Ad Valvas 2002-2003 - pagina 198

AD VALVAS 21 NOVEMBER 2002

PAGINA 6

Pleidooi voor vergeving moet Amerikaanse claimcultuur buiten de deur houden

De smeerolie van sociale relaties Om relaties in stand te liouden is het nodig om zo nu en dan iemand te vergeven, stelt sociaal-psycholoog Johan Karremans in zijn proefschrift. IVIaar vergeving heeft niet altijd zijn; soms kan het ronduit negatief uitpakken.

Dirk de Hoog "Mensen dingen kunnen vergeven is een belangrijke voorwaarde voor het voortbestaan .van sociale relaties. Het is een soort smeerolie", zegt sociaalpsycholoog Johan Karremans. Hij promoveerde onlangs aan de vu op een onderzoek naar de vraag wanneer vergevmg werkt. "Vergeving is een heel alledaags begrip, waarvan psychologen veronderstellen dat het belangrijk is bij het instandhouden van intermenselijke relaties. Of dat echt zo is, is nog nauwelijks onder-

zocht. Ik ben de eerste in Nederland." Dat er zo weinig onderzoek naar vergeven is gedaan, heeft volgens Karremans twee redenen. T e n eerste lijkt het belang van vergeving zo vanzelfsprekend, dat wetenschappers er niet verder over nadachten. T e n tweede is het begrip in onmin geraakt, omdat er een nogal burgerlijk en vooral christelijk tintje aan zit. "Jezus vroeg aan het kruis om vergeving van zi)n moordenaars en de plicht tot vergeving komt in christelijke gebeden naar voren", legt Karremans uit. "Niet voor niets hebben juist de NCRV en de EO belangstelling voor mijn onderzoek."

Morele druk Het instandhouden van sociale verhoudingen lijkt steeds problematischer te worden, denk aan de vele echtscheidingen. Daarom hebben psychologen in de Verenigde Staten sinds een jaar of vijf weer aandacht voor vergevingsgezindheid. Karremans putte daar inspiratie uit. In elf psychologische experimenten liet hij proefpersonen - veelal studenten - testjes doen die met vergeving te maken hadden. Zijn conclusie is dat vergeving belangrijker is naarmate personen nauwer betrokken bij elkaar zi)n. "Als je in in je privé-leven of op je werk in een nauwe relatie tot iemand staat, is het van belang de ander dingen te kunnen vergeven. Zonder vergeving neemt de bereidheid om de ander te helpen en bij te staan, aanzienlijk af." Vergeving werkt ook louterend. Wie een ander vergeeft, voelt zich daarna psychisch duidelijk beter. De uitkomsten van Karremans' onderzoek lijken nogal voor de hand te liggen. Toch zijn ze volgens hem wel degelijk relevant. Vergeving heeft namelijk niet altijd zin en kan soms zelfs negatief uitpakken. "Een toevallige straatrover heeft geen duurzame sociale relatie met zijn slachtoffer. Mijn onderzoek wijst uit dat het slachtoffer dan weinig baat heeft bij vergeving. Misschien is het in zo'n geval beter om gericht te zijn op genoegdoening. Bovendien kan morele druk tot vergeving ertoe leiden dat het slachtoffer geen verdere hulp en

begeleiding meer krijgt. 'Vergeven en vergeten', zegt het spreekwoord tenslotte."

Gepeperde rekening Karremans vindt dat er meer aandacht moet komen voor vergeving. "In deze individualistische, assertieve maatschappij hebben veel mensen de neiging een sociale boekhouding van hun relaties bij te houden. Bij te veel minnen volgt een breuk. Door vergeving kun je over negatieve ervarmgen heenstappen en opnieuw beginnen. Doen we dat met, dan glijden we af naar de Amerikaanse claimcultuur waarin bij elke fout advocaten klaar staan met een gepeperde rekening. Dat maakt de sociale omgang er niet prettiger op." Volgens Karremans kan het idee van

vergeving ook een rol spelen bij psychotherapie. "De meeste mensen gaan in therapie door problemen met persoonlijke relaties, bijvoorbeeld met de partner of met de ouders. Het is interessant om te weten te komen waarom sommige mensen wel en andere met kunnen vergeven. Als je weet welke factoren daartoe bijdragen, kun je mensen helpen te vergeven. Zo helpt het als iemand excuses aanbiedt, al is dat geen voorwaarde voor vergeving." Ook hier maakt Karremans een kanttekening: vergeven heeft alleen psychisch nut als het echt is. "Zo kun je je afvragen of vrouwen die na mishandeling teruggaan naar hun echtgenoot dat doen na vergeving of uit gebrek aan alternatieven."

g

i

Gjalt Zondergeld durft in Goed en Kwaad keuzes te maken

!7 Was Melly Uyldert een nazii Er is altijd een keuze, en meestal is het een keuze tussen goed en kwaad, meent historicus Gjalt Zondergeld. In zijn nieuwe boek legt hij een aantal historische ontwikkelingen en personen langs de morele meetlat. Peter Breedve d Een historicus moet durven oordelen. De Groningse geschiedtheoreticus Frank Ankersmit bekritiseerde onlangs het Srebenica-rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) omdat daarin slechts feiten worden gepresenteerd, zonder enige morele conclusie. "Onaffe geschiedschrijving", noemt Ankersmit dat. "Als een natuurkundige die louter experimenten beschrijft." Vu-historicus Gjalt Zondergeld durft wél te kiezen. Aan postmodern cultuurrelativisme heeft hij geen boodschap. Er moet volgens hem altijd een keuze worden gemaakt, en meestal gaat het daarbij om de keuze tussen goed en kwaad. Goed en Kwaad is dan ook de titel van een onlangs verschenen bundel essays van zijn hand. Maar bij Zondergeld is het af en toe wel érg van-dik-hout-zaagt-men-planken. Zo wijt hij de anti-Duitse houding onder de Nederlandse jeugd aan

de slechte kwaliteit van het geschiedenisonderwijs. En dat is dan weer de schuld van katholieke en sociaaldemocratische onderwijshervormers. De katholieken hadden volgens Zondergeld namelijk belang bij de beperking van het vak vaderlandse geschiedenis, wegens het protestantse gehalte ervan, en de sociaal-democraten zouden het op het vak voorzien hebben vanwege hun 'anti-Oranjegerichtheid'. Het zijn boude stellingen, die nauwelijks worden onderbouwd.

had door welk pek ze zich liet besmetten? Zondergeld vergoelijkt in zijn boek over de vu in oorlogstijd wél het ronduit foute gedrag van vu-theologen Valentijn Hepp en Herman Huber Kuyper, die tot gehoorzaamheid aan de Duitse bezetter opriepen.

Groen denken

Waarom past hij dezelfde mildheid niet toe bij Uyldert? De gereformeerde politicus Hendrikus Colijn, 'Schipper naast God', ook een vu-kopstuk, komt er in Zondergelds boek ook al beter van af. Colijn heeft als officier honderden Indonesiërs laten vermoorden, onder wie veel vrouwen en kinderen, maar tot een expliciete veroordeling komt Zondergeld dit keer niet. Hij stelt dat Colijn bevelen opvolgde en gaf 'zoals het naar zijn mening een beroepsmilitair betaamde'.

Aan het begin van een essay over de 'Ekologische Beweging' belooft Zondergeld aan te tonen dat het 'groene denken' makkelijk kan leiden tot ultrarechtse neigingen. Zondergeld heeft het met name voorzien op het vermaarde kruidenvrouwtje Melly Uyldert. 'Leuk!', denkt de lezer, 'een ogenschijnlijk ongevaarlijke brandneteltheedrinkster wordt ondubbelzinnig ontmaskerd als snoeiharde nazi!' Helaas komt Zondergeld in zijn bewijsvoenng niet verder dan de beschuldiging dat Uyldert haar kruidenleer verheft tot ideologie ('dan krijg je griezelige dingen') en het feit dat ze in de Tweede Wereldoorlog heeft gepubliceerd in het nazi-gezinde Haagsch Maandblad. Dat laatste staat natuurlijk niet fraai op haar cv, maar kun je niet stellen dat Uyldert een politieke onbenul is die waarschijnlijk niet eens in de gaten

recensie

Curieus Sommige van de in Goed en Kwaad verzamelde essays zijn begin jaren tachtig geschreven en inmiddels niet meer erg relevant. Zondergelds pleidooi voor een kemwapenloze verdedigingslinie langs de DDR tegen de sovjetdreigmg is bijvoorbeeld curieus, door de historische parallel die Zon-

dergeld trekt met een dergelijke linie die de Nederlandse Republiek in de zeventiende eeuw had ingezet tegen de Franse koning Lodewijk TV. Maar het pleidooi is ook irrelevant, want zowel de Sovjet-Unie als de DDR bestaat allang niet meer. Op zijn best is Zondergeld als chroniqueur van gebeurtenissen in de marge van de officiële geschiedschrijving. In zijn essays over de Tweede Wereldoorlog gaat het nu eens niet over Mussert en de NSB, maar over veel minder bekende Nederlandse fascistische partijtjes als het Zwart Front, dat met behulp van de nazi's de felbegeerde 'Bataafse Republiek' hoopte te kunnen vestigen, maar al gauw door de bezetter ten gunste van de NSB opzij werd geschoven. Zondergeld belicht ook de vrijages tussen het fascisme en allerlei regionale, separatistische groeperingen als de Pryske Folkspartij en Brabantia Nostra, die in de vergeetboek zijn geraakt. Een essay over het ondergrondse verzet tegen de Duitsers concentreert zich op het geweldloze verzet van onder meer de Jehova's Getuigen. Zo laat Zondergeld in zijn boek een bonte parade van randfiguren, kleine ploeteraars, naïeve excentriekelingen en losers voorbijtrekken. De germanist Fehx Wirth bijvoorbeeld, die een nepmanuscript uit 1870, het chauvinistische Oera Linda-hoek, presenteerde als het oudste Germaanse geschnft uit de wereldgeschiedenis, en Jan Melles van der Goot, die het christendom er

de schuld van gaf dat de oorspronkelijk zo blijmoedige Friezen van die sombere levensontkenners waren geworden. Dat zijn nog eens kleurri)te mensen, heel wat boeiender dan die saaie Mussert. Goed dat er historici zijn als Zondergeld, die af en toe het stof afblazen van een aantal veronachtzaamde juweeltjes in onze vaderlandse geschiedenis. Gjalt Zondergeld, 'Goed e?i Kwaad; vijftun opstellen^ van fascisme lol pacifisme, van Rudol] Siemer lol Cohjn. Uitgeven] Garant, € 26,90

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen