Ad Valvas 2001-2002 - pagina 234

PAGINA 6

AD VALVAS 6 DECEMBER 2001

AD

Beoogd eredoctor Huub Oosterhuis weet wat de moderne gelovige beweegt

A

Erkenning voor een religieuze rebel

1

'Hel

Peter Strelitski

Huub Oosterhuis kan iedereen kapotvergaderen

Uit zijn curriculum vitae komt hij naar voren als een aan werk verslaafde duizendpoot. Liturgievernieuwer Huub Oos­ terhuis (68) is voorman van de Amsterdamse studentenec­ clesia, schreef talloze liederen en dichtbundels, richtte het cultureel en religieus centrum De Populier op en later de Rode Hoed, en zette en passant ook nog het tijdschrift Roodkoper op poten. Zelf zegt de beoogd eredoctor aan de VU: 'Ik moest wel: toen ik uit de jezuïtenorde was gezet, moest er brood op de plank.' We moed Visser Toen Huub Oosterhuis in 1964 tot jezuïtenpriester werd gewijd, had hij niet kunnen vermoeden dat hij amper zes jaar later als vader van twee kinde­ ren met kerkgemeente en al uit de katholieke kerk zou stappen. "We hadden de hervormingsgezinde bewe­ ging in de kerk een beetje overschat. Wij vonden dat de regel van het celi­ baat aan herziening toe was. Het begon ermee dat een collegapriester in de A msterdamse studentenecclesia wilde trouwen en wij wilden hem niet kwijt." In 1970 leidde die opstelling tot een breuk tussen de studentenec­ clesia en de katholieke kerk. Inmiddels was ook Oosterhuis getrouwd en korte tijd later was hij vader van twee kinderen. Trijntje en Tjeerd. "Door die breuk waren we ineens veel zekerheden kwijt. A ls lid van de orde woonde ik in een huis en was ik verzekerd van mijn levenson­ derhoud. Nu moest ik ineens voor mijn jonge gezin zorgen en werd ik ook nog ontslagen als studentenpas­ tor. Dus moest er brood op de plank." Oosterhuis, die het liefst dichter was geworden, vond het vooruitzicht om voortaan alleen van de pen te leven, te smal. Daarom richtte hij De Populier op, een centrum dat subsidie zou kun­ nen krijgen voor culturele en religieuze activiteiten en waaruit later De Balie ontstond. In 1990 begon hij boven­ dien de Rode Hoed, een centrum voor politiek, religie en cultuur. In het pand aan de Keizersgracht worden lezingen en discussies georganiseerd en ook de studentenecclesia houdt er haar dien­ sten. Oosterhuis is nog steeds voor­ ganger bij die kerkgemeente en schreef talloze religieuze teksten, waarvan

honderden op muziek zijn gezet en worden gezongen in kerken in binnen­ en buitenland. Om De Balie en later de Rode Hoed van de grond te tillen, moesten er veel subsidies en giften worden losgepeu­ terd. "Daarin is Oosterhuis een kei", vertelt Bettine Siertsema van het bezinningscentrum van de vu, al vanaf de jaren zeventig actief in de studentenecclesia. "Hij heeft een enorme energie en krijgt met zijn enthousiasme en charisma veel dingen voor elkaar. Het lukte hem ook altijd om bestuurders en ambtenaren te overtuigen." Oosterhuis kent dan ook bijna ieder­ een, vertelt componist T o m Löwent­ hal, die veel teksten van hem op muziek zette. "Hij kent allerlei men­ sen uit de culturele en politieke wereld. Den Uyi was regelmatig te gast in De Populier en ook Lubbers is een goede bekende van hem."

Vilein stuk Ondanks de politieke vrienden was het altijd een gevecht om genoeg geld bij elkaar te krijgen voor de verschil­ lende projecten: de studentenecclesia wordt nog steeds betaald uit giften van bezoekers en de Rode Hoed werd gesticht met geld van congregatiezus­ ters uit Brabant en Limburg. En ook nu, terwijl Oosterhuis internationaal steeds bekender wordt als tekstdich­ ter, moet hij nog altijd met de pet rond: twee weken geleden was er een benefietconcert om zijn liedjes en de componisten te betalen. Oosterhuis is zijn hele leven een non­ conformist geweest, ging altijd zijn

eigen weg. Ook als dat tot grote con­ flicten leidde. A l tijdens zijn noviciaat bij de jezuïten overtrad hij eindeloos veel regels, vertelde hij in 1980 aan Ischa Meijer. Hij begon ooit als dich­ ter van niet­religieuze poëzie. Bij de jezuïten kreeg hij een schrijfverbod, maar daar hield hij zich niet aan, omdat hij het onzin vond. Een religi­ euze en een artistieke roeping hoeven elkaar niet uit te sluiten, vond hij. Nog steeds is Oosterhuis vóór alles een dichter, vinden Siertsema en Kees Kok, die nauw met Oosterhuis samenwerkt in de Stichting Leerhuis en Liturgie. "Het is onterecht dat hij in de jaren zeventig is verguisd door figuren als Jan Blokker en Gerrit Komrij, die niet konden accepteren dat een religieus persoon ook een goede dichter kan zijn", denkt Kok. Een vilein stuk in Vnj Nederland van Komrij had volgens Kok grote gevol­ gen voor de erkenning van Oosterhuis als dichter. "Terwijl Kees Pens zijn eerste bundels heel positief had besproken, heeft die zich later ook nooit meer aan een stuk over Ooster­ huis gewaagd." Terecht of niet, Oosterhuis blijft daar­ mee vooral bekend als de tekstschrij­ ver van religieuze liederen en die lie­ deren spreken een grote groep mensen aan. Kok: "Hij slaagt er altijd in om een brug te slaan tussen de traditie en de religieuze ervaringen van nu. Hij is zeer grondig in de bestudering van vroeg­christelijke religieuze teksten en is dan altijd bezig met de vraag: 'hoe zou je dat nu zeggen?'." "Oosterhuis weet als geen ander te verwoorden wat je beweegt als m o d e m gelovige", vindt Siertsema. De teksten schuwen gemeenplaatsen. Dat maakt ze niet altijd even gemak­ kelijk. Naast zijn honderden liederen, die vaak gebaseerd zijn op vroeg­ christelijke teksten, heeft Oosterhuis de katholieke liturgie in gewoon Nederlands vertaald. Ook is hij bezig met een vertaling van de bijbel. "Zijn vertalingen staan op eenzame hoog­ te", vindt Kok. "Ook in het buiten­ land zijn er geen vertalingen van het kaliber van Oosterhuis. Vaak klopt het theologisch wel, maar is het zo onbe­ holpen opgeschreven." Oosterhuis teksten worden dan ook in een aantal Europese landen en de Verenigde Sta­ ten gebruikt. Siertsema is ervan over­ tuigd dat de teksten mensen bij de

kerk hebben gehouden, die zich anders al hadden afgewend. Het eredoctoraat aan de vu krijgt Oosterhuis voor zijn vertaling van de katholieke liturgie, de liedteksten die hij maakte en zijn bijdrage aan de ont­ moeting tussen religie, cultuur en politiek. "Zeer terecht", vindt Kok. "Al was het misschien nog leuker geweest als Oosterhuis eredoctor was geworden in de letteren." Volgens componist Löwenthal betekent het eredoctoraat eindelijk erkenning voor iemand die zijn hele leven lang hard heeft moeten knokken.

Gekke gêne Toch komt Oosterhuis er in conserva­ tieve katholieke kringen nog steeds niet in: het bisdom Roermond lan­ ceerde onlangs een officiële liedbun­ del, waarin Oosterhuis de grote afwe­ zige is. En het Vaticaan werkt aan een grote liturgieherziening, waarbij alle teksten die voor de katholieke mis worden gebruikt, door Rome goedge­ keurd moeten worden. Die van Oos­ terhuis zitten daar vooralsnog niet bij. "Wat dat betreft is er in de katholieke kerk nog steeds een erg grote kloof tussen degenen die het voor het zeg­ gen hebben en de gelovigen, want in veel katholieke gemeenten spreken mijn teksten juist erg aan", is de reac­ tie van Oosterhuis. "In de katholieke kerk lag tot 1952 alles vast in het mis­ saal, tot op de manier waarop de priester zijn handen moest bewegen en zijn ogen moest opslaan tijdens de mis. Daarna is dat een beetje losgela­ ten, maar het Vaticaan wil de greep nu weer verstevigen. Wat dat betreft hebben wij er als studentenecclesia destijds goed aan gedaan om uit de kerk te stappen, want binnen de kerk is er niets veranderd, waarmee de kerk veel mensen heeft weggejaagd. Toch merken wij in de studentenecclesia dat religie wel degelijk bij een grote groep mensen leeft. Het aantal aan­ vragen van lezingen door koren en kerkgemeenten in het land is bijvoor­ beeld niet bij te benen." Oosterhuis zelf vindt dat zijn grootste bijdrage ligt in het omduiden van de eucharistieviering. Daarbij vindt in de studentenecclesia geen transsubstan­ tiatie plaats zoals in de katholieke kerk, waar men gelooft dat brood en wijn van het avondmaal werkelijk ver­

anderen in het bloed en het lichaam gel van Christus. Oosterhuis: "De eucha­ ristie is volgens de oudste christelijke hel traditie van Paulus tot A ugustinus het Nei ritueel van het delen. In een gemeente die bereid is het brood met elkaar te voc delen, wordt de messias levend. Het de ritueel dat er later van is gemaakt, me heeft veel met kerkdogmatiek en machtsstructuren binnen de kerk van me doen." wis Met religie gaat het volgens Ooster­ huis de laatste jaren weer beter. "De VU. gekke gêne rond religie is weg." Veel ziel mensen beseffen volgens Oosterhuis no| intuïtief dat het in het leven niet alleen om materialisme en concurren­ tie gaat, hoewel dat het in onze cul­ tuur af en toe wel zo lijkt. "Het is natuurlijk nog een hele stap van dat besef naar het geloofsverhaal, maar de ethische boodschap van het christen­ dom blijft in dat opzicht wel intrige­ ren, omdat Christus een enorm appel Joe deed op solidariteit en verantwoorde­ een lijkheidsgevoel." Volgens Oosterhuis kun je dan ook lam niet anders dan daar als gelovige prak­ ger tische en politieke consequenties aan het verbinden. Hij is dan ook verbijsterd over de 'schaamteloze tweedeling' in selj onze samenleving, die christelijke poli­ tieke partijen als het CDA laat voortbe­ nag staan. Wel merkt hij de afgelopen ) bet paar jaar ook juist veel nieuwe betrok­ kenheid. "Nu na de bombardementen '^ omi op A fghanistan, zoals ook gebeurde na den de Kosovo­crisis, melden zich ineens ste( veel mensen bij onze kerk, die diep betrokken zijn bij die problematiek en | 0 P 3 daar iets mee willen. We praten er erg Een veel over."

IS

vol| Irritant Het moet altijd ergens over gaan bij Oosterhuis. Geen koetjes en kalfjes. Ook op feestjes en borrels heb je bin­ nen de kortste keren een serieus gesprek over wezenlijke dingen, vertelt Kok, van de Stichting Leerhuis en Liturgie. "Dat is ook wel eens irri­ tant", geeft hij toe. "Oosterhuis heeft altijd volledige aandacht voor serieuze zaken. En hij is een volhouder. Hij kan iedereen kapotvergaderen. Dat is zeer vermoeidend. Ik ben jonger dan hij, maar leg het af en toe tegen hem af. Dan ga ik uit, kan ik gewoon niet meer. Ik geloof niet dat Oosterhuis dat echt begrijpt." Oosterhuis' dadendrang uit zich niet in gehaaste tijdschema's. Dat past niet bij zijn levensvisie. Hij neemt overal de tijd voor en doet de dingen die hi) doet met volledige aandacht. Dat betekent dat hij mensen rustig laat wachten als hij nog ergens anders mee bezig is. "Hoeveel uur ik wel niet op die man heb gewacht", verzucht Kok. En hij is niet de enige. "In de jaren zeventig is de toenmalige minister van Cultuur hier eens boos de deur uit gelopen, nadat hij twintig minuten vergeefs had gewacht", vertelt Kok.

len I

1 Joe s i aansl hij f dat 11 nen ] zijn I ieder of hl] deed imm( ,op d; Nog alles hij w over meer • als ik iPenl toch den i val gt in de kan z Joe k zijns het n ven. ' de tel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen