Ad Valvas 2002-2003 - pagina 69

AD VALVAS 19 SEPTEMBER 2002

PAGINA 5

Weetjes

Theoloog Harry Kuitert schrijft zijn ultieme boek

'God is er niet om je aan een orgel te helpen' Longkanker

Honderden mensen hebben de afgelopen weken het vu Medisch Centrum gebeld, na het gerucht dat onderzoekers een nieuw medicijn tegen longkanker hadden ontdekt. Het VUMC heeft samen met het Nederlands Kanker Instituut (NKI) ontdekt dat het astmamedicijn fluticason bij muizen ook longkanker voorkomt. Het middel zorgt dat het longslijmvlies niet verandert, zoals wel gebeurt in een vroeg stadium van longkanker. Kort geleden is een eerste proef begonnen met rokers en andere mensen met een verhoogd risico op longkanker. Daarvan zullen de eerste resultaten pas over een jaar bekend zijn. (WV)

Theoloog Harry Kuitert houdt ervan om de knuppel in het hoenderhok te gooien. Het christendom heeft volgens hem zijn beste tijd gehad. Morgen verschijnt zijn nieuwste boek, waarin hij de laatste stap zet in zijn gedachtengang. 'Ik hef God op.'

Ongelijkheid Het systeem van functiewaardering waarbij mensen worden betaald aan de hand van een specifieke functieomschrijving, heeft bij de politie het inkomensverschil tussen mannen en vrouwen vergroot. Dat is een van de conclusies van het onderzoek van vu-promovenda Lilian Halsema. Functiewaardering had bij de politie tot gevolg dat de administratieve functies, waann met name vrouwen werken, lager werden ingeschaald dan de uitvoerende functies, die vooral door mannen worden vervuld. Hierdoor groeide het verschil in beloning. Functiewaardering is in Nederland het meest gebruikte beloningssysteem, maar het is tegelijk veel bekritiseerd, onder meer omdat het een keurslijf zou zijn dat geen recht doet aan individuele prestaties. Halsema laat zien dat het systeem van functiewaardering verschillende soorten effecten heeft: zo reguleert het loononderhandelingen tussen werknemer en werkgever. Daarnaast toont het welke elementen van werk meer worden gewaardeerd dan andere, zoals in het voorbeeld van de politie. (WV)

Yvette Nelen Bij zijn afscheid van de vu, dertien jaar geleden, nam hij sinaasappelkisten vol met brieven en kranten mee waarin hem de huid werd volgescholden. En nog steeds is Harry Kuitert (79) de meest besproken theoloog van deze universiteit. Kuitert is wars van christelijke orthodoxie en ogenschijnlijke zekerheden. Dat maakt hem bij gelovigen zowel geliefd als verguisd. Sinds hij zijn leerstoel in de ethiek moest opgeven ("ik vond het vreselijk dat ik om mijn leeftijd werd afgeschreven"), heeft hij zich vol overgave gewijd aan zijn werkelijke passie: de theologie. Hij schreef zeker zes boeken waarin hij in heldere taal ingaat op twijfels en vragen van gewone gelovigen. Dat hij daarbij afrekende met allerlei dogma's, werd hem niet altijd in dank afgenomen. Zo keerde hij zich Ln Het algemeen betwijfeld christelijk geloof tegen het geloof m de openbaring. Twee jaar geleden verscheen Over religie, waarin hij de voorstelling van God als een persoon verwierp - sindsdien schrijft hij 'God' zelf ook niet meer met een hoofdletter. En morgen, op vrijdag 20 september, verschijnt zijn nieuwste boek. Voor een tijd een plaats van god, een karakteristiek van de mens. In dit boek, zo kondigt Kuitert aan, gaat hij nog een stapje verder. Hij wil het zelfs helemaal niet meer over God hebben, maar legt zich volledig toe op de mens. Want, zoals hij zelf uitlegt: "Het is niet zo dat er eerst een God was en dat er toen mensen kwamen. Nee, er waren mensen en die bedachten God. Mensen ontwierpen religieuze mythen om betekenis te geven aan de wereld om hen heen. Bijbelverhalen behoren tot de oudste van die mythen. Het zijn verhalen van verbeelding. Ze zijn al lang geen verklaring meer voor alles wat ons overkomt. In die zin heeft het christendom zijn beste tijd gehad." U neemt dus definitief afscheid van God? "Ik hef G o d op, dat klopt. Maar waar het werkelijk om gaat, komt op een andere manier terug. Want ik geloof allerminst dat wij religie verloren hebben. Ik zeg alleen: stop met het kijken naar een persoon tegenover je. Dat levert gebruiksreligie op, een God voor al onze wensen en behoeften. Kijk naar Reinier van den Berg, de weerman van RTL4, die zegt dat hij had gebeden om een orgel en dat ook daadwerkelijk gekregen had. Nou, bofkont, hoor! Dat heeft mets te maken met de echte ervaring van transcendentie. Die ervaring zit niet ergens boven, maar bij mensen zelf, in het gewone leven." Waar vind je dan transcendentie? "Waar een wereld geschapen wordt met woorden. Dat mensen kunnen spreken, dat is het ware grote wonder. Er hebben zich al heel wat wetenschappers gebogen over de ontwikkeling van de taal, maar wat mensen er uiteindelijk toe bracht om te spreken, bhjft een zeer geheimzinnige drang. Ik denk dat mensen zich aangesproken voelden door andere mensen om hen heen. Dat zij elkaar nodig hadden. 'Waar is Abel, uw broeder?', vraagt God aan Kaïn. HIJ sprak hem aan, omdat hij niet naar zijn broer omkeek. In de mythe spreekt God, maar volgens mij is dat de verbeelding van een soort oerwoord, een innerlijk besef of gevoel dat zich zonder enige legitimatie aan ons opdringt. Wij moeten ons aansprakelijk weten en aanspreekbaar opstellen. Waar het oerwoord niet meer gehoord wordt, dondert de wereld als twee ïffim Towers in elkaar." 's het oerwoord niet hetzelfde als een geweten? "Ik wil het woord geweten liever vermijden omdat het allerlei interpretatievragen oproept. Bovendien Wil ik in mijn boek per se een verband leggen met het spreken. Het woord van de mens is machtig. Die macht van het woord noem ik 'geest'. Mensen 2i)n dragers van 'geest'. Of, zoals de dichter Gerrit Achterberg het verwoordt, mensen zijn een plaats Van God, al is het voor een tijdje. '^ant de mens is eindig. Als we zijn uitgepraat, is het over en uit. Ik geloof niet in een tweede leven of een hemel of hel. Het hier en nu is belangrijk. Ik wil die traditie van het hiernamaals kwijt. Ik misgun iiemand de troost ervan, maar ik vind wel dat kerl^en zich er te gemakkelijk mee af maken. Ze geven 'O te weinig inhoud aan het geloof."

Droog

Harry Kuitert wil de traditie van het hiernamaals kwijt

Christiaan Krouwels

Volgens u naderen die kerken en het traditionele christelijke geloof hun faillissement. Maar de laatste jaren neemt het belang van dit geloofjuist weer toe. Ook steeds meer jongeren op de VU zeggen te geloven. Heeft u hier een verklaring voor? "Wat toeneemt, is het gebruiksgeloof. Dat is iets van alle tijden en het heeft zijn nut, dus waarom zou ik er op tegen zijn. Maar het gaat gepaard met een verlies van transcendentie. Gebruiksreligie kan over de kop slaan. Dan is God er alleen nog om je aan je orgel te helpen."

zijn pootjes wat ik zelf heb meegekregen van mijn gereformeerde achtergrond. Die traditie wilde me maar niet loslaten. Ik vroeg me al af waarom. En nu weet ik het: dat is toch 'Waar is Abel, uw broeder?', oftewel het zich aangesproken voelen, de aansprakelijkheid en de aanspreekbaarheid. Ik zou wel willen ophouden met schrijven. Ik word te oud, wie zal er nog naar me luisteren? Maar helemaal niksen zie ik niet zitten. Misschien ga ik een boek schrijven over hoe je het beste dood kunt gaan."

In hoeverre hebben de aanslagen van 11 september uw visie op religie beïnvloed? "Ik zie opnieuw in hoe religie er niet mooier op geworden is. Die gruwelijke aanslagen zijn gepleegd door diepgelovige moslims en diepgelovige Amerikanen zetten er hun afschuwelijke God-talk tegenover. Ik ben bevestigd in mijn afkeer tegen traditionele geloofsbeelden. Die beelden zijn ooit ontstaan, maar doen er met meer toe in de wereld van vandaag. Ze helpen deze wereld niet in stand te houden, maar ondermijnen haar eerder."

Ziet u tegen de dood op? "Nee, integendeel. Ik kan me er makkelijk mee verzoenen. We gaan allemaal dood en je kunt er maar het beste op tijd bij stilstaan. Het enige vreselijke is het vroegtijdige sterven. Ikzelf wil graag blijmoedig doodgaan." En als u dat niet gegund is? "Dan heb ik pech gehad. Het leven zit vol onrechtvaardigheden. Dat is altijd zo geweest. Mensen kunnen wel zeggen dat het vroeger allemaal beter was, maar dat is niet waar."

U zult met uw nieuwe boek weer veel kntiek ontvangen. "Ik hoop het. Dat betekent dat mensen er over nadenken. Ik wil graag onontkoombare vragen stellen. Overigens krijg ik niet alleen kritiek, hoor. Ik ontvang ook hartverwarmende brieven. Laatst nog van een negentigjarige dame uit streng gereformeerde kringen. Ze was uit de kerk gestapt, omdat ze deze niet meer vond passen bij alle onrechtvaardigheid op de wereld. Ze voelde zich getroost."

Hoe kijkt u terug op uw eigen leven? "Met gemengde gevoelens. Soms denk ik: 'Ik ben er met voor niets geweest', maar soms ook: 'Ik wou dat ik klassieke talen gestudeerd had'. Al met al ben ik toch tevreden. Ik heb dat beetje strijdbaarheid in me goed kunnen uiten. Ik wou alleen dat ik twintig jaar eerder had geweten, wat ik nu weet. D a n had ik al die boeken niet hoeven schrijven."

Met het afschaffen van God lijkt u de laatste stap gezet te hebben. Is dit uw ultieme boek? "Eigenlijk hoop ik van wel. Hier komt het beste op

H.M Kuitert, Voor een tijd een plaats van god, een karakteristiek van de mens Vanaf 20 september te koop Uitgeven) Ten Have, € 18,50

Het klimaatverschijnsel El Nino heeft grote invloed gehad op de bossen in Indonesië. De bosgrond werd in 1997 en 1998 veel droger dan normaal: het vochtgehalte daalde van zestig naar tien procent. Dat ontdekte de Indonesische Agna Sulis Krave, die deze week aan de VU promoveert. Door de droogte veranderde de samenstelling van bacteriën m de grond. Hoewel na El Nino in Indonesië een extreem natte periode aanbrak, herstelde een aantal bacteriesoorten zich niet. BCrave concludeert hieruit dat klimaatveranderingen zoals El Nino het ecosysteem voor langere tijd kunnen beïnvloeden. Kwetsbare systemen kunnen daardoor uit balans raken, vooral in gebieden waar verschijnselen zoals El Nino een groot effect hebben, zoals Australië, NieuwGuinea en Indonesië. (WV)

Suikerziekte Suikerziekte wordt nog altijd zwaar onderschat. Patiënten met suikerziekte lopen niet alleen meer kans op een hartaanval, maar overlijden ook nog eens vaker als ze een hartaanval krijgen. Dat blijkt uit het diabetesonderzoek van vu-hoogleraar Robert Heine. Samen met zijn onderzoeksgroep starne hij in 1989 een groot bevolkingsonderzoek in Hoorn. Uit het onderzoek blijkt dat veertig procent van de patiënten bij cardiologie, vaatchirurgie en oogheelkunde ook lijdt aan diabetes. De helft weet dat zelf niet. Bovendien ontdekten de onderzoekers een verband tussen een te hoge bloedsuikerspiegel en de kans om een hartaanval niet te overleven. Hoe hoger de bloedsuikerspiegel, des te groter de kans dat iemand overlijdt. Een mogelijke verklaring is dat diabeten slechtere bloedvaten hebben en dat hun hart het minder goed doet, maar daarnaar gaat Heine binnenkort vervolgonderzoek doen. (WV)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen