Ad Valvas 2000-2001 - pagina 137

^

: 2O00 AD VALVAS 12 OKTOBER 2 0 0 0

PAGINA 1 3

Gesteentebewerkers van geologie slijpen hun 50.000e plaatje

Dun, dunner, dunst

Op tafel ligt een klein bruinig brokje. Twee

mannen en een vrouw buigen zich eroverheen.

Je verpulveren het spul voorzichtig en brengen

éè korreltjes naar hun gezicht. Nee, dit is geen

sthimmige drugsdeal, dit is wetenschap! Op

szoek bij Bouk La9et en Wynanda Koot, de

leest gespecialiseerde stenenslijpers van

ederland. 'Je moet gevoel hebben voor je

tenen.'

S

Weimoed Visser

t

oeistia

ologiedocent Kees Kasse heeft het

me stukje bruine steen meege­

bracht. Het brokje komt uit een oude

riviergeul tussen Nijmegen en Düs­

seldorf. Kasse wil graag weten of het

vulkanisch materiaal is, want daarmee

kon hl) de grondlaag dateren waarin

hij het vond. Hij toont het brokje aan

La?et, die er een dunne doorsnede

van gaat maken, zodat het onder de

microscoop kan worden onderzocht.

Een collega van Kasse was duidelijk

minder bescheiden: bij de deur staan

twee grote emmers vol stenen. Eén

emmer krijg je al bijna niet van de

grond. "Een dame van de faculteit

kwam hier vorige week met die

emmers aan. Ze kon het bijna niet til­

len, maar ze heeft het natuurlijk toch

allemaal meegezeuld. Voor het onder­

zoek", lacht Wynanda Koot. Ook van

deze grote brokken steen maken Koot

en haar collega Bouk La?et slijpplaat­

jes.

Gesteentebewerkers zijn er maar een

paar in Nederland. Het is een specia­

listisch beroep, waarvoor geen oplei­

ding is. Koot en La?et zijn er dan ook

bij toeval ingerold. "Je leert het van je

voorganger", vertelt La9et. "Als je er

aanleg voor hebt tenminste, want je

,moet heel precies zijn en gevoel heb­

ben voor je stenen. Als je eentiende

millimeter scheef slijpt, is je preparaat

al onbruikbaar. Het juiste gevoel ont­

wikkel je met de jaren." La9et werkte

ooit als technicus bi) natuurkunde aan

de vu. In 1986 ging hij naar de afde­

Wynanda Koot, tijdelijk medewerkster Leontine de Senerpont Domis en Bouk La^et in hun werkplaats

ling gesteentebewerking. Hij leerde

het vak van zijn voormalige chef. Koot

leerde het slijpen weer van hem.

Oorspronkelijk is Koot meestergoud­

smid. Ze werkte in een atelier en sie­

radenwinkel in Amsterdam. T o e n ze

in 1988 een gewapende roofoverval

had meegemaakt, stopte ze met haar

baan. G eologie was al langer haar

hobby. "Er zijn wel overeenkomsten

tussen het vak van goudsmid en dit; je

moet bij beide heel precies en gedul­

dig zijn. Maar bij gesteentebewerking

zijn de dingen die je maakt vaak nog

kleiner dan wat je als goudsmid

maakt."

Glasplaatje

Laf et en Koot hebben een ruim inge­

richte werkplaats op de vierde verdie­

ping van het wN­gebouw. Voor een

werkplaats ziet de ruimte er zeer orde­

lijk uit. D e brokken steen liggen keurig

in een doos. Met een marker zijn er

pijlen en nummers op geschreven.

"Die pijlen geven aan hoe een steen in

de rots zat", legt Koot uit. De stukken

lltijd beter

kkcn­ Ier meer weg. Als ze studenten vraagt

aald. vat ze later willen worden, en ze ant

woorden 'rijk', dan stoort dat haar. Ze

wil echter niet zwartepieten, ze vindt

het analyseren van veranderingen be­

eJi langnjker. "Neem het studiepvmten­

cn a^y*'^"''­ ^ "lijn üjd kon je veel non­

>­an erf'^^'^^^'er met je studie omgaan dan

tegenwoordig, soms te nonchalant."

ns eet

Daar komt bij dat het merendeel van

ter ^^ Studenten werkt naast de studie.

DIOSSII'!*^"'^'^'^ ^'^^ "lost' in je levenson­

le lenr * " ' ^ te voorzien, maar ook omdat

studenten dat wUlen." Studenten van

n­

3aid(i, nu hébben dus minder tijd, en maken

knot. ^ ^ e r tijd voor zaken als actievoeren,

eindelijk," nuanceert Bussema­

'zie je nu een andere vorm van

heeft zich verplaatst. D e regering is

veel macht verloren aan het bedrijfsle­

ven, dat enorm is geïnternationali­

seerd. Ook de problemen zijn mon­

dialer geworden. Maar er zijn wel dui­

zenden mensen en ook veel jongeren

op de been in Seattle, om te proteste­

ren tegen de top van de wereldhan­

delsorganisatie WTO, of in Praag tegen

het IMF en de Wereldbank."

Recent protest

Je zou het haast vergeten, maar stu­

dentenprotesten waren 'zelfs' in de

jaren negentig in Nederland niet van

de lucht ­ onder meer vanwege de

inperking van de ov­jaarkaart en de

'Problemen en h u n oorzaken zijn veel

diffuser geworden'

ikkenheid. Mensen geven eerder

aan Greenpeace dan dat ze lid

worden van een politieke partij. Het

animeer individualistische, persoon­

^ v o r m e n van actie. Daarbij komt

" ^ ^ e t ook ingewikkelder is geworden

|etrokkenheid te tonen. Omdat

J^ problemen, en hun oorzaken,

littuser zijn geworden. Sinds de

M de Berlijnse muur in 1989 is

reld enorm veranderd. Politiek

verlaging van de studiebeurs. Studen­

ten op de Utrechtse treinrails. En op

de vu werden de bestuursvleugels

bezet uit protest tegen de verhoging

van het collegegeld. En recent lieten

studenten van zich horen tegen de

Oostenrijkse FPÖ.

Maar ook in de studentenbolwerken

heeft de fragmentering toegeslagen.

Fransien van ter Beek, voorzitter van

de Lsvb, zoekt de verklaring in het

toegenomen aanbod van overtuigin­

gen, problemen, acties, manifestaties,

praatgroepen en belangenorganisaties;

niet zozeer in een aftiemende betrok­

kenheid. Van ter Beek: "Het pro­

bleem is dus juist: waar kies je voor?

Elke dag staat er wel een protest­

groepje op het Binnenhof. We worden

dagelijks overspoeld met leed via de

televisie. Maar waar reageer je op, en

waarop niet? Is racisme erger dan een

overstroming? En demonstreren beter

dan geld overmaken?" Volgens Van

ter Beek hebben jongeren nog altijd

ideeën over h u n omgeving, de samen­

leving, de wereld; in blind individu­

alisme gelooft ze niet.

Maurice Claassens ziet een grote rol

voor internet weggelegd om jongeren

"op een laagdrempelige manier" voor

maatschappelijke thema's te interesse­

ren. Volgens Fransien van ter Beek

"hééft iedereen al leuke folders en

internetsites"; zij benadrukt juist dat

het belangrijk is mensen op inhoud te

blijven interesseren. Jet Bussemaker

wil als kamerlid debatten interactiever

proberen te maken, bijvoorbeeld met

internet, en meer aandacht besteden

aan "grote thema's", zoals de gevol­

gen van mondialisering, de multicul­

turele samenleving en het streven naar

een sociale economie. "Kamerleden

moeten zich minder bezig houden

met details, en meer met grotere pro­

blemen en debatten. Dat geldt trou­

wens ook voor journalisten." Bij

dezen.

steen, ook de restanten, gaan na afloop

terug naar de wetenschapper die ze

heeft gebracht. Daarvoor hebben de

geologen van de faculteit ieder hun

eigen la in een grote kast.

La?et begint aan een nieuwe dunne

doorsnede. Over een doorsnede doet

hij gemiddeld ongeveer een uur.

"Maar met kalksteen gaat het veel

sneller, terwijl het maken van een

plaatje van echt harde steen uren

duurt", legt hij uit.

Eerst moet de steen vlak aan één kant.

Dat gebeurt op een slijpschijf, die nog

het meest lijkt op een elektrische kook­

plaat, maar dan draaiend. Voor het

grove werk gebruikt La?et een grove

slijpschijf en grof slijppoeder. Hij

houdt de steen tegen de ronddraaien­

de schijf, waar het poeder op zit. O m

te controleren of de steen nu aan één

kant vlak is, houdt hij een Imeaal langs

het gladde oppervlak. "Als er nog licht

tussen de lineaal en de steen door­

komt, is de steen niet vlak", vertelt

Lafet, terwijl hij één oog dichtknijpt

om het goed te kunnen zien.

Dan kit hij het stukje steen dat aan

een kant nog rond is, met de vlakke

kant op een glasplaatje. D e kit heeft

Anje Kirsc h

nog gladder kan.

Koot houdt het meest van het fijne

werk. Het kan haar niet klein en pre­

cies genoeg zijn. De harde gesteenten

zijn favoriet bij La?et.

Ook van grondsoorten, zoals veen en

klei, maken de gesteentebewerkers

doorsnedes voor onder de microscoop.

De grond wordt eerst luchtdicht

gedroogd en in hars gegoten. Daarna

kunnen ook hiervan heel dunne plakjes

worden gesneden.

Diana Woei

De vu­gesteentebewerkers zijn de enig

in Nederland die van alle grondsoor­

ten en gesteenten preparaten kunnen

maken. Veel collega's hebben ze

sowieso niet. Koot: "Vroeger zaten

hier op de afdeling zeven mensen. En

ook bij de Shell en op een aantal uni­

versiteiten had je toen een afdeling

gesteentebewerking. Die zijn bijna

allemaal opgedoekt, of mensen doen

het naast andere dingen."

Koot en Laget zijn de specialisten in

Nederland. Daarom komen mensen

uit andere bedrijven soms stage bij hen

lopen. Zo ook de inmiddels bekende

'Als je eentiende millimeter scheef slijpt,

is je preparaat onbruikbaar'

dezelfde lichtbreking als het materiaal,

anders zou het storen onder de micro­

scoop. Met de zaagmachine zaagt

Laget vervolgens de ronde bovenkant

van de steen. N u begint het precieze

werk: het stuk steen op het glasplaatje

is nog maar een millimeter dik, maar

moet verder worden afgeslepen tot

tweehonderd micrometer. Dat doet

La?et op de vlakslijpmachine. Vervol­

gens houdt hij het plaatje weer op een

slijpschijf om het af te werken. Het is

een kwestie van honderdsten van milli­

meters, want het plaatje moet een

dikte knjgen van 25 tot 40 microme­

ter. La?et houdt het plaatje op de

draaiende schijf onder zijn vingers.

Aan de druk voelt hij precies wat het

juiste moment is om het eraf te halen.

Het laagje steen is nu zo dun dat je er

doorheen kun kijken. En dat is ook de

bedoeling, want de doorsnede moet

onder de microscoop.

Voor de elektronenmicroscoop moeten

de plaatjes nog gladder worden

gemaakt. Dat gebeurt met diamant­

poeder. Door de microscoop beoorde­

len Koot en Lapet of een oppervlak

weervrouw Diana Woei. "Die werkte

voor een Amerikaans bedrijf en moest

het ambacht leren. Ze had niet zo veel

talent", herinnert Laget zich.

Al zo lang de faculteit Aardweten­

schappen bestaat, maken de gesteente­

bewerkers hun slijpplaatjes. Inmiddels

zijn ze bij het 50.372e plaatje. En

voorlopig zijn er geen plannen om te

stoppen. De technieken veranderen

wel: "We maken steeds vaker specialis­

tische preparaten voor bijzondere

onderzoeksapparatuur", vertelt Koot.

Momenteel maken de gesteentebewer­

kers van de vu veel dunne preparaten

voor het onderzoek naar zogeheten

fluid inclusions, minuscule vloeistofbel­

letjes in gesteenten. Koot herinnert

zich de mooiste sample die zij ooit

heeft gemaakt. "Je zag zo'n belletje

met vloeistof en daann zat een gasbel­

ietje en daarin een mineraal. Een fan­

tastische gelukstreffer, want had ik

twee millimeter hoger een sample

gemaakt, dan had ik er dwars door­

heen gezaagd. Voor mij is de natuur

de grootste kunstenaar."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen