Ad Valvas 2002-2003 - pagina 579

AD VALVAS 26 JUNI 2003

PAGINA 7

Op de rand

Historica legt de Nederlandse wortels van Amerika bloot

Holland aan de Hudson '^iV'^'

' j * ^ '

Bloot 17'­­^:

.'S«!

rn rrf' rm rm

fm tTE Wf.

im

v', K , I I

'*Sftt

\v­»

James Eights

Aquarel van een straat in Albany (het voormalige Beverwijck) in 1 8 1 4

Iedereen weet dat de stad New York ooit Nieuw Amsterdam heette. Maar dat deze en andere zeventiende­eeuwse Nederlandse nederzettingen ook echt iets voorstelden, is minder bekend. Historica Janny Venema legt in haar proefschrift de geschiedenis van pioniersdorp Beverwijck bloot. "Hier stond het eerste armenhuis van Amerika." Yvette Ne en "You're dutch? Oh, how lovely!" Hoe vaak heeft de Drentse Janny Venema (52) sinds ze negentien jaar geleden in Albany ­ hoofdstad van de staat New York ­ kwam wonen, niet dezelfde verraste reactie gehoord? Meer dan eens volgde op vertrouwelijke toon: "I must teil you something: I am dutch too!", waarmee haar gesprekspartoers dan naar de zeventiende­eeuwse Nederlandse wortels van het oostelijke deel van de Verenigde Staten verwe­ zen. Het historisch besef van de gemiddel­ de Amerikaan reikt echter niet veel verder dan de wetenschap dat er ooit Nederlanders waren. De geschiedenis­ boekjes op school vertellen nauwelijks iets over de Nederlandse kolonie, die zich uitstrekte van de rivier Connecti­ cut tot Delaware Bay. "De 'echte' geschiedenis begint in de ogen van veel A merikanen pas met de komst van Engelsen in 1664", vertelt Venema, die historisch onderzoek ver­ richt naar Nieuw Nederland en een proefschrrft schreef over het Neder­ landse dorp Beverwijck, de voorloper van Albany. "Men denkt dat de Engelsen tweehonderd gierige Neder­ landers troffen, die uitsluitend in het gebied waren voor de handel." In werkelijkheid, ontdekte Venema, woonden er veel meer mensen en had Nieuw Nederland een voor die tijd stedehjk karakter. Het huidige A lbany begon als neder­ zetting aan de bovenloop van de rivier de Hudson. In de jaren dertig van de zeventiende eeuw contracteerde de West­Indische Compagnie (WIC) zo'n tweehonderd boeren, landarbei­ ders en ambachtslieden ­ niet alleen uit Nederland, maar ook van elders in

Europa ­ om het land te koloniseren. Zij woonden langs de westelijke oever van de Hudson, in de buurt van het WIC­Fort Oranje. In 1652 werd rondom het fort een gebied afgepaald en de 'bijeenwoninge' Beverwijck gesticht. In de volgende acht jaar kwa­ men er meer dan achthonderd men­ sen naar het dorp, vooral aangetrok­ ken door de lucratieve beverhandel.

Armenzorg De kolonisten ontwikkelden in Bever­ wijck een samenleving met sterk Nederlandse trekken, constateerde Venema. De gemeenschapscultuur werd mede bepaald door een Hol­ lands bestuursmodel. Net als in de steden van de Republiek der Verenig­ de Nederlanden konden alle mannen burgerrechten kopen en waren zij ver­ plicht om te dienen in de burger­ wacht. Juridische en bestuurlijke taken werden uitgevoerd door een gerecht met schout en schepenen, die verant­ woording aflegden aan directeur­gene­ raal Petrus Stuyvesant in Manhattan. De Nederlands­hervormde kerk gaf vorm aan het openbare leven. Ouder­ Imgen hielden de kerkelijke discipline in het oog. "De W I C was in het hand­ haven van de regels zelfs strenger dan men in de Republiek gewend was, omdat zij op die manier meer controle hoopte uit te oefenen op de kolonisten en versnippering wilde tegengaan", aldus Venema. Geheel in lijn met de traditie van de Republiek ontwikkelden de diakenen in Beverwijck een programma voor de armenzorg. Reeds bi) de stichtmg van Beverwijck, toen er nog geen echte hulpbehoevenden waren, gaf de kolo­ niale raad aan de diaconie grondbrie­ ven voor een armenhuis ­ "waar­

schijnlijk het eerste in A merika", benadrukt Venema. "Het paste nu eenmaal in het wereldbeeld van de hervormden dat er armen en rijken waren en dat de rijken voor de armen moesten zorgen." De voormalige lerares geschiedenis en Nederlands baseerde haar onderzoek op de vele ongelezen documenten die in het staats­ en gemeentearchief van New York liggen opgeslagen. Ook deed zij onderzoek in archieven in Amsterdam. "Amerikanen hebben doorgaans wei­ nig belangstellmg voor de documen­ ten, omdat zij niet zijn uitgegeven in het Engels", vertelt Venema. Het in 1974 opgenchte New Netherlands Project moet hier verandenng in bren­ gen. Deze stichting, ondergebracht in het New Yorkse staatsarchief, streeft naar een vertaling van de oud­Neder­ landse broimen. Venema, die negen­ tien jaar geleden uit liefde voor een Amerikaan naar A lbany trok, vond een baan bij dit project.

honderden Indianen naar het dorp, vooral Mohawks, door de Nederlan­ ders Makquaes genoemd. Zij ruilden pelzen voor Europese handelsgoede­ ren als textiel, bijlen, messen, kralen, alcohol en geweren. Bij onderhande­ lingen tussen de kolonisten en India­ nen werden geschenken uitgewisseld en omdat er nauwelijks zilvergeld in omloop was, dienden van schelpen gemaakte kralen als betaalmiddel. Ook voerde de W I C slavenhandel in, terwijl deze in de Republiek verboden was. D e komst van de Engelsen in 1664 bracht in eerste instantie weinig ver­ andering. De Nederlanders hebben Nieuw Nederland zelfs nog anderhalf jaar heroverd, totdat de kolonie in 1674 werd geruild voor Suriname. In dat jaar werd het Engels bestuur definitief geïntroduceerd en raakte de Nederlandse cultuur ondergesneeuwd door de cultuur van nieuwe immi­ granten. Wat rest in A lbany is een stratenplan met Nederlandse namen.

Indianen

Janny Venema, Beverwijck' A Dutch Village on the American Frontier, 1652­1664. Uitgeverij Verloren, ISBN 90­6550­760­4, € 35

Venema's proefschrift geeft een gede­ tailleerde beschrijving van het leven van alledag in het frontier­gebied tus­ sen 1652 en 1664. De kolonisten waren van zeer diverse komaf. "Zij vormden een weerspiegeling van de toenmalige bevolking van A msterdam, waar ook meer dan de helft van de bruidegommen niet uit de stad zelf kwam. Zij waren tot elkaar veroor­ deeld en zochten naar samenhang. Ze moesten zich twee keer aanpassen: aan elkaar én aan nieuwe omgeving. Het leven was onzeker. Een rijke han­ delaar in 1660 was vier jaar later al weer aangewezen op de armenzorg." Beverwijck was onmiskenbaar Neder­ lands. Handelaars reisden regelmatig op en neer tussen de Oude en de Nieuwe Wereld en onderhielden nauwe contacten met de Republiek. Maar er ontstond ook een nieuwe samenleving, door de andere omge­ ving en door de handel met Indianen. In de wmter was Beverwijck door sneeuw en ijs afgesloten van het ach­ terland, maar in de zomer kwamen er

t ,xj

^

;

I

'I .

Bloot is in Nederland allang geen taboe meer en dat is natuurlijk hartstikke goed. A l die geheimzin­ nigheid rond het naakte lichaam leidt alleen maar tot overspaimen hijgerigheid. Een lekker ontspan­ nen houding tegenover bloot, dat neemt een hoop druk van de ketel. Maar de laatste jaren lijkt Neder­ land een beetje te zijn doorgescho­ ten. Sinds niemand meer opkijkt van bloot, wordt het bloot opzich­ tiger. Bloot is een klein vervelend jongetje geworden dat drammerig om aandacht schreeuwt. Wij zul­ len bloot zien. Op televisie, maar dat kun je nog wegzappen. In de kranten en bladen, maar die kun je ook terzijde leggen. Dan maar op enorme billboards langs de snelweg. Daar kom je niet zo mak­ kelijk omheen, vooral niet als je in de file staat. En laatst zag ik ook al blote dames op de zijkant van de taxi's voor het station. T e midden van deze ranzige opzichügheid heeft de V U het lange tijd volgehouden als bolwerk van goede smaak. Niet zo lang geleden werden hier nog blote­ reclameposters verwijderd door de gebouwendienst. Helaas is die tijd voorbij. Ook in de VU moeten we aan het bloot. Zo is de faculteit der A ard­ en Levenswetenschappen begonnen met een wervingscampagne waar­ bij halfblote jongens en meisjes studenten proberen te verleiden zich in te schrijven. 'Ook zo benieuwd naar haar afweersys­ teem?', staat er bijvoorbeeld bij een vnilpse dame die in bikini op het strand lekker geil ligt te wezen. Hoe ordinair! Ook de studenten aan de VU heb­ ben h u n joods­christelijke rem­ mingen overboord gegooid. Overal waar je kijkt zie je blote vrouwen­ buiken ­ die vaak nog een goede indicator van onze explosief toege­ nomen welvaart zijn ook. Dat flubbert zonder enige gêne van onder die naveltruitjes dat het een lieve lust is en daaronder zit dan een broek die zo laag uitgesneden is dat je nog net het bovenste stukje van de keurig geëpileerde venusheuvel kunt zien. En dan heb je ook nog het bouwvakkers­ decoUeté, u weet wel, de bilnaad die boven de broek uitkomt. Vroe­ ger goed voor hilariteit, tegen­ woordig helemaal hip. Beseffen die dames niet in wat voor compromitterende situaties zij ons mannen brengen in, bij­ voorbeeld, de overvolle hft? Hoe vaak het al niet is voorgekomen dat ik voor me uit kijk, recht in iemands laag uitgesneden decol­ leté. Kijk je snel naar beneden, zit je naar een sensuele blote buik te staren. N u moet u zich realiseren dat ons, als mannelijke ingezete­ nen van onze gefeminiseerde maatschappij, allemaal goed inge­ prent is dat we door seks geobse­ deerde beesten zijn, verantwoorde­ lijk voor het afschuwelijke leed dat vrouwen duizenden jaren is aange­ daan. A lle schuldgevoelens daar­ over gaan dan opspelen in die lift vol wellustig vrouwenvlees, zodat ik er aan het eind van de rit als een gebroken man weer uit stap. Daarom vsdl ik graag pleiten voor het instellen, aan de VU, van een commissie voor goede smaak. Laten we de V U weer een bolwerk van goede zeden doen zijn. Peter Breedveld

i^

In Op de rand staan voorvallen In de marge van het universitaire nieuws

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen