Ad Valvas 2002-2003 - pagina 545

AD VALVAS 12 JUNI 2003

PAGINA 5

'Superprof' Gün Semin onderzoekt taal als sociaal middel

Taal is als een hamer' Vorige week werd bekend dat VU-hoogleraar sociale psychologie Gun Semin Akademiehoogieraar is geworden. Een bijzonder eervolle benoeming. Waarmee heeft hij die verdiend? Peter Breedveld De jaarlijkse Palio in de Italiaanse stad Siena behoort tot de meest extreme en competitieve paardenraces van de wereld De verschillende contrade, een soort stadswijken, van Siena racen hierm tegen elkaar en dat is soms letterlijk een zaak van leven of dood de jockeys schnkken er zelfs niet voor terug elkaar of eikaars paarden te vergiftigen In 1989 voerde een groep onderzoekers van de universiteit van Padua samen met VU-psycholoog G u n Semm (1944) een mteressant expenment uit tijdens zo'n Palio D e uitkomsten van dat experiment zeggen veel over de manier waarop mensen elkaar door middel van hun taal etiketjes opplakken Het was tevens de eerste keer dat Semins beroemde 'Imguistische categoneenmodel' werd toegepast, en het was een doorbraak voor het onderzoek naar taal als sociaal instrument Het onderzoek leverde Semm onlangs ook zijn prestigieuze benoemmg op als hoogleraar bij de Konmklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

Misdragingen In Siena kregen de vertegenwoordigers van de verschillende contrade cartoons voorgelegd Een van die cartoons stelde een mannetje voor dat een bejaarde vrouw hielp de straat over te steken De proefpersonen werd gevraagd te beschnjven wat ze zagen Wanneer ze in het behulpzame mannetje iemand van h u n eigen contrada herkenden, beschreven

"Het is typerend datje hier, naarmate je wetenschappelijke carrière vordert, steeds meer bestuurstaken krijgt" ze het als een vnendelijke, goedaardige persoon Droeg het mannetje echter de uitdossmg van een andere contrada, dan gaven de proefjpersonen een feitelijke, neutrale beschnjving wat ze zagen iemand die een oud vrouvrtje helpt bij het oversteken Maar als het mannetje zich m de cartoon schuldig maakte aan misdragmgen, gebeurde precies het tegenovergestelde", vertelt Semm "Dan bleef het bij een feitehjke beschnjvmg als het om iemand van de eigen contrada ging en dichtten de proefpersonen het mannetje allerlei slechte eigenschappen toe als hij bij een andere contrada hoorde "

H a m e r en zaag Positief gedrag van mensen uit de eigen groep werd dus voorgesteld als typerend voor hun goede karakter, terwijl het bij buitenstaanders als uitzondenng werd opgevat Negatief gedrag van buitenstaanders daarentegen werd geïnterpreteerd als exemplansch voor hun slechte karakter, terwijl het bij de eigen groep als mcident werd opgevat "Mensen gebruiken hun taal om stereotypen over te brengen en te bevestigen", aldus Semin Taal IS volgens Semin een gereedschap, een

Chnstiaan Krouwels

Gün Semin mstrument als een hamer of een zaag "Net als een hamer is taal gevormd door eeuwenlange engineering, zodat het geschikt is gemaakt voor verschillende doeleinden " Semm ontwikkelde het 'Imguistische categoneenmodel' om de taal als sociaal instrument te onderzoeken Volgens dat model kun je een situatie op verschillende manieren beschnjven, van zeer concreet tot uiterst abstract "Stel je de volgende situatie voor", begint Semm "Jans vuist schiet met grote sneUieid door de ruimte en komt onzacht in contact met de km van David Deze situatie kun je op duizend verschillende manieren beschnjven, zonder de waarheid geweld aan te doen Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat Jan David slaat, wat heel concreet IS, of dat Jan David pijn doet, wat al mmder concreet is Je kunt ook zeggen dat Jan David haat, wat nog minder concreet is, en dat Jan agressief is, wat uiterst abstract is omdat het mets zegt over wat er feitelijk gebeurt Zo kun je onderzoeken welke keuzes mensen maken wanneer ze gebeurtenissen beschnjven "

Met behulp van het Imguistische categoneenmodel zijn de afgelopen jaren belangnjke ontdekkmgen gedaan op het gebied van de taal als sociaal middel Onlangs stelde Margreet van Rooijen, aio bij sociale psychologie, bijvoorbeeld vast dat mensen de sociale afstand tussen zichzelf en de ander subtiel reguleren door middel van hun taalgebruik een professor die tegen een student zegt dat die een test 'heel goed' heeft gedaan, roept bij die student een groter gevoel van nabijheid op dan wanneer de professor meldt dat hij 135 van de maximale 150 punten heeft gescoord "Mensen gebruiken deze mogelijkheden van h u n taal zonder zich ervan bevmst te zijn", aldus Semm

Godsgeschenk De taal als sociaal instrument vormt ovengens slechts een deel van wat Semin onderzoekt Hij houdt zich bezig met cognitieve psychologie en met de werking van het geheugen, met affectieve en emotionele psychologische processen Maar

door de vele bestuurlijke taken die hij daarnaast heeft, komt Semm nog maar nauwelijks aan zijn eigen onderzoek toe "Het IS typerend voor de Nederlandse wetenschappelijke cultuur", aldus Semin, "dat naarmate je wetenschappelijke camere vordert je ook steeds meer bestuurlijke taken knjgt opgelegd " Al IS het volgens Semin wel zo dat er de laatste vijftien jaar met de mvoermg van onder andere het aio-systeem, de onderzoeksscholen en de 'vemieuwingsimpuls' van het N W O een revolutie in Nederland heeft plaatsgevonden "Tegenwoordig word ik zelfs door collega's m Duitsland benijd vanwege de mogelijkheden die wetenschappers hier worden geboden " Zijn benoemmg als Akademiehoogieraar ziet hij als een godsgeschenk Vijf jaar lang wordt hij vnjgesteld van zijn bestuurlijke verplichtingen en kan hij zich bijna volledig aan zijn onderzoek gaan wijden In zijn plaats wordt een jonge, talentvolle wetenschapper aangesteld Semin "Het IS dus ook voor de universiteit een enorme meevaller "

Grote schoonmaak letteren op til Brede b a c h e l o r s e n gezamenlijke masters zijn n i e t g e n o e g o m n o o d lijdende l e t t e r e n s t u d i e s e r b o v e n o p te h e l p e n M a s t e r s m e t t e w e m i g studenten en onderzoekers van onvoldoende kwaliteit zullen b m nen vijf jaar v e r d w i j n e n Dat staat in de - voorlopige - versie van het 'sectorplan Letteren' De talenstudies verkeren m ernstige financiële problemen doordat de studenten-

aantallen, die mede de bekostiging bepalen, dalen Staatssecretans Nijs verlangt van de universiteitsbestuurders maatregelen om de 'bednjfstak' weer gezond, overzichtelijk en aantrekkelijk voor studenten te maken In een vong plan legden de universiteitsbestuurders de nadruk op bunde Img, net als bij de bètawetenschappen N u wil het gezelschap bovendien weten welke talenstudies nog levensvatbaar zijn Hoeveel studenten en onderzoekscapaciteit zijn nodig en wat is het mim-

mumvereiste aan kwaliteit' Een speciale commissie gaat dat bepalen N a de zomer wordt duidelijk welke opleidmgen zich zorgen moeten maken Unieke letterenstudies als Japans, Chi nees, Finoegnsche talen en Fnes heb ben daarbij geen uitzondenngspositie "De reflex om datgene wat in Nederland toevallig aanwezig is te zien als het enige noodzakelijke, moet emgszms worden gerelativeerd", is m het plan te lezen Van belang is vooral de kwaliteit van onderwijs en onderzoek

Wat de operatie precies gaat betekenen voor de 'niet levensvatbaren', is volgens de Gronmgse rector magnificus Zwarts nog niet uitgeknstalliseerd "Sommige zullen helemaal verdwijnen Maar het kan ook zijn dat een deel van zo'n opleiding terugkeert in een andere master Op die manier blijft toch een deel van de kunde behouden " Gemiddeld hebben de grotere instelImgen meer dan dertig doorstroomstudies, waarvan de meeste te wemig studenten trekken Over vijf jaar moe-

ten er per letterenfaculteit acht a tien masters resteren Een deel van die operatie kan volgens Zwarts betrekkelijk pijnloos verlopen "Als we bijvoorbeeld de lerarenopleidingen bundelen, heb je een in plaats van zeven masters " Op een vergelijkbare manier kunnen volgens Zwarts de onderzoeksmasters onder een paraplu terecht komen En nu al ontstaan samenwerkingsverbanden tussen universiteiten voor gezamenlijke masters (PH/HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen