Ad Valvas 2000-2001 - pagina 568

AD VALVAS 10 MEI 2001

PAGINA 4

Hoe recessiebestendig is het hoger onderwijs?

Het gaat slechter met de economie. De ene econoom

noemt het 'groeivertraging', de ander voorspelt al een

recessie. Schreven we al niet eerder een artikel met die

aanhef? Jazeker, in oktober 1993. Na acht vette jaren is die

tijd bijna vergeten. Maar nu dreigen weer ontslagen, werkloosheid en bezuinigingen. Is het hoger onderwijs daarop

voorbereid, en wat betekent een recessie voor studenten,

personeel en bestuurders?

Frank Steenkamp/HDP

"Acht )aar lang is het goed gegaan.

Mijn studenten weten niet beter",

schreef de Rotterdamse econoom Arjo

Klamer onlangs in zijn column voor

de regionale kranten. "Ze zijn verwend met bedrijven die hen begeren

en met verhalen van voorgangers die

mooie banen hebben met lease-auto's.

Maar een economische terugslag zal

hen flmk wakker schudden." Klamer

ziet de jonge economen al op straat

staan, of bedelen om slechtbetaalde

baantjes.

Het lijkt overdreven. Want staat de

werkloosheid onder afgestudeerden

niet op een historisch dieptepunt van

minder dan twee procent? Jazeker,

maar zo werkt nu eenmaal de economische cyclus. Na pieken komen

dalen, en omgekeerd.

Zwaar weer

Hoe snel de situatie kan omslaan, bleek

wel in 1993. Niets maakt dat beter duidelijk dan deze passage uit een artikel

in de umversiteitsbladen m oktober van

dat jaar: "De markt voor hoger opgeleiden blijkt snel te verslechteren. De

werkloosheid onder verse hbo'ers verdubbelde vong jaar tot twaalf procent.

Universiteiten gaan gebukt onder

wachtgelden voor werkloze promovendi. Zelfs het voorspelde tekort aan technici schijnt te verdampen."

Die terugslag kwam ook toen als een

grote verrassing. De algemene werkloosheid was maar iets opgelopen.

maar juist de pas afgestudeerden en

gepromoveerden stonden met lege

handen. Niet zo gek, vond arbeidsmarktonderzoeker prof. dr. J. Heijke.

"Als er minder vacatures zijn, merken

jongeren dat het eerst." Korte tijd

later bleek dat sociale wetenschappers,

kunstenaars en mensen met een letterenstudie na hun afstuderen gemiddeld vijf jaar moesten zoeken naar

betaald werk.

Het economisch dal van 1992-1994

werd uiteindelijk maar een heel

bescheiden dalletje - veel minder diep

dan de periodes van terugval m de

jaren zeventig en tachtig. Maar op het

moment zelf was de pijn hier en daar

toch hevig. Genoeg reden om, met

één oog op het verleden, te kijken wat

voor tegenslag er dit keer te vrezen

valt. En dan gaat het om meer dan

alleen Werkloze afgestudeerden.

Welke studierichtingen knjgen het

zwaar, als de arbeidsmarkt verslechtert? Het antwoord is niet automatisch

hetzelfde als acht jaar geleden. T o e n

waren de sociale studies en letteren en

m het hbo ook de lerarenopleidingen

en de kunsten nog zeer populair. Dus

vielen daar harde klappen. Maar

intussen zijn de verhoudingen veranderd.

Tegenwoordig zijn economie, bedrijfskunde en communicatie de studies die

duizenden studenten trekken. Eenderde van alle hbo-eerstejaars doet bijvoorbeeld een economische opleiding.

Tot nu toe was er van overschotten

op de arbeidsmarkt niets te merken.

Dus wordt juist in deze sector dit jaar

weer een flink aantal nieuwe opleidingen toegelaten.

Banken en andere bedrijven hebben

de eerste ontslaggolf al aangekondigd.

Als dat even doorgaat, kunnen juist

deze modestudies in 'zwaar weer'

terechtkomen, samen met informatica

en psychologie - de enige sociale

wetenschap die steeds meer studenten

blijft trekken.

Studenten in deze studies krijgen last

van de oplopende werkloosheid. Een

troost voor hen is dat ze kunnen

omzwaaien: naar het leraarschap, naar

werk in de gezondheidszorg of op de

universiteit. Op lange termijn hoeven

ze zich zelfs helemaal geen zorgen te

maken, want door de enorme vergrijzing in Nederland blijft er zelfs bij

lage economische groei op den duur

veel vraag naar hoger opgeleide jongeren (zie kader).

Kwaliteit

Bij de opleidingen kunnen de gevolgen ernstiger zijn. Dat weten ze nog

van de jaren tachtig en begin jaren

negentig. T e n eerste zullen hier en

daar de studenten wegblijven, wat

dwingt tot draconische bezuinigingen.

Maar er is meer.

Elke keer in de afgelopen 25 jaar als

de werkloosheid onder afgestudeerden

even opliep, hadden de werkgevers en

de overheid het hoogste woord over

de tekortkomingen van het hoger

onderwijs.

Er is een wildgroei van vage studies

ontstaan, riep werkgeversvoorzitter en

econoom Alexander Rinnooy Kan in

1992. T o t vele jaren daarna waren

universiteiten en hogescholen aan het

werk om hun opleidingen te saneren om de laatste drie jaar weer ongemerkt de teugels te laten vieren. Ze

weten welke kritiek ze straks mogen

verwachten.

Ook de kritiek op de kwaliteit valt nu

al te voorspellen. Die klonk ook eind

jaren tachtig, tijdens een vorige economische terugval. Universiteiten en

hogescholen dreigden zich te moeten

Vier pijnpunten

voor studenten

Wat studenten van een recessie

merken, is makkelijk te voorspellen.

Een pijnlijstje:

baantjes: moeilijker te krijgen,

lagere beloning, meer 'vuil werk' in

schoonmaak en fabrieken. Inkomensdaling.

beurs: de overheid heeft geen geld

om de uitgeklede basisbeurs op te

vijzelen. Ze komt zelfs met een

nieuwe 'versobering' van de ovkaart.

studiekeus: werkloosheid bij sommige modestudies. Een gokje: economie, bedrijfskunde, informatica,

communicatie en psychologie. Uitstel van afstuderen, of leraar worden? Daar blijft voorlopig vraag

naar.

kamers: gaan de kamerprijzen

dalen? Dat is maar de vraag. Er

komen meer particuliere verhuurders. Maar als er tegelijkertijd

bezuinigd wordt op de bouw van

studentenflats, kan de kamemood

nog oplopen. Zeker als afgestudeerden goedkoop willen blijven wonen.

Zeven jaar geleden was dat de

trend. (PS)

onderwerpen aan oordelen van de

onderwijsinspectie, maar konden net

op tijd hun eigen kwaliteitszorg op

touw zetten met de bekende visitaties.

Het is de vraag of ze dit keer de

invloed van nieuwe keurmeesters van

de 'accreditatieraad' even makkelijk

kunnen inperken.

Elke crisis dwingt discipline en sanen n g af. Zo komt er weer ruimte voor

vernieuwing. Dat is de zonnige kant

van wat de econoom Schumpeter creative destruction noemt. De studenten

zullen straks misschien blij zijn met

betere kwaliteitsbewaking. Want ook

nu al klinken er - zoals bij informatica

- waarschuwingen dat het niveau van

afgestudeerden daalt. Maar zolang

werkgevers iedereen moeten aannemen, kan de uitholling nog even ongestraft doorgaan.

Lichtpuntje

Helaas heeft een recessie nog andere

gevolgen. O m te beginnen voor de

fmanciering van universiteiten en

hogescholen. N u al klagen ze jaarlijks

dat ze honderden miljoenen te weinig

krijgen om het groeiend aantal studenten te bedienen. Per student knjgen de universiteiten inderdaad twee

keer zo weinig geld als tien jaar geleden. Het gestegen collegegeld biedt

niet genoeg tegenwicht. Om de kas op

orde te houden, heeft men zich afhankelijk gemaakt van contractarbeid

voor bedrijven. De universiteiten verdienen er jaarlijks 1,2 miljard gulden

mee.

Die geldstroom gaat bij een economische teruggang slinken. Net zoals universiteiten en hogescholen nog mmdei

hoeven te verwachten van de overheid, zodra de belastinginkomsten

gaan dalen en de kosten van uitkeringen oplopen. Want het hoger onderwijs staat nu eenmaal niet hoog op de

agenda van de rijksoverheid.

Reorganisaties, bezuinigingen, ontslagen. Uit de jaren tachtig zullen veel

docenten het zich nog goed genoeg

herinneren. T e hopen valt dat het mes

dit keer bij een recessie niet weer zo

diep moet snijden.

En gelukkig is er dan toch een lichtpuntje. Want was het niet zo dat door

de golf pensioneringen en de enorme

zuigkracht van het bedrijfsleven op dit

moment nog een tekort aan personeel

in het hoger onderwijs dreigt? Als de

economie verder terugvalt, is dat probleem snel verholpen. Het zal weer

makkelijker worden om jonge docenten en onderzoekers te werven. Wie

weet zullen ze zelfs bereid zijn hun

looneisen te matigen.

E-mail wit Israël

Ik voel opeens hoe Nederlands ik ben

Zefea Samson (25) is vijfdejaars culturele antropologie.

Vorige maand vertrok de joodse studente naar Israël, waar

ze voor haar studie de positie van christelijke Palestijnen

onderzoekt. Voor Ad Valvas beschrijft Zefea elke twee

weken wat ze meemaakt in dit door geweld geteisterde

gebied.

ingezonden mededeling

Zefea Samson

Voor wat hoort wat. Ik kan natuurlijk

niet verwachten dat ik mensen het

hemd van het lijf kan vragen zonder

dat zij iets over mij willen weten. Het

belangrijkste onderwerp is natuurlijk

religie. "God weet dat ik een goed

mens ben. Dan doet het er toch niet

toe tot welke kerk ik behoor?" In het

begin heb ik mij er hiermee makkelijk

van af kunnen maken. Maar blijkbaar

is het toch niet helemaal geloofwaardig. "Je vindt één religie toch het

leukst of het best, dan vind je de andere toch niet ook interessant?"

Nog meer nieuwsgierigheid dan mijn

geloofsovertuiging, roept mijn thuisland op. Over Nederland heeft iedereen wel eens gehoord. "Ik ken iemand

die er wel eens is geweest," zegt het

meisje bij wie ik op bezoek ben. "Hij

zei dat er m Nederland helemaal geen

problemen zijn." Ik denk aan de

stampvolle treinen en de M E op

Koninginnedag in Amsterdam, waarover ik op internet las. "Nee, geen

echte problemen zoals hier", antwoord

ik. "En het is plat, zei hij, hoe kan dat

nou? Het is daar vast niet zo mooi als

in ons land."

Ik kijk door het enorme raam naar

uitzicht over de volgende heuvels,

al bijna niet groen meer, door het

enorme watertekort.

Ik voel opeens hoe Nederlands ik

ben. Hoe tekenend zijn onze keurig

verdeelde weilanden, onze rechte

slootjes en rijtjeshuizen voor ons

keurige gedrag. Wat is het verband

tussen mijn interesse in andere religies, de manier waarop anderen

Anje Kirch leven en de groene grasvelden vol

met grazende koeien?

Ik besluit dat ik voortaan niet mijn

religieuze achtergrond moet uitleggen, maar beter kan vertellen wat

het is om Nederlander te zijn. Maar

buiten. Het huis staat op de top van

hoe moet dat? Hoe laat ik het vereen heuvel. Het is de tijd van de

schil zien tussen onze Koninginnechamseen, de warme woestijnwind die

dag en de militaire parades die hier

alles bedekt met een flinterdun laagje

op de onafhankelijkheidsdag op tv

geel zand. Ondanks dat hebben we

worden getoond? Ik ben zo stom

een prachtig uitzicht over de hele

geweest geen foto's of ansichtkaarstad. Beneden ligt het oude centrum,

ten mee te nemen. Daarom zou ik

met de tientallen kerktorens en minabij dezen een verzoek willen doen

retten, de huizen met de platte daken

aan iedereen die dit leest. Wie kan

kriskras, naast, onder en boven elkaar.

mij helpen aan foto's of andere illuDe nieuwe autoweg kronkelt als een

straties waarop het Nederlandse

scheidingsmuur door het landschap.

poldermodel tot uiting komt? BeloDaarachter kruipt tegen de volgende

ning voor de leukste inzending: heel

heuvel de joodse wijk op. Geordend,

misschien een kleine bijdrage aan

met veel nieuwe gebouwen. Het

het verwezenlijken van vrede in het

moderne winkelcentrum torent boven

Midden-Oosten.

de villa's uit. En dan een eindeloos

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen