Ad Valvas 2000-2001 - pagina 641

AD VALVAS 14 JUNI 20011

PAGINA S

Nieuwe hoogleraar Dorien Pessers maakt zich zorgen over de beschaving

Weetjes zappen

'Het hart wordt uit de zoi^^zame

samenleving weggesneden'

Therapie

Mensen in psychotherapie zijn

geneigd meer aan hun therapeut te

vertellen, naarmate hun onderlmge

relatie afstandelijker is. Dat concludeert psycholoog Roelf Jan Takens

in het proefschrift waarop hij deze

week promoveerde. Psychotherapeuten moeten daarom niet te persoonlijk worden met hun cliënten,

vindt Takens.

De psycholoog onderzocht de

onderlinge relatie van 36 psychotherapeuten en 63 cliënten. Hij

vroeg cliënten naar het inlevingsvermogen en de vriendelijkheid van

de therapeut en of de behandeling

hielp. Ook nam hij een aantal sessies op video op.

De onderzoeker verwachtte aanvankelijk dat een zekere mate van

persoonlijk contact nodig zou zijn

om een cliënt te laten praten. Maar

dat bleek juist niet het geval.

Takens werkt al sinds de jaren

zeventig aan de vu. Hij heeft al die

tijd met tussenpozen aan zijn

proefschrift gewerkt. (WV)

Help, de beschaving is in gevaar! Die

noodl<reet uitte Dorien Pessers vorige

maand, samen met een aantal andere

prominente Nederlanders. Volgens de

pas aangestelde VU-hoogleraar zijn

mensen zo druk bezig met geld verdienen, dat ze geen tijd meer hebben voor

goede zorg en hoogwaardig onderwijs.

'We kweken calculerende burgers die

vooral eigenbelang nastreven.'

Dirk de Hoog

"Onlangs is een vrouw in barensnood

weggestuurd bij een ziekenhuis omdat

er geen plek was waar ze kon bevallen.

Dat gebeurt in Nederland terwijl het

geld zo ongeveer van de muren

druipt. Dan durf ik te beweren dat de

beschaving echt in gevaar is", zegt

Dorien Pessers, lange tijd een bekend

columniste van de Volkskrant. Ze is

onlangs samen met zes andere vrouwen voor een dag in de week aan de

vu benoemd tot hoogleraar bij de

faculteit Rechten. Pessers, verder

werkzaam aan de juridische faculteit

van de UVA, is een van ondertekenaars

van het manifest Stop de uitverkoop

van de beschaving, waarmee een groep

prominente Nederlanders onder aanvoering van sp-voorman Jan Marijnissen op 1 mei naar buiten trad.

Ze IS blij met haar aanstelling aan de

vu. Niet alleen omdat ze nu hoogleraar wordt, maar ook wegens de aandacht voor ethische kwesties die aan

de vu traditioneel bestaat. "Tien jaar

geleden dacht ik nog dat de christelijke traditie van de vu vooral ballast

was. N u denk ik dat als je er op een

goede manier mee omgaat, je er veel

aan kunt hebben. Ik wil zelf in mijn

onderwijs zaken zoals die in het manifest staan aan de orde stellen. Ik vind

het belangrijk dat studenten niet

alleen juridische kennis opdoen, maar

ook leren nadenken over wat in onze

cultuur beschaving inhoudt en hoe

allerlei sociale verbanden en afspraken

tot stand zijn gekomen. Dan zie je ook

hoe onze cultuur van de christelijke

traditie is doordrongen."

Zelfmoord

Asielzoekers plegen veel vaker zelfmoord dan autochtone Nederlanders, blijkt uit een onderzoek van

vu-psychologen. Hoeveel vaker is

moeilijk vast te stellen. Bij een

kwart van de onderzochte dossiers

was de doodsoorzaak van de asielzoeker niet te achterhalen.

Van de vierhonderd mensen die

tussen 1990 en 1998 m asielzoekerscentra overleden, pleegden er

zeker veertig zelfmoord. Op grond

van deze gegevens schatten de

onderzoekers dat het zelfmoordcijfer bij asielzoekers twee tot zes keer

hoger ligt dan bij autochtone

Nederlanders. Daar is het gemiddelde aantal zelfmoorden twaalf op

100.000 inwoners.

Van de asielzoekers die zelfmoord

plegen is negentig procent man.

De meeste zeifrnoorden vinden

binnen een halljaar na de asielaanvraag plaats. (DdH)

Gif

Weerzin

Vanuit haar leeropdracht juridische

grondslagen van de persoonlijke

levensfeer gaat ze zich zeker ook

bezighouden met de relatie tussen

zorg en arbeid, een thema dat ze vaak

m haar columns aan de orde heeft

gesteld en dat voor haar ook een

belangrijk element in het manifest is.

"De zorgsector en het onderwijs zijn

in Nederland naar een bedenkelijk

niveau afgegleden. Daarmee dreigt het

hart uit onze cultuur van een zorgzame samenleving weggesneden te worden", noemt Pessers als reden om het

manifest te ondertekenen. D e boodschap van het document is dat de

overheid steeds meer taken overlaat

aan de vrije markt, waardoor de

publieke sector in gevaar komt. "Terwijl de rijkdom in Nederland toeneemt, dalen de bestedingen voor de

gemeenschappelijke voorzieningen, in

ieder geval als percentage van het

bruto nationaal product. Door het

beleid van privatisering, deregulering

en commercialisering keert de ongelijkheid terug. En dat wekt weerzin,

omdat het indruist tegen ons gevoel

van wat beschaafd is en wat niet."

Pessers noemt als voorbeeld van de

teloorgang van de beschaving de situatie in verpleeg- en ziekenhuizen.

"Laatst hoorde ik dat bij een vrouw in

een verpleeghuis in zeven maanden

tijd vier keer het haar was gewassen.

Om het vaker te doen was met genoeg

personeel voorhanden. Er heersen toestanden die op de Derde Wereld lijken, zei een specialist uit een Haags

ziekenhuis op de radio onlangs."

Volgens de juriste, die in 1999 een

proefschrift schreef onder de titel Liefde, solidariteit en recht, ligt de oorzaak

van de crisis in de publieke sector niet

alleen maar in geldgebrek. "Het is

vooral een kwestie van mentaliteit.

Mensen die zorg- en onderwijstaken

Beu Nienhuis

Dorien Pessers: 'Studenten moeten leren nadenicen over wat in onze cultuur beschaving inhoudt'

vervullen, hebben maatschappelijk

geen status en aanzien meer. Deze

maatschappij vindt in meerderheid de

publieke sector blijkbaar niet belangrijk genoeg om er aandacht en geld

aan te besteden."

Daar heeft de politiek in hoge mate

aan bijgedragen, vindt Pessers. "In

navolging van Lubbers roepen de

paarse politici dat alles draait om

werk, werk, werk. Heel Nederland is

omgevormd tot een grote BV die zo

veel en zo efficiënt mogelijk moet produceren. Daarbij wordt niet alleen

steeds meer aan de vrije markt overgelaten, maar worden ook allerlei markten managementtechnieken opgelegd

aan de publieke sector. Managers

hebben met een stopwatch in de hand

uitgerekend hoeveel verpleegsters en

leraren er nog wel wegbezuinigd konden worden."

Bij standstnoeders

Door dat efficiëntie-denken binnen de

zorg en het onderwijs verliezen volgens Pessers steeds meer mensen het

plezier en de bevrediging in hun werk

en keren de sector de rug toe. "Vroeger had je maatschappelijke status als

je dorpsonderwijzer of verpleegkundige in een ziekenhuis was. Je tevredenheid kwam door de professionele

autonomie die je had en je alom

gewaardeerde bijdrage aan de verho-

ging van de kwaliteit van de samenleving. N u krijgt zelfs een hoogleraar

voorgeschreven wat hij of zij moet

doen. Ook op de universiteiten draait

het om productie en geld binnen zien

te slepen om onderzoek te kunnen

doen. De wetenschap is een product

geworden dat op de markt verhandeld

moet worden. Geen wonder dat we

geen aio's meer kunnen krijgen. Als

het met meer om de uitdaging van de

wetenschap zelf gaat maar om het

geld verdienen, kun je beter ergens

anders gaan werken."

Pessers vreest dat het economiseren

van het maatschappelijke leven steeds

meer doordringt in het privé-bestaan

van mensen. "In de sociale zekerheid

gaat het niet meer om solidariteit met

de zwakkeren, maar om eigen verantwoordelijkheid. Mensen moeten zichzelf verzekeren tegen ziekte, ongevallen en de oudedagsvoorziening. De

regering dwingt zelfs bijstandsmoeders

met kleine kinderen de arbeidsmarkt

op te gaan. Daarmee kweek je natuurlijk steeds meer calculerende burgers

die vooral eigenbelang nastreven. Die

hebben liever belastingverlaging dan

extra geld voor verpleegtehuizen."

Pessers constateert een paradox:

"Dankzij de techniek hoeven we

steeds minder tijd te besteden aan de

productie van allerlei goederen. Mensen zouden veel meer vrije tijd kunnen

nemen en zorgtaken eerlijker kunnen

verdelen. Maar iedereen werkt zich te

pletter. Daaraan ontlenen mensen

blijkbaar hun identiteit." Die economische benadenng van het leven verandert volgens Pessers ook de omgang

tussen mensen. "Steeds meer maatschappelijke en sociale relaties benoemen we in economische termen. We

gaan instrumenteier om met zaken als

liefde, zorg, verantwoordelijkheid en

solidariteit. De moraal is dat je mets

voor niets doet. Wie nu iets mankeert,

moet bij wijze van spreken eerst betalen voor hij in het ziekenhuis terecht

kan. Vroeger was het een vorm van

algemene beschaving dat iemand hulp

en zorg kreeg op kosten van de

gemeenschap."

Deze economisering van het dagelijks

leven heeft ook steeds meer invloed

op de opvoeding van kinderen. Zo

zijn veel ouders wegens hun werk

gedwongen hun kinderen de hele dag

naar de crèche te doen. "Weet je wat

we tegenwoordig als toppunt van

beschaving zien? Dat je volgens de

wet aan je baas toestemming mag vragen om voor je doodzieke kind te zorgen. Dat verlof gaat dus afhankelijk

worden van de ruimte die de sociale

partners en overheid daarvoor willen

vrijmaken. Het primaat van de loonarbeid in Nederland had niet navranter

tot uitdrukking kunnen worden

gebracht. Dat kunnen we toch moeilijk beschaving noemen!"

In de Nederlandse landbouw wordt

veel meer gif gebruikt dan in de

meeste ons omringende landen. Dat

terwijl zowel de overheid als de voedingsindustrie probeert dit gebruik

te bestrijden. Maar zij werken veel

te weinig samen, concluderen

onderzoekers van het Instituut voor

Milieuvraagstukken (rvM).

Ze ondervroegen mensen uit de

levensmiddelensector over bestrijdingsmiddelen. Omdat consumenten producten willen zonder gifresten, gaan de initiatieven van de

voedingsindustrie vaak verder dan

de wettelijke eisen.

De overheid moet initiatieven van

de voedingsmiddelenindustrie om

duurzame landbouw te stimuleren

krachtiger ondersteunen, vinden de

onderzoekers. "Beleidsmakers op

ministeries hadden zelfs voor dit

onderzoek nog nooit echt contact

gehad met mensen uit de praktijk,

terwijl de sector voortdurend bezig

is het gebruik van landbouwgif te

ontmoedigen", vertelt onderzoeker

Nicolien van der Grijp. (WV)

Mensenrechten

Afwijken van imiversele mensenrechten zou moeten kunnen in

Namibië, stelt Marina d'Engelbronner-Kolff iri haar proefschrift.

Namibië kent twee soorten recht; er

is de grondwet, gebaseerd op westers-christelijke rechtsprincipes en

daarnaast een traditionele rechtscultuur, met aandacht voor harmonie,

verzoening en het bovennatuurlijke.

Soms komen deze twee met elkaar

in conflict, bijvoorbeeld bij het

oplossen van geschillen. Om die

reden bereidt de Namibische regering al vanaf de jaren negentig een

zogenaamde community courts bill

voor, die de twee rechtsculturen

met elkaar moet harmoniseren.

D'Engelbronner-Kolff stelt dat de

oplossing ligt in een groter begrip

vanuit de 'westerse' rechtscultuur

voor het traditionele recht. Mensenrechten, zoals die in de Namibische grondwet zijn vastgelegd, zouden minder strikt kunnen worden

toegepast. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen