Ad Valvas 2002-2003 - pagina 225

AD VALVAS 5 DECEMBER 2002

PAGINA 5

Filosofe Sabine Roeser rekent af met verstikkend relativisme

'Ik mag jou niet voor je kop slaan, dat is een morele waarheid' Vrouwenbesnijdenis is slecht en een zonsondergang is mooier dan een witte muur. Er zijn waarlieden die je niet kunt beredeneren maar die je moet voelen, stelt filosofe Sabine Roeser in haar proef­ schrift. 'Ik ben geen goeroe die kant­en­klare waarheden verkondigt.' Peter Breedveld Ziet filosofe Sabine Roeser niet wat ze ons aandoet? In haar proefschrift Ethi­ cal intuitions and emotions rekent ze af met het relativisme en stelt ze dat er objectieve morele waarheden bestaan. Maar daarna stuurt ze ons het bos in. Wat die waarheden zijn, dat moeten we namelijk zelf maar uitzoeken. "Ja hallo", reageert Roeser op deze aaritij­ ging. "Ik ben geen goeroe die kant­en­ klare waarheden verkondigt. Dat zou mooi zijn, dat ik zeg: 'Mensen, er zijn morele waarheden en het zijn deze en deze en deze.' Dan zou ik geen filosoof, maar een dogmaticus zijn." De jonge filosofe (32) heeft tijdens haar promotieonderzoek een oude theorie van stal gehaald, het intuïtionisme. Vol­ gens die theorie kunnen we morele waarheden inzien zoals we ook kleuren zien. Daarnaast is er de cognitieve emo­ tietheorie, die stelt dat de rede en emo­ ties niet van elkaar zijn te scheiden. Roeser combineert die twee theorieën tot een nieuwe, eigen leer: het affectief intuïtionisme. Er zijn morele waarheden en met behulp van onze emoties kun­ nen we die waarheden leren kennen. "Emoties leveren directe kennis op van morele feiten", aldus Roeser.

Tafels en stoelen Volgens Roeser zijn wij nog te veel in de ban van de logisch­positivisten, die stellen dat alles wat je niet empirisch kunt bewijzen, als onzin terzijde moet worden geschoven. Waarheid, dat is voor ons vooral een kwestie van tafels en stoelen en wiskundige beredenerin­ gen. "Maar waarom zou er niet ook een ander soort waarheid zijn?" vraagt Roe­ ser, "Bijvoorbeeld dat de zonsonder­ gang van zoeven zo verschrikkelijk mooi was. Een relativist zou zeggen dat ik dat aan die zonsondergang opleg, dat het een projectie van mezelf is. Maar waar­ om projecteer ik dat dan wél op die zonsondergang en niet op de saaie witte muur tegenover mij? Blijkbaar heeft die zonsondergang toch iets wat hem mooi maakt, zonder dat daar rationele argu­ menten voor zijn." Net zoals het waar is dat die zonsonder­ gang mooi is, is het waar dat alle men­ sen gelijkwaardig zijn, stelt Roeser. En we weten dat het waar is omdat onze

emoties ons dat zeggen. "Als je je bij­ voorbeeld identificeert met het persona­ ge in een boek of film dat iets verschrik­ kelijks ondergaat, besef je dat die per­ soon eigenlijk net zo iemand is als jij, met hetzelfde vermogen om te voelen en te lijden. Dat helpt je de eigenwaar­ de van die ander te herkennen, en daar­ door wordt duidelijk dat hij dezelfde rechten moeten hebben als jij." Dus eigenlijk is Roesers theorie een bevrijding van het verstikkende relati­ visme, dat altijd weer elke discussie doodslaat. 'Je mag niet oordelen over vrouwenbesnijdenissen in Somalië, want je weet niet genoeg over de cul­ tuur in dat land.' Hou toch op, zegt Roeser. "Door die besnijdenis worden vrouwen voor hun leven verminkt en de mogelijkheid tot seksueel genot is ze voor altijd ontnomen. Ethisch is dat onacceptabel, want het strookt niet met de morele waarheid dat iedereen gelijk­ waardig is."

Worstelen Maar de waarheid dat alle mensen gelijkwaardig zijn, is misschien iets te algemeen, meent Roeser. "Ik zal iets concreters nemen: ik mag jou niet voor je kop slaan, dat is ook een morele waarheid die ik niet uitgebreid hoef te beargumenteren." O nee? Maar wat nu als ik me vreselijk begin te misdragen? "Dan verandert die morele waarheid niet, dan veranderen de omstandighe­ den en daardoor komen weer andere morele waarheden aan de orde", pareert Roeser. "Hoe ik me ten opzich­ te van iemand anders moet gedragen hangt af van de concrete omstandighe­ den en niet van een algemeen principe. Iets wat onder normale omstandighe­ den totaal verkeerd is, kan in sommige situaties het enige morele juiste zijn. Maar dat riekt weer naar relativisme! "Helemaal niet", werpt Roeser tegen. "Want in tegenstelling tot een relativist ga ik ervan uit dat er morele waarheden bestaan. Maar net zoals we ons kunnen vergissen bij het maken van een wis­ kundige vergelijking, zo kunnen we ons ook bij het vaststellen van morele feiten vergissen. De enige manier om ze te Ieren kennen is na te blijven denken, met elkaar in discussie te gaan, goed naar onze emoties te luisteren en emo­ ties niet te zien als hindernissen die we moeten uitschakelen." Niemand heeft het patent op De Waar­ heid, meent Roeser. We moeten met zijn allen aan de slag om erachter te komen wat die morele waarheden zijn. En is het niet al heel wat, te weten dat er morele waarheden bestaan? N u heb­ ben we tenminste een reden om ernaar op zoek te gaan, in plaats van ons er maar bij neer te leggen dat niks waar is, dat iedereen 'zijn eigen waarheid' heeft. "Jij vindt dit, ik vind dat; jij lust die soep wel, ik niet, who cares? Maar dat heeft natuurlijk niks met ethiek te maken."

Sabine Roeser: 'Niemand lieeft het patent op de waarheid'

Peter Strelitski

Onderwijsmaster begint waarschijnlijk in 2004

Scholen moeten vechten om studenten Latijn Op middelbare scholen is een groot tekort aan leraren Latijn. Eerstejaarsstudenten staan om die reden soms al voor de klas. De VU wil het probleem verhelpen met een master Latijn.

i>tudenten die hun studie niet meer ätmaken, omdat ze worden wegge­ kocht door een baas. Dat doet denken äan informatica in de hoogtijdagen ^an de internethype, niet aan een let­ terenstudie en zeker niet aan de ietwat stoffige klassieke talen. Toch trekt luist daar de arbeidsmarkt op dit moment hevig aan. "Vrijwel al onze

ouderejaars staan al voor de klas en studeren af in deeltijd of soms hele­ maal niet meer", vertelt Caroline Kroon, hoogleraar Griekse en Latijnse taal en cultuur. Het is natuurlijk een luxeprobleem, zeker voor de studenten: het onder­ wijs is van oudsher de grootste werk­ gever voor afgestudeerde classici. In de jaren tachtig was er een groot over­ schot aan docenten Latijn en Grieks en werden velen werkloos. N u vindt iedereen gemakkelijk; een baan. Toch zit er ook een gevaar in. "Het komt de kwaliteit van het middelbaar onder­ wijs niet ten goede dat tweedejaarsstu­ denten, die zelf net van de middelbare school zijn, les geven in Latijn", aldus Kroon. "Maar scholen kunnen vaak niet anders. Vaak zetten ze ook men­ sen voor de klas die niet eens klassieke talen hebben gestudeerd, maar gods­

dienst of Frans. Soms komen die terug om alsnog Latijn en Grieks te studeren. Een van onze huidige stu­ denten is van oorsprong zelfs gymle­ raar." Gymnasia zijn de laatste jaren sterk gegroeid. Daarmee groeide ook de vraag naar leraren klassieke talen, terwijl de studenteninstroom tot hal­ verwege de jaren negentig juist daal­ de, mede door de slechte arbeidsper­ spectieven in die tijd. Dat maakt de leraar klassieke talen schaars en gewild. Er is vooral veel vraag naar leraren Latijn. Grieks wordt op minder scho­ len aangeboden en op de scholen waar leerlingen kunnen kiezen, neemt het gros Latijn. "Maar tot nog toe zijn de leraren met een officiële lesbe­ voegdheid, bevoegd om beide talen te geven", vertelt Harm­Jan Van D a m ,

universitair docent Latijn aan de vu. Het voorstel van de vu voor een onderwijsmaster speelt in op de speci­ fieke vraag naar leraren Latijn. Van Dam: "We willen een tweejarig mas­ terprogramma aanbieden dat toegan­ kelijk is voor studenten klassieke talen en studenten oudheidkunde. Dat ver­ groot de mogelijke instroom met de helft. Ze halen een lesbevoegdheid om Latijn te geven en het studiehuisvak klassieke culturele vorming, KCV." De oudheidkundigen moeten tijdens hun bachelor al wel vrij veel aan Latijn hebben gedaan.

Jongens Het voorstel voor het masterprogram­ ma is goedgekeurd door het college van bestuur, maar nog niet door de ACO, de commissie die de staatssecre­

taris van hoger onderwijs adviseert over de goedkeuring van opleidingen. Eerdere verzoeken van de uvA om een lerarenopleiding Latijn zonder Grieks te maken, werden afgewezen, maar ook het ministerie ziet inmid­ dels in dat er iets moet gebeuren tegen het lerarentekort bij Latijn. De master gaat pas in 2004 van start, omdat dan de eerste lichting bache­ lors eraan toe is. De belangstelling voor klassieke talen (65 studenten) en oudheidkunde (negentig) is aan de vu de afgelopen jaren sterk gegroeid. Er komen weer jongens. "Een teken dat studenten weer gaan doen wat ze echt leuk vin­ den. Tien jaar geleden kozen die jon­ gens economie. Vroeger gingen juist de beste leerlingen Latijn en Grieks doen en dat komt weer een beetje terug", verheugt Kroon zich.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen