Ad Valvas 2000-2001 - pagina 195

fS VALVAS 9 NOVEMBER 2 0 0 0

PAGINA 7

De financiële posit ie van de universiteit

VU doet het met spaarzaamheid

Begin jaren negentig

sclireeuwden universitaire

bestuurders moord en brand.

De bezuinigingen die

minister van onderwijs

Jo Ritzen voor ogen stonden,

zouden de wetensciiappe­

lijl<e instellingen te gronde

ricliten. Tien jaar later lijkt

de scliade mee te vallen,

zel<er nu Ritzens opvolger

Loek Hermans de bezuini­

gingen deels heeft terug'

gedraaid. Net als de meeste

andere universiteiten staat

de VU er momenteel

financieel goed voor.

aan inkomsten van 130 miljoen.

Geneeskunde is veruit de grootste van

de dertien faculteiten die de vu kent

en krijgt ruim eenderde van al het

geld dat naar de faculteiten gaat.

Sommige faculteiten hebben zelfs zo'n

grote reserve opgebouwd, dat ze van

het college met bestedingsplannen

moeten komen. Dat zijn Rechtsge­

leerdheid, Aardwetenschappen,

Dirk de Hoog

"De VU is de rijkste universiteit van

Nederland", schreef onlangs het

Hoger Onderwijs Persbureau. De

conclusie is gebaseerd op het feit dat

de vu over 1999 een batig saldo

kende van 44,6 miljoen gulden. Daar­

mee steekt de vu met kop en schou­

ders boven de andere wetenschappe­

lijke instellingen uit. De UVA volgt als

tweede met een overschot van 26

miljoen.

Beleidsmedewerker financiën Derk

Jan Slagter wil de uitspraak dat de vu

de rijkste universiteit van N ederland is

echter niet voor zijn rekening nemen.

"Die overschotten op de jaarrekening

zijn toevallige uitkomsten van mee­ en

tegenvallers. Zo'n batig saldo zegt niet

zo veel over de werkelijke financiële

positie van de universiteit. Om die

positie te analyseren heb je meerdere

variabelen nodig. Alleen al de grootte

van de betrokken universiteit is erg

belangrijk. Een andere belangrijke

indicatie is het eigen vermogen. Als je

die factoren samenneemt, is waar­

schijnlijk de Universiteit Utrecht de

rijkste."

14%

Exacte Wetenschappen, Bewegings­

wetenschappen en Sociaal Culturele

Wetenschappen.

In het jaar 2001 stijgt de bijdrage van

de minister aan de vu met 20,9 mil­

joen gulden tot ongeveer 392 miljoen

gulden. Van de stijging is vijftien mil­

joen gulden bedoeld als compensatie

voor de inflatie. In 1991 was de rijks­

bijdrage nog 323 miljoen.

___

2% , ^ ^ ^ 1

4% ^ ^ ^ ^ H

­^^_^^

n Faculteiten 55%

f g Bureau 25%

\

^^1

]

Bibliotheek 4%

H

Interfacultaire

voorzieningen 2%

1

Nader te verdelen 14%

/ 55%

25%V^

7

^

Interne verdeling van de beschikbare middelen in 2 0 0 1

Slechte tijden

Eén wetenschapper

op 6,6 st udent en

De bijdrage van het rijk aan uni­

versiteiten is deels afhankelijk van

het aantal studenten. Hoe groter

het marktaandeel, hoe groter de

punt van de taart die de univeriteit

krijgt.

Tussen 1990 en 1999 steeg het

marktaandeel nieuwe studenten

aan de vu van 5,7 naar 8,2 pro­

cent. De laatste paar jaar neemt

het marktaandeel weer een beetje

af. Het totale aantal studenten

steeg sinds 1990 met 20 procent

tot 13.606.

Opvallend is dat de omvang van

het wetenschappelijk personeel

gelijke trend heeft gehouden met

de stijging van de studentenaantal­

len. Zowel toen als nu is er één

wetenschapper op 6,6 studenten.

Dat zou een aanwijzing kunnen

zijn dat de kwaliteit van het onder­

wijs niet wezenlijk is afgenomen in

het tijdperk Ritzen. De groei van

het wetenschappelijk personeel is

wel ten koste gegaan van het aan­

tal andere medewerkers. N u is er

eén onderstetmend personeelslid

op 2,4 wetenschapper. Die verhou­

ding was in 1991 nog 1 op 2,2.

Dat is niet zo vreemd, want de vu

probeert al jarenlang vooral de

omvang van de centrale diensten,

zoals personeelszaken en de

gebouwendienst, te beperken.

Op het gebied van onderzoek doet

Qe Vu het iets minder goed dan op

het gebied van onderwijs. Er zijn

relatief minder promoties dan aan

andere universiteiten. Dat kost

geld. Ook heeft de VU onder­

zoeksgeld moeten inleveren door

de komst van toponderzoeksinsti­

tuten. Langzaam maar zeker vero­

vert de vu op het gebied van

onderzoek terrein terug. Zo is het

aantal promoties van 169 in 1997

gestegen naar 192 in 1999. (DdH)

Het vermogen van de vu is sinds

1995 met ruim 50 procent gestegen

tot momenteel 498 miljoen gulden.

Een deel van het vermogen (215 mil­

joen) zit in de gebouwen van de uni­

versiteit. De rest bestaat uit financiële

reserves. Die bedragen op centraal

niveau 97 miljoen en voor de geza­

menlijke faculteiten en diensten 186

miljoen gulden. Sinds begin dit jaar

belegt de vu een deel van het vermo­

gen ook in aandelen. Voorheen stak

de universiteit de reserves alleen in

minder riskante zaken als obligaties.

De faculteiten hebben de afgelopen

)aren flinke reserves aangelegd om

slechte tijden te kunnen overleven.

Het college van bestuur heeft per

faculteit richtlijnen opgesteld voor de

minimale en maximale omvang van

deze reserves. Momenteel voldoet

alleen de faculteit Geneeskunde nog

niet aan de minimumnorm. Ze komt

14 miljoen gulden tekort op een totaal

Verdeling geld over faculteiten

Faculteit

Budget

1999

Wijsbegeerte

Godgeleerdheid

Bewegingswet.

Rechtsgeleerdheid

Sociaal Guit. Wet.

Aardwetenschappen

Psychologie

Letteren

Biologie

Tandheelkunde

Economie

Exacte wet.

Geneeskunde

Totaal aantal studenten

31 d e c e m b e r 1999

3,9

5,1

10,5

12,4

13,5

16,6

19,4

20,2

22,1

23,0

26,2

40,7

129,9

149

207

539

1643

2355

281

1367

1085

703

312

2279

935

1237

Geneeskunde krijgt veruit het meeste geld: ongeveer eenderde van het geld dal de

vu onder de faculteiten verdeelt. (Bedragen in miljoenen guldens)

800

700

600

500

400

,„».)g«..,.*,a'

.272

o

300

200

100

_i

I

i_

O

1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998

682

36%

­ ~ Totale inkomsten

n P ersonele lasten

394

+44%

115

+69%

Derde geldstroom

1999

De financiële ontwikkeling van de vu toont een postief beeld. (Bedragen in miljoenen guldens)

600

­ Eigen vermogen

500

451

^

/

498

400

JUU

1 9 9 1 1992 1 9 9 3 1 9 9 4 1 9 9 5 1996 1997 1 9 9 8 1999

Sinds 1 9 9 5 is het eigen vermogen van de vu met 5 5 procent gestegen. In 1 9 9 5 is een eenmalige sterke

daling ontstaan door een nieuwe berekening van de waarde van de gebouwen. (Bedragen in miljoenen guldens)

Naast deze rijksinkomsten zijn er

andere inkomsten. Die bedroegen in

1999 zo'n 300 miljoen gulden. Dat

geld is voor eenderde afkomstig uit

opdrachten voor derden. Verder komt

veel geld binnen via instellingen als de

organisatie voor wetenschappelijk

onderzoek N WO, de zogeheten tweede

geldstroom. Ook heeft de universiteit

inkomsten uit bijvoorbeeld collegegel­

den en rentebaten. Sinds 1991 zijn de

totale universitaire inkomsten met 36

procent gestegen. De kosten voor het

personeel stegen met 44 procent.

"De vu is misschien niet de rijkste

universiteit, maar staat er financieel

wel gezond bij", zegt Saskia Groene­

wegen dan ook. Zij beheert in het

college van bestuur de portefeuille

financiën.

Spaarzaamheid

Toch is het is financeel niet alleen

rozengeur en maneschijn. Het college

schat dat zonder de bezuinigingen van

Ritzen tussen 1990 en 1998 de vu '

structureel 6 procent meer inkomsten

zou hebben. Een deel van die bezuini­

gingen zijn door de huidige minister

van onderwijs ongedaan gemaakt.

De vu dankt de relatieve welvaart

voor een groot deel aan de bekende

gereformeerde spaarzaamheid. "Toen

de bezuinigingen zich begonnen af te

tekenen, heeft de vu geld gespaard

om een buffer aan te leggen. Dankzij

die buffer hebben de faculteiten de

afgelopen jaren met veel gemerkt van

de rijksbezuinigingen. Jaarlijkse

schommelingen in de bijdrage van het

rijk konden we intern opvangen dank­

zij die reserve", aldus collegelid Groe­

newegen. Momenteel bevat die buffer,

de zogeheten egalisatiereserve, nog

zo'n 45 miljoen gulden. N aar ver­

wachting is dat geld over vier jaar op.

Waarschijnlijk krijgt de vu dan weer

zoveel geld van het rijk dat de reserve

weer langzaam kan worden opge­

bouwd.

Is Groenewegen een tevreden

bestuurder? "Zeker niet. De universi­

teiten krijgen in ieder geval veel te

weinig geld van de minister voor het

onderhoud en vernieuwing van de

gebouwen. Daar moeten we geld op

toeleggen." Ook hier heeft tot nu toe

een spaarpotje uitkomst geboden.

Naast de zestien miljoen die de minis­

ter ieder jaar geeft voor de gebouwen,

spaart de vu er jaarlijks acht miljoen

bij. De reserve voor onderhoud en

vernieuwing van de gebouwen

bedraagt nu zo'n 40 miljoen gulden.

Gezien de ambitieuze plannen van de

VU om de campus uit te breiden en te

vernieuwen zal die spaarpot snel leeg

zijn. Vandaar dat Groenewegen vindt

dat er meer geld voor de universitei­

ten moet komen. "N ederland loopt

vergeleken bij andere landen steeds

meer achter met investeringen in

onderwijs en onderzoek. De universi­

taire budgetten zijn ten opzichte van

het bruto nationaal product gedaald.

Natuurlijk gaat het primair om het

onderwijs en onderzoek zelf, maar de

universiteit moet ook een dak boven

het hoofd hebben. Er moet gewoon

geld bij."

Collegegeld

Het financiële plaatje van de meeste

andere universiteiten wijkt niet heel

erg af van dat van de vu. Alleen de

universiteiten van Leiden en Eindho­

ven kwamen in 1999 geld tekort.

Maastricht en Delft hebben beperkte

reserves. Dat komt deels door dalende

aantallen studenten waardoor deze

universiteiten geld moeten inleveren.

Maar over het algemeen gaat het de

universiteiten financieel vrij goed.

Heeft Ritzen dan niet zoveel bezui­

nigd als werd gevreesd? Toch wel.

Toenmalig voorzitter van het college

van bestuur van de vu Harry Brink­

man zei al in 1994 wat er werkelijk

aan de hand was. "De kortingen op

de rijksbegroting zijn grotendeels op

de studenten afgewenteld. Die moeten

meer collegegeld betalen en krijgen

minder studiefmanciering. Daardoor

zijn de universitaire budgetten maar

beperkt ingekrompen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen