Ad Valvas 2001-2002 - pagina 278

AD VALVAS 10 JANUARI 2002

PAGINA 6

Islamoloog Wessels legt in nieuw boek de islam nog eens uit

De mythe van het 'groene gevaar'

Islamdeskundige Anton Wessels is het zat om steeds te moeten uitleggen dat liij terrorisme afkeurt, als hij het opneemt voor de islamitische wereld. Met zijn nieuwe boek Islam verhalenderwljs wil hij bijdragen aan meer wederzijds begrip tussen moslims en christenen nu sinds 1 1 september het 'anti-islamisme' hoogtij viert. Aan de hand van verhalen laat Wessels zien hoeveel gemeenschappelijks de joodse, christelijke en islamitische tradities hebben.

Peter Breedveld Islamdeskundige Anton Wessels was pas geleden op een discussiebijeenkomst van christenen en moslims. Daar kwam onder meer de angst voor moslims ter sprake. "Fascinerend", aldus Wessels, "om te zien hoe voor veel mensen de islam nog steeds gelijkstaat aan terrorisme, aan jihad, hoofddoeken en sluiers." Een moslim zei op die bijeenkomst: "Jullie angst is ons verdriet." Ontroerend vond Wessels dat. "Het is belangrijk dat we met elkaar over die angst spreken. Je kunt die vergelijken met de angst van kleine kinderen voor spoken onder hun bed. Moslims en christenen moeten de onbekendheid met elkaar zien te doorbreken, samen kijken of er inderdaad spoken zitten onder hun bed. Want je moet er toch niet aan denken dat we ons straks allemaal hebben teruggetrokken in burchten en dat we 's avonds na zevenen niet meer buiten komen omdat we bang zijn voor elkaar." Tegen die angst voor moslims en de islam probeert Wessels met zijn nieuwe boek Islam verhalenderwijs iets te doen. In het boek staan verhalen centraal, uit de islamitische, de joodse en de christelijke verteltradities. "Verhalen helpen de mensen om elkaar beter te verstaan", betoogt Wessels. "Omdat ze allemaal iets hebben wat voor iedereen herkenbaar is. Verhalen houden zich bezig met universele vragen, zoals waar je vandaan komt, waar je naar toe gaat en hoe je het uithoudt, hier op het ondermaanse. Door middel van verhalen worden normen en waarden doorgegeven en culturen beïnvloeden elkaar via de verschillende verteltradities. Het is fascinerend om te zien hoe bepaalde verhalen uit de Arabische mondelinge traditie terug te vinden zijn in bijvoorbeeld de sprookjes van Grimm. Of kijk naar de Russische schrijver Leo Tolstoj, die werd beïnvloed door het verhaal van Boeddha. Op zi)n beurt heeft Tolstoj weer grote invloed gehad op het gedachtegoed van de Indiase onafhankelijkheidsstrijder Mahatma Ghandi, zonder wie de vreedzame

Bran

Anton Wessels wil dat moslims en christenen samen kijken of er spoken onder hun bed zitten

protestbeweging van Martin Luther King weer ondenkbaar was geweest." Islam verhalenderwijs is Wessels' nieuwste troef in zijn strijd tegen wat hij het 'anti-islamisme' noemt. Het is een eenzame strijd. "Ik heb niet overmatig veel medestanders, dat is waar", geeft hij toe. Wessels spreekt van een uphill battle tegen de "uitermate chagrijnige vooroordelen" over de islam. Die zijn volgens hem zo langzaamaan gemeengoed onder intellectuelen aan het worden. "Er is sprake van een diepgewortelde, anti-islamitische stroom, een nerveuze sfeer, die door de media nog eens extra wordt versterkt", aldus Wessels. "Zoals je in het verleden straffeloos antisemiet kon zijn, zo kan je tegenwoordig straffeloos tegen de islam tekeergaan." Dat 'anti-islamisme', zoals hij het noemt, wil hij deconstrueren.

Fatwah Hij wordt er een beetje moe van om iedere keer te moeten uitleggen dat hij de terroristische aanslagen van 11 september niet wil goedpraten, al pleit hij voor een beter begrijpen van de oorzaken van de woede tegen het Westen, die onder Arabische volken leeft. Het is een steeds terugkerend thema in zijn leven. Tien jaar geleden, tijdens de Golfoorlog, noemde een collega hem een vriend van de Irakese dictator Saddam Hussein. "Ik vraag me af of strafrechtadvocaat Abraham Moszkcowicz ook steeds moet verklaren dat hij vanzelfsprekend tegen moord is." Tijdens de affaire rond de fatwah van ayatollah Khomeini tegen Salman Rushdie wegens diens boek De Duivelsverzen, werd hij er naar eigen zeggen "nog net niet" van beticht een voorstander van die fatwah te zijn. "Omdat ik had gezegd dat wat Rushdie over de profeet Mohammed schreef, van slechte smaak getuigt. Mij wordt naïviteit verweten, ik word uitgemaakt voor alles wat mooi en lelijk is, het lijkt soms wel een persoonlijke vendetta." Boos? Nee, hij wordt er eerder verdrietig van, zegt Wessels zuchtend. "Ik word telkens opnieuw teleurge-

steld, iedere keer als ik wéér alles moet uitleggen, steeds wéér beginnen met het abc." "Natuurlijk was de aanval van 11 september een terreurdaad waar niks goeds over valt te zeggen", zegt Wessels. "En ik ben geen pacifist, ik begrijp wel dat de Amerikanen dit niet over hun kant kunnen laten gaan, maar je kunt je afvragen of bombarderen een effectieve manier is om terrorisme aan te pakken. En welk land is het volgende doelwit? Somalië? Irak? Waar het mij om gaat, is dat je terrorisme onmogelijk effectief kunt bestrijden als je weigert te onderkennen dat je de aanslagen mede in verband moet zien met de woede van miljoenen mensen, die voortdurend in hun bestaan worden bedreigd en wier lot we ons nauwelijks aantrekken. Het is van wezenlijk belang om te onderzoeken wat de voedingsbodem is van die woede, namelijk de onafgebroken bombardementen op Irak, wegens het niet naleven van de VN-resoluties, de honger van de bevolking in dat land, waarvoor het Westen medeverantwoordelijk is en de onderdrukking van de Palestijnen door Israël. Wat de Israëlische premier Sharon de Palestijnen aandoet, is gewoon staatsterrorisme, maar zo hoor je de media hier er niet over spreken."

Vijanddenken Wessels' engagement is ontstaan in de jaren dat hij in het Midden-Oosten heeft gewoond en gewerkt. Hij woonde in Libanon ten tijde van de burgeroorlog in dat land. "Het is dan frustrerend om te zien hoe de zaak steeds weer verder escaleert, terwijl je had gehoopt had dat het tot een goede oplossing zou worden gebracht." Een goede oplossing, weet Wessels, ligt zeker niet in de hetze tegen de islam die de laatste tijd zelfs in respectabele kringen salonfahig lijkt te zijn. Dat nieuwe vijanddenken begon volgens hem bij de Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington, die in 1993 de toon zette met zijn boek Botsende beschavingen. Huntington betoogt daarin dat de wereld afstevent op een

gewelddadig conflict tussen het Westen, de islam en het confucianistische Oosten. Mensen als Huntington worden volgens Wessels gedreven door een "cynische behoefte" aan een vijand, nodig om onder meer de bewapening op peil te houden. In andere boeken, zoals het onlangs verschenen De islam aan de deur (2001) van de in 1999 overleden Hanna Kohlbrugge, wordt enthousiast op het thema van het islamitische gevaar voortgeborduurd.

De Hulk De kleur van de islam is groen. Het is de kleur die de profeet Mohammed en zijn afstammelingen dragen, en de kleur van het materiaal waarmee islamitische grafstenen worden gemaakt. En zoals er aan het begin van de vorige eeuw gesproken werd van het 'gele gevaar' (doelend op Japan) en na de Tweede Wereldoorlog van het 'rode gevaar' (doelend op China en de Sovjet-Unie), zo is de wereld nu beducht voor het 'groene gevaar'. Maar naar die groene kleur kan ook op een heel andere manier worden gekeken. Zo staat er in de koran een verhaal over Mozes (dezelfde als in de bijbel) die op een bepaalde plek, 'waar twee zeeën bij elkaar komen' een geheimzinnige groene man tegenkomt, een dienaar van God. Mozes vraagt de groene man om hem de 'rechte weg' te leren. Deze groene man ziet Wessels als de positieve tegenhanger van het groene gevaar. Hij helpt de mens bij zijn geestelijke groei, de plaats waar de twee zeeën samenkomen is een plek van overgang. Wessels: "De groene man staat voor de queeste naar de waarheid die een ieder van ons voert." Die groene man komt, behalve in de koran, ook voor in de Babylonische (het Gilgamesh-epos), de Syrische (de Alexanderroman) en Westerse tradities (Robin Hood en, jawel, de Hulk, de groene reus uit de gelijknamige strip en televisieserie). Hij is een universeel symbool dat laat zien dat er geen christelijke, joodse en islamitische 'blokken' zijn, maar dat de tradities elkaar altijd hebben beïnvloed, dat ze dat altijd zullen blijven doen en dat ze daarom ook veel gemeenschappe-

lijks hebben. In Islam verhalendenvij'. speelt de groene man dan ook een belangrijke rol. Juist de islam en de Westerse cultuur hebben elkaar hevig beïnvloed, omdat de islam nooit ver van Europa verwijderd is geweest. Wessels boek staat vol met voorbeelden van gemeenschappeHjke factoren in de verteltradities van het jodendom, christendom de islam en andere culturen. Immers, Adam en Eva, Abraham, Mozes, en tal van andere personages komen in zowel de bijbel als de koran en de thora voor. Het verhaal van Ismael, de zoon van Abraham en de Egyptische slavin Hagar, en stamvader van de Arabische volken, is bekend uit de bijbel en de koran en toont bij uitstek de gemeenschappelijke wortels van de islam en het christendom.

Huwelijken Die wederzijdse beïnvloeding is nog altijd gaande, zeker nu er zoveel moslims in Europa wonen. Maar terwijl de brede maatschappelijke discussie zich richt op de integratie van die moslims in de Westerse samenleving, houdt Wessels het liever op het begrip 'intercreatie', waarbij beide culturen veranderen. "Onze Europese cultuur is niet statisch, en de islamitische cultuur ook niet", zegt Wessels. Ook hier zullen verhalen weer een cruciale rol gaan spelen. Arabisch- en PerzischEuropese schrijvers in Europa als Hafid Bouazza, Abdelkader Benali, Tahar ben Jelloun en Kader Abdollah verheugen zich in Europa immers m een grote schare bewonderaars. "Het is juist heel boeiend om te zien hoe mensen over en weer van elkaar leren, hoe ze gein beleven aan elkaar. "Ik wil helpen bij het afbouwen van de anti-gevoelens jegens de islam", zegt Wessels. "Door te laten zien hoe onze eigen cultuur zich heeft ontwikkeld door de 'huwelijken' tussen onder meer de Germaanse, Keltische, Griekse en Romeinse culturen. Er is dus ook niets te vrezen van de contacten met de moslimcultuur." Anton Wessels, Islam verhalenderwijs. Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, € 19,90

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen