Ad Valvas 2001-2002 - pagina 218

PAGINA 6

I AD VALVAS 29 NOVEMBER 2001

Theoloog wil kerken redden met hippe dominees

De predikant heeft het benauwd

geschreven historische beschrijving van de ontwikkeling die het beroep predikant in de laatste vijf eeuwen heeft doorgemaakt. Een populairwetenschappelijk werk, dat afwijkt van de meer academische studies die Heitink heeft geschreven. Hij heeft er ook zijn eigen ervaringen als predikant in verwerkt. "Het is een vakpublicatie voor een breed publiek", vertelt Heitink. "Een bijproduct van mijn werk binnen de vu-onderzoeksgroep voor praktische theologie en sociale wetenschappen."

Volksopvoeder Heitink komt in zijn boek met de hypothese dat de ontwikkeling van het predikantschap eeuwenlang een afspiegeling is geweest van de ontwikkeling van de kerk, en die weer van de manier waarop de maatschappij zich ontwikkelde. Maar na 1960 veranderde dat en raakte de kerk, en dus ook de predikant, steeds meer van de maatschappij geïsoleerd. Het predikantschap was in de zestiende eeuw, de tijd van de Reformatie, een publiek ambt. Dat veranderde in de tijd van de Bataafse repubUek, in de negentiende eeuw, toen de hervormde kerk een symbool werd voor de Nederlandse eenheidsstaat. De predikant werd toen behalve voorganger ook volksopvoeder. Onder invloed van de scheiding van kerk en staat, in 1848, werd de predikant tevens catecheet, omdat godsdienstles nu niet meer op school werd gegeven. Heitink: "Zo werd de predikant met steeds meer functies opgezadeld en raakte zijn beroep in steeds grotere mate gedifferentieerd. Hij werd een schaap met vijf poten." Maar terwijl gelovigen tot ongeveer 1960 trouw naar de kerk bleven komen, zette daarna de ontzuiling en daarmee de ontkerkelijking in. De gelovigen werden individuaüstischer, gingen steeds meer hun eigen gang, maar nu ontwikkelde het predikantschap zich niet mee met die maatschappelijke trend. "De kerk bleef steken in een cultuur van verenigingsdenken", schetst Heitink.

Voetbalclub

Gerben Heitink wil dominees een column geven in een huis-aan-huisblad

Predikanten moeten een beter carrièreperspectief Itrijgen. Op die manier wordt het beroep van predil<ant weer spannend en uitdagend, meent VU-theoloog Gerben Heitink. IVlet kerkcafés en e-mailpastoraten wil Heitink de ontkerkelijkte jongeren bereiken, schrijft hij in zijn nieuwste boek Biografie van de dominee, dat deze week verschijnt.

Maar er is wel degehjk wat aan de hand, erkent Heitink. Het predikantenberoep is aan 'versmalling' onderhevig. Het wordt eenzijdig. Heitink noemt het voorbeeld van een predikant uit Walcheren wiens pastorale werk, door de vergrijzing in zijn gemeente, vooral neerkwam op rouwbegeleiding. In een bepaald jaar had hij 75 begrafenissen gedaan. "Als je dan uitgaat van tien uur werk per begrafenis plus de nazorg voor de nabestaanden, dan zie je wat een groot deel van die man zijn werk zich in de sfeer van de dood afspeelt. Dat versombert enorm." De predikant, betoogt Heitink, heeft meer lucht nodig.

Prikkels Peter Breedveld Er wordt wat afgesomberd over het beroep van predikant. Predikanten raken uitgekeken op hun beroep, concludeerde het theologentijdschrift Michsjol vorig jaar. De Open Universiteit publiceerde recentelijk een onderzoek over bumoul onder predikanten. "Een heel vitaal beroep wordt zo de put in gepraat", zegt vu-theoloog Gerben Heitink verongelijkt.

De oorzaak van de problemen ligt in de manier waarop de kerk is georganiseerd, meent Heitink. "De huidige, wijksgewijs georganiseerde kerk is uit de tijd dat mensen nog niet zo mobiel waren", legt hij uit. "Nu nemen kerkgangers de trein naar een bepaalde kerk die niet in hun buurt staat, maar die ze om een bepaalde reden aanspreekt." Daar moet de kerk op inspelen, vindt de theoloog. Kerken moeten zich meer profileren en zich regionaal

Bram de Hollander

organiseren. "Zoals de Rode Hoed, dat meer een leerhuis, een religieus centrum is, of de Amsterdamse Nassaukerk, die specifiek een sociale functie heeft." In de grote steden is die ontwikkeling vanzelf al aan de gang, maar Heitink meent dat de kerkorganisaties dergelijke specialisaties van kerken actief als beleid zouden moeten formuleren. Binnen zo'n regionaal georganiseerde kerk zou een predikant niet in zijn eentje, maar in een team moeten opereren. "In teamverband kunnen predikanten groeien, van junior- naar seniorpredikanl. Tijdens zijn loopbaan kan hij kwalificaties halen, bijvoorbeeld als jeugdpredikant, of als catecheet. Zo krijg je een team van predikanten met verschillende specialisaties, die de taken onder elkaar verdelen. Bovendien krijgen predikanten zo een loopbaanperspectief, wat stimulerende prikkels geeft. Wat het beroep van predikant ook goed zou doen, is om het in deeltijd uit te oefenen in combinatie met een seculier beroep zoals coach of therapeut." Heitink zet zijn visie over het predikantschap uiteen in de conclusie van zijn nieuwe boek, Biografie van de dominee. Het is een toegankelijk

De predikant heeft het volgens hem benauwd binnen wat hij noemt 'de eng-kerkelijke setting'. "Het predikantsambt zou iets van de publieke functie uit de tijd van de Reformatie terug moeten krijgen." Want wat is er aan de hand? "Meer dan zestig procent van de bevolking is niet aangesloten bij een kerk. Toch zegt driekwart van de bevolking in iets te geloven," weet Heitink. "Kennelijk zit dus in de organisatiestructuur van de kerk iets waardoor je meer gelovigen buiten dan binnen de kerk vindt." Predikanten moeten nieuwe manieren vinden om met de jongere generatie in contact te blijven. "Je moet gebruik maken van de nieuwe media, zoals internet. Ik denk aan een e-mailpastoraat. Er wordt al geëxperimenteerd met kerkcafés met een podiumachtig gebeuren. En een dominee zou bijvoorbeeld een wekelijkse column kunnen verzorgen in een huis-aan-huisblad." Zonodig met subsidie van de overheid. "Als een voetbalclub uit publieke middelen wordt gefinancierd, waarom dan niet allerlei kerkelijke activiteiten, die een maatschappelijke, levensbeschouwelijke relevantie hebben? De oorspronkelijke betekenis van het woord 'sponsor' is trouwens 'doopgetuige'." De kerk is lang geleden haar monopoliepositie verloren, benadrukt Heitink. Ze moet nu concurreren met andere religies als de islam en new age. "Op die markt moet de kerk een woordje meespreken. Het wordt tijd dat de kerk uit haar schulp kruipt." Biografie van de dominee, door Gerben Heitink. Uitgeverij Ten Have, Baam, ƒ 44,90.

Tredikant zijn is geen deeltijdbaan' I s c h a B a d e (22) is vierdejaars t h e o l o g i e . Z e w e e t zeker d a t ze p r e d i k a n t wil w o r d e n . O v e r samenwerking tussen dominees in l i t u r g i e g r o e p e n heeft ze haar twijfels. "Het predikantenberoep heeft alles wat ik in een baan zoek. Het is een sociaal beroep - je hebt te maken met mensen van allerlei leeftijden, rangen en standen -, er komt psychologie bij kijken en je moet ook leiding geven. Ik vind het moeilijk om me er nu al een precieze voorstelling te maken. Eerst wil ik intensief werken aan een goed contact met God. En ik wil de verhalen in de bijbel zelf hebben doorleefd voor ik andere mensen erover ga vertellen. Dat hoop ik te bereiken door elke dag veel te bidden, te mediteren en te contempleren. Volgens mij is het beroep niet zwaarder dan vroeger. Je moet werken aan innerlijke kracht. Dan sta je sterker in je schoenen en kun je ook beter 'nee' zeggen als het werk je te veel wordt. De organisatie van de kerk is wel aan het veranderen. De dominee die alles voor het zeggen heeft, bestaat niet meer. Je ziet steeds meer liturgiegroepen opkomen waarin wordt samengewerkt. Zij vormen een goed alternatief, maar ik heb er ook mijn twijfels over. Iedereen heeft zijn eigen overtuiging en als je die allemaal op één lijn wil krijgen, kom je vaak ergens in het midden uit. Terwijl ik vind dat een predikant duidelijkheid moet verschaffen. Van een predikant verwacht ik volledige toewijding. Het is niet iets wat je er zomaar bij doet of wat je combineert met ander werk. Ik zie het als een roeping. Daarom vind ik het moeilijk om over carrièreperspectieven te praten." (YN)

Mk doe alles om mensen te bereiken' J e r o e n H a r t e l (28) is a c h t s t e jaars t h e o l o g i e . Hij heeft zojuist de p r e d i k a n t e n o p l e i d i n g volt o o i d . Bij b e r i c h t e n over burnout o n d e r p r e d i k a n t e n kan hij zich wel iets voorstellen. "Predikant zijn is een zinnig beroep, je gaat om met mensen op een manier die ertoe doet. Dat vind ik nog steeds, ook al is het misschien waar dat het klassieke model van de kerk niet meer voldoet. We zouden beter moeten kijken hoe we de kerk kunnen aanpassen aan de moderne tijd. Maar hier wringt wel iets. Want ook al hebben mensen steeds minder vrije tijd om in de kerk te steken, een kerk mag best wat toewijding verwachten van haar leden. Ze is geen ideologische voetbalvereniging. Lid zijn van een gemeenschap is meer dan alleen een activiteit op gezette tijden. Ik ben het niet helemaal met Heitink eens als hij zegt dat de wijksgewijze organisatie uit is. Het hangt zo af van de gemeente. Een wijkkerk staat wel met beide benen in de buurt waar mensen wonen. Het is net als de slager om de hoek en de supermarkt, beide hebben zo hun voordelen. Zelf liep ik stage in een oecumenische gemeente in Hoofddorp. Dat beviel me wel, een middelgrote plaats met een actieve gemeente van zowel jonge als oude mensen. In zo'n gemeente zie ik me wel werken. Je moet als predikant inderdaad oppassen dat je jezelf niet voorbij loopt. Je commitment gaat verder dan bij een gemiddelde baan. Als ik berichten lees over burnout bij predikanten, voel ik me wel aangesproken. Ik kan me voorstellen dat je soms een machteloos gevoel krijgt. Ik wil graag een predikant zijn die middenin de maatschappij staat. Misschien dat ik het combineer met een seculier beroep. Ik wil alles proberen om mensen te bereiken. Als ze me liever bereiken per e-mail, dan per e-mail." (YN)

i

i

I

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen