen adres, maar envelop? / De lang

gezochte zin van al het leven / Lijkt

simpelweg een boodschap door te

geven. / Van wie aan wie staat er

helaas niet op.' Trouwens, het feit dat

ons hele DNA­patroon is uitgeschre­

ven zegt ook nog niet zoveel, want

het merendeel daarvan is nog hele­

maal niet te lezen. Het is alsof je alle

losse letters van een boek hebt opge­

schreven zonder dat daar een cohe­

rente tekst uit naar voren komt."

Bosman publiceert regelmatig in het

literaire tijdschrift De twe e de ronde. Hij

denkt er wel eens over om zijn gedich­

ten in een bundel te verzamelen.

"Maar met light ve rse kun je dat het

beste aan de hand van een bepaald

thema doen, bijvoorbeeld bijbelver­

zen, maar daar heb ik er domweg nog

niet genoeg van."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen