Ad Valvas 2001-2002 - pagina 524

PAGINA 8

AD VALVAS 30 MEI 2002

Nieuwe NWO-baas Peter Nijkamp wil de Nederlandse wetenschap redden

'Hoezo kennisland?' Nederland gaat 'absoluut onverantwoord' om met wetenschappelijk talent, vindt Peter Nijkamp, topeconoom aan de VU. Bedrijfsleven en overheid moeten veel meer investeren in fundamenteel onderzoek. En er moeten meer vrouwelijke en allochtone wetenschappers komen. Vanaf zaterdag brengt Nijkamp zijn ideeën in praktijk als voorzitter van de wetenschapsorganisatie NWO. Weimoed Visser Peter Nijkamp is een van de succesvolste economen van Nederland. Hij staat al jaren hoog op de citatielijsten en werd door zijn Nederlandse collega's genoemd als de Nederlandse econoom die de meeste kans maakt op een Nobelprijs De hoogste Nederlandse wetenschapsprijs, de Spinozaprijs, ontving hij in 1996. Hij publiceerde meer dan duizend artikelen en tientallen boeken. Ook nu hij op 1 juni begint bij wetenschapsorganisatie NWO, moeten er eigenlijk nog een stuk of acht boeken af. "De meeste zullen wel in de loop van dit jaar komen", zegt Nijkamp realistisch. Veel vrije uren heeft hij niet: vóór zijn overstap naar NWO, was hij hoofd van de afdeling ruimtelijke economie van de vu, waar ongeveer 55 mensen werken, en vice-voorzitter van de universiteitenvereniging VSNU. Nijkamp reist de hele wereld over voor congressen en symposia. "De verre vluchten vind ik het prettigst", vertelt hij. "Als ik naar Australië vlieg, kan ik 24 uur doorwerken." Daarnaast begeleidt de econoom vijftien aio's en dat wil hij ook blijven doen naast zijn volledige baan als voorzitter van NWO. "Je gaat met die mensen een samenwerking aan voor een aantal jaren. Daar steek je van beide kanten energie en creativiteit in. Dan kan ik het toch niet maken om halverwege het traject te zeggen: 'Sorry, ik heb een andere baan, zoek maar een ander om je te begeleiden'?" Artikelen publiceren en boeken schrijven moet voorlopig maar 's avonds en 's nachts. "Ik heb nu eenmaal niet zo veel slaap nodig."

Heikel punt Op de vraag waarom een topwetenschapper zoals hij zijn succesvolle wetenschappelijke carrière inruilt voor een bestuurlijke functie bij het ietwat stoffige Nwo, antwoordt Nijkamp dat hij het ziet als een once in a Hfetime-kans en dat er inhoudelijk aan zijn werk niet zo heel veel verandert. "Als hoofd van een universitaire afdeling ben je ook een groot deel van je tijd bezig met besturen, regelen dat jongere wetenschappers hun onderzoek kunnen doen. Als voorzitter van NWO houd je je ook daarmee bezig, vanuit een iets andere positie. Ik vind het bovendien belangrijk om me voor de wetenschap in te zetten, want er moet de komende tijd veel gebeuren: Nederland gaat absoluut onverantwoord met wetenschappelijk talent om." Zo zijn vrouwen en allochtonen zwaar ondervertegenwoordigd in de wetenschap, vindt Nijkamp. "Het stoon me vreselijk dat 95 procent van de wetenschappers man is. Vrouwen haken massaal af na afstuderen of promotie. Ik vind dat NWO de taak heeft om vrouwelijke postdocs veel meer te stimuleren, bijvoorbeeld met premies die exclusief voor vrouwelijke onderzoekers zijn." En eigenlijk vindt de econoom dat nog niet ver genoeg gaan. Hij vindt dat universiteiten hun faculteiten erop zouden moeten afrekenen of ze wel genoeg vrouwen aanstellen. "Het is een beetje een heikel punt, maar er moet op dit gebied echt wat veranderen." De mythe dat landen als Turkije, Portugal en Italië geëmancipeerder zijn dan Nederland, omdat het percentage vrouwelijke hoogleraren daar veel hoger ligt, moet Nijkamp echter ontkrachten. "Dat is een mooi verhaal, maar gaat niet op, helaas. In die landen verdien je als hoogleraar namehjk zo weinig dat je als man eigenlijk niet met zo'n salaris thuis kunt komen. Daarom zitten er daar zo veel vrouwen op wetenschappelijke posities. Maar het blijft een feit dat Nederlandse wetenschap tamelijk achteraan loopt wat betreft de emancipatie "

Uiterst gedreven Ook allochtone wetenschappers moeten volgens Nijkamp meer worden gestimuleerd. "Je ziet de laatste jaren langzamerhand de eerste studenten van Turkse en Marokkaanse afkomst. Dat zijn pioniers binnen hun eigen gemeenschap die we moeten stimuleren. De vu doet dat goed en trekt relatief veel allochtone studenten, maar er is ook op dat terrein nog heel veel te doen." Nijkamp kan zich boos maken om het gemak waarmee politici de slogan 'Nederland kennis-

Peter Nijkamp schrijft 's nachts artikelen en boeken land' in de mond nemen. "Hoezo kennisland? We investeren veel minder in wetenschap dan de meeste landen om ons heen. Dat we nog niet helemaal achterlopen, komt doordat de wetenschap een terrein is waar investeringen een langere looptijd hebben. Als je nu bezuinigt, zie je de gevolgen daarvan morgen of overmorgen nog niet. Maar er is de laatste twaalf jaar veel te veel bezuinigd. Er moet op termijn zo'n 800 miljoen per jaar bij als we iets willen blijven voorstellen als kennisland. De gevolgen worden nu gedragen door onderzoekers, die van jaarcontract naar jaarcontract leven, terwijl ze uiterst gedreven harde werkers zijn," Zowel de overheid als het bedrijfsleven moet volgens Nijkamp meer in wetenschap investeren. Het bedrijfsleven zou meer moeten doen aan fundamenteel onderzoek, waar pas op de langere termijn iets aan verdiend kan worden. "Bedrijven als Philips hebben hun fundamentele onderzoek helemaal uitgekleed en komen daar zo

langzamerhand een beetje van terug, omdat ze ontdekken dat ze nu kennis moeten inkopen tegen een hele hoge prijs."

Zalmnonn Als voorzitter van NWO zal Nijkamp ook proberen meer geld los te krijgen bij de overheid. "In Nederland gaat 2,2 procent van het bruto nationaal product naar onderzoek. In landen als Zweden, Finland of Israel is dat 3,5 procent. D e Europese onderwijsministers hebben onlangs in Barcelona afgesproken dat elk land drie procent zou moeten uitgeven aan wetenschap en onderzoek. Dat zou voor Nederland betekenen dat er eenderde van het huidige budget bijkomt, dat zou een erg goede ontwikkeling zijn. In het vorige kabinet was Onderwijsminister H e r m a n s er zelf ook van overtuigd dat er, meer geld voor wetenschap moest komen, maar hij kreeg daar geen budget voor

Christiaan Krouwels

omdat de Zalmnorm moest worden gehaald." Toch is het niet alleen een kwestie van geld. De nieuwe NWO-baas vindt dat de wetenschap ook nodig haar eigen stoffige imago moet opfrissen. "Er zijn zo veel goede, gemotiveerde onderzoekers die met heel interessante dingen bezig zijn. Maar vaak weten ze dat niet over te dragen op een groter publiek. Het is idioot dat we de presentatie binnen de wetenschap niet belangrijker vinden. Van bijna elk onderzoek kun je in een paar begrijpelijke zinnen uitleggen waarom het zo interessant is. Jonge wetenschappers worden daar veel te weinig in getraind. Het is daarom ook een beetje eigen schuld dat wetenschap weinig prioriteit heeft in de politiek en bij het grote publiek."

Ad Vahas gaat verder na het Personeelskatern

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen