Ad Valvas 2002-2003 - pagina 53

AD VALVAS 12 SEPTEMBER 2002

PAGINA 5

VU-archeologen graven voor het laatst in Muro Tenente

Scherven zoeken in een stad zonder naam 's Ochtends schatgraven en 's middags naar het strand: studenten mediterrane archeologie lijken het tijdens hun praktijkstage goed voor elkaar te hebben. Maar werken op de VU-opgraving Muro Tenente in Zuid-ltalië betekent ook zwoegen in de brandende hitte, blaren op je handen, spierpijn en slaapgebrek. Ad Va/vas-freelancer en vierdejaars archeologie en prehistorie Daphne Lentjes ging mee.

Daphne Lentjes Het is midden juli, ongeveer elf uur 's ochtends. De zon brandt op de hoofden van de vijftien studenten die al sinds zes uur aan het werk zijn. De meesten hakken met een pikhouweel van zeker een meter lang in de keiharde uitgedroogde grond van de centrumput van Muro Tenente. Twee studenten schrapen met een troffel grond weg tussen de stenen fundamenten van een grote muur. Een derde maakt van diezelfde muur een tekening op millimeterpapier. De put is een gat in een akker van ongeveer veertig bij veertig meter en vijftig centimeter diep. Aan de rand staan tonnetjes met water, waar elke paar minuten iemand met een verhit hoofd een bekertje uit schenkt. De opgraving ligt een eind buiten de stad en kranen zijn er niet. Het is snikheet, tegen de veertig graden. Plotseling klinkt in een hoek van de put een enthousiaste kreet. Een jongen die daar in een oude weg staat te hakken, heeft een klein flesje gevonden. Het oogt als een parfumflesje. "Misschien heb ik wel een heel graf gevonden", zegt hij geestdriftig. Een parfumflesje kan immers een grafgift zijn. "Ach", drukt een ander zijn enthousiasme meteen de kop in. "Een of andere kerel heeft gewoon zijn olieflesje op straat verloren toen hij op weg was naar de sportschool." Toch is het een bijzondere vondst. Scherven worden er genoeg gevonden in Muro Tenente maar een heel flesje is echt iets bijzonders. Sinds 1993 komt iedere zomer ongeveer vijf weken lang een groep vuarcheologen in Muro Tenente opgraven. Muro Tenente is een verloren stad in de hak van de laars van Italië, achttien kilometer ten zuidwesten van Brindisi. Vanaf 700 voor Christus tot het jaar nul was het een middelgrote, ommuurde stad met woonwijken, wegen, pleinen, werk- en begraafplaatsen. Tegenwoordig is daarvan niet veel meer te zien. De opgravingen in Muro Tenente en een aantal steden in de buurt passen in het Brindisino-project van het Archeologisch Instituut van de vu (AIVU). Dat ging al in 1982 van start en is onderdeel van het onderzoeksprogramma Integratieprocessen in de Oudheid. Het project onderzoekt de manier waarop inheemse volkeren in Itahë reageerden op invloeden van buitenaf; eerst van de Grieken, later van de Romeinen.

Putbazen De vu-opgraving in Muro Tenente is niet alleen een wetenschappelijk project. Het is ook een plek waar archeologiestudenten veldervaring opdoen. Ze leren opgraven en leidinggeven aan opgravingen. Zo werden dit jaar drie ouderejaars benoemd tot putbazen die verantwoordelijk zijn voor een gedeelte van de opgraving. De omvang van hun eigen putje varieerde van twee tot vijfentwintig vierkante meter. Zij werden weer bijgestaan door putbaasassistenten. Roena van Ams (23), vijfdejaars mediterrane archeologie, was dit jaar een van de putbazen. "Je werkt met een klein team", vertelt ze. "In mijn geval vier mensen, In principe doet

Esther Nijland

het team het graafwerk, maar omdat ik dit jaar veel tijd overhad heb ik zelf ook meegegraven. Verder was ik verantwoordelijk voor de administratie." Erg benijdenswaardig was haar taak niet. "Het was zwaar. Ik werkte sowieso iedere dag langer door, omdat ik na terugkomst uit het veld de vondsten van die dag moest administreren, 's Avonds schreef ik mijn dagrapporten en aan het eind van de week nog een weekrapport. Dat deed ik meestal op zondag, zaterdagmiddag was ik te moe," Over vermoeidheid kan ook Sentine Kodde (21) meepraten. De tweedejaars archeologie was dit jaar voor het eerst mee. "We moesten iedere dag, behalve zondag, om vijf uur op", vertelt ze. Omdat het 's middags veel te warm is om goed te kunnen werken, begint het team al om zes uur. Van een tot vijf uur wordt er siësta gehouden. Daarna wordt nog twee uur binnen gewerkt, "Het is ook gewoon fysiek zwaar werk", erkent Sentine, "De grond is heel hard, je moet keihard hakken om erdoorheen te komen. De eerste paar dagen had ik veel spierpijn, het zijn toch bewegingen waar je niet aan gewend bent, 's Middags maakten we de vondsten van die dag schoon, scherven poetsen met een nagelborsteltje," Ondanks het zware werk heeft ze het erg naar haar zin gehad. "Ik heb goed leren samenwerken. Ook zijn de vondsten spannender dan in Nederland.

Maar het is vooral de sfeer die je op de been houdt, 's Avonds gingen we bijna altijd nog wel even de stad in om wat te drinken. Bijna elke middag zijn we naar het strand geweest. Je merkt ook duidelijk dat je in mediterraan gebied bent. We zijn bijvoorbeeld een keer naar een pizzica-itsx gegaan. Het hele dorp liep uit om te dansen. Wij hebben ook nog een poging gedaan,"

Grafrovers Het werk van de archeologen is de enige manier om iets te weten te komen over het leven in Muro Tenente, Geschreven bronnen zijn er niet. Inscripties zijn ook nauwelijks gevonden, "Alleen wat graffiti", vertelt Jan Paul Crielaard, docent aan de vu en dagelijks opgravingsleider in Muro Tenente, "Het lijkt erop dat schrift geen grote rol speelde in Muro Tenente," De schriftelijke bronnen die er wel zijn, leveren niet zo veel op omdat de echte naam van de stad nog steeds onbekend is. Omwonende boeren hebben de naam Muro Tenente bedacht, waarschijnlijk wegens de ruim twee meter hoge stadsmuur die grotendeels nog overeind staat. Op de Tabula Peuungeriana, een oude Romeinse wegenkaart, staat ongeveer op dezelfde plaats waar Muro Tenente ligt het stadje Mansio Scamnum aangegeven. Volgens deze kaart lag Scamnum aan de Via Appia, de beroemde Romeinse weg van Rome

naar Brindisi. Maar er is geen enkel bewijs dat Muro Tenente inderdaad Scamnum is. De informatie over de stad moet dus uit de bodem worden gehaald. Maar het archief dat daar ligt, wordt ernstig bedreigd. Het gebied bestaat tegenwoordig voornamelijk uit akkerland: wijnstokken en artisjokken. Ploegen kan enorm veel schade aanrichten. Daarnaast worden de werkputten regelmatig bezocht door slakkenzoekers en de beruchte tombaroli; grafrovers. De potjes, schaaltjes, flesjes of sieraden die als grafgiften werden meebegraven kunnen veel geld opbrengen. De archeologen letten er dan ook op om geen potentiële koopwaar in het veld te laten liggen. Graven worden zo snel mogelijk geruimd om grafrovers voor te zijn. De gravers van Roena stuitten echter aan het eind van de laatste week nog op een graf dat ze hebben laten liggen. "Er was niet meer genoeg tijd om het te ruimen. Dat is nameHjk een enorm werk. Eerst moet je het skelet zoeken en dat kan best diep liggen. Daarna moet je de botten helemaal blootleggen en tekenen. Alles moet gedocumenteerd worden. We zouden er zeker vier dagen mee bezig zijn geweest. Bovendien hadden we het idee dat het graf al leeggeroofd was. Er lagen stukken bot en aardewerk óp de dekstenen die ook nog eens erg verzakt waren. We hebben het laten liggen voor een volgende generatie."

Maar het is de vraag of die er komt. Dit jaar was waarschijnlijk de laatste Aivu-campagne in Muro Tenente. "We hebben wel zo'n beetje alle informatie die we nodig hebben", denkt Crielaard. Een conclusie die de vuarcheologen bijvoorbeeld hebben kunnen trekken, is dat de mensen in Muro Tenente niet zo veel op hadden met hun Griekse buren. "Het lijkt erop dat ze de invloed van de Grieken zo lang mogelijk buiten de deur probeerden te houden", zegt Crielaard. "Hun invloed hebben we eigenlijk pas kunnen ontdekken in het begin van de derde eeuw, als ze in het noorden van de stad zeer regelmatig uitgelegde woonkwartieren bouwen." De graven die de archeologen binnen de stadsmuur vonden (achttien zijn er opgegraven), wijzen in dezelfde richting. "Dat is natuurlijk ontzettend niet-Grieks en niet-Romeins", zegt Crielaard. "Grieken en Romeinen begraven hun doden immers altijd buiten de stad." Volgend jaar gaat er waarschijnlijk een vu-team naar L'Amastuola, een Griekse vestiging die iets meer naar het noordwesten ligt. Wat gebeurt er dan met Muro Tenente? Crielaard: "Er loopt een subsidieaanvraag bij de regio Salento om er een archeologisch park van te maken. Maar dat gaat wel op z'n Italiaans. Inmiddels is er weer een andere politieke groepering aan de macht in het regionale bestuur en is het plan op de lange baan geschoven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen