Ad Valvas 2002-2003 - pagina 567

y)VALVAS19 JUNI 2003 I

PAGINA 11

Exposorium. toont foto's van joods leven in Oost-Europa

Geen last jew' te zien Hij ging naai' het Oostblok om er de restanten van ooit bloeiende joodse gemeenschappen vast te leggen. IVIaar terwijl hij er rondreisde, viel de Muur en kwamen veel gemeenschappen weer tot leven. Vanaf 20 juni te zien op de VU: de foto's van Edward Serotta.

Tekst: Anne Pek, foto's: Edward Serotta Oost-Berhjn begin jaren negentig Naast de goudbekoepelde negentiende-eeuwse synagoge m de Oranienburger Strasse wordt een joods cafe geopend, rond de Kathe-KoUwitz-Platz enige jaren tevoren nog uitstalkast van D D R Arbeiterkultur - verschijnen hippe joodse restaurants en in nieuw verrezen speeltuintjes op de voormalige Mauerstrecke rennen jongetjes met keppeltjes rond Duitslands herenigde hoofdstad oefent een verrassend grote aantrekkmgskracht uit op joden Niet alleen die uit de voormalige Sovjet Unie, die blij zijn dat ze eindelijk weg mogen Ook Amenkaanse joden stromen toe, meuwsgieng naar de stad die hun voorouders verjoeg - als ze ze met al vermoordde Verder oostwaarts doet zich hetzelfde fenomeen voor Uit de synagoges van Praag en Boedapest klinkt, behalve geboor en getimmer, knauwend Amenkaans De voormalige joodse wijk van Krakau wordt overspoeld door toeristen die willen weten of het er echt zo uitziet als in Schmäler s List Wrange nostalgie vermengt zich met vooruitgangsgeloof De nazi's zijn dood, het communisme is kassiewijle, Oost-Europa herleeft - en wat is Oost-Europa nou zonder joden'

Muur a a n diggelen Edward Serotta (1949) is een van de A m e n kaanse joden die gehoor geeft aan de lokroep van de Oude Wereld Hij reist er ovengens al rond voordat het IJzeren Gordijn naar de schroothandelaar gaat m 1984 - Reagan maakt zich op voor zijn tweede ambtstermijn, Gorbatsjov zit nog m de wachtkamer van de macht - bezoekt hij Praag en Boedapest In 1988 vestigt hij zich zelfs in de Hongaarse hoofdstad, om van daaruit te werken aan een fotoboek met de titel Autumn 's Last Evening The Last Jews of Eastern Europe Die laatste jood is hij sindsdien nog met tegen het lijf gelopen, moet Serotta anno 2003 bekennen En het zal er ook nooit meer van komen Want terwijl de fotograaf door de uithoeken van Midden- en Oost-Europa kart om de schamele restanten van eens bloeiende joodse gemeenschappen vast te leggen, gaat uitgerekend m zijn nieuwe woonplaats de schaar m het IJzeren Gordijn Duizenden DDR-burgers ontvluchten zomer 1989 via Boedapest het Oostblok Een paar maanden later gaat de Berhjnse M u u r aan diggelen en daarop volgt de hierboven beschreven revival van joods leven Een heroplevmg waarop Edward Serotta die hele hoopvolle jaren negentig lang gretig de lens ncht HIJ bezoekt steden en sjtetb m de Oekraïne, Roemenie, Litouwen, Bulganje en legt overal vast hoe bejaarde joden die de moordpartijen van de nazi's en de onderdrukking door het communisme ternauwernood hebben overleefd weer voor hun identiteit durven uitkomen, hoe de schaarse joden van middelbare leeftijd die de voorafgaande decennia niet naar elders gevlucht 2i)n voorzichtig kermis maken met de tradities van hun volk, hoe de kmderen in alle openlijkheid Hebreeuws leren

Pentagon-man Ook legt Serotta vast hoe Amenkaans-joodse organisaties als het Joint Distribution Committee (JDC) en de Ronald S Lauder Foundation vol ondernemingszin oostwaarts trekken en talloze lastjews', van Estland tot Albanië, financieel en organisatonsch ondersteunen Hoe bijvoorbeeld het joodse La Benevolencija met Amenkaanse hulp halverwege de jaren negentig alle bevolkingsgroepen van Sarajevo van hulpgoederen kan voorzien Hoe J D C en Lauder Foundation in het Hongaarse Szarvas een internationaal zomerkamp voor joodse kmderen op poten zetten Serotta registreert dat alles met alleen m fraaie foto s HIJ schnjft er ook sfeervolle verslagen bij Over de bejaarde en blmde Faina Vasielieva uit Eogoslav, Oekraïne, die iedere middag bezoek knjgt van Bons Gnnberg, een beer van een man die sinds de komst van het J D C naar zijn sjtetl eindelijk niet meer bang is voor antisemitisme Over genoemd zomerkamp in Szarvas, waar 44 ex Joegoslaafjes die net uit de schuilkelders zijn gekropen voor het eerst van hun leven oog in oog staan met Amenkaanse leeftijdsgenoten

Juli 1 9 9 9 kwamen joodse kinderen uit OostEuropa en de VS bijeen op een zomerkamp in het Hongaarse Szarvas. Even leek het uit te draaien op ruzie tussen de Joegoslavische en de Amerikaanse kinderen, maar na een dag van koude oorlog kwam het tot een nieuwe zomerkampgroep: 'De Verenigde Staten van Joego'. Jooiis-Amenkaanse leeftijdsgenoten, maar toch "USA - Go away'," schreeuwen volgens Serotta's verslag de 44 getraumatiseerde Joegoslaven de Amenkaantjes toe "Een moment lang was alles stil T o e n sprongen de Russen, Witrussen, Hongaren, Esten en Litouwers op en heetten de Amenkanen van harte welkom", noteert de fotograaf ontroerd Het IS daar dat er plotseling een waas van propaganda over de prachtige foto's van Serotta lijkt te trekken Zomerkampfinancier Ronald S Lauder - was dat niet die Pentagon-man die onder Ronald 'Evil Empire' Reagan ambassadeur werd m W e n e n ' Zo'n man voor wie de ineenstorting van het communisme haast een persoonlijke tnomf is' Voor wie 'the Amencan Way' the only way is' Staan we hier soms te kijken naar de gloneuze opkomst van Amenka als enig overgebleven supermacht, gezien door joodse ogen'

H e r b o r e n wereld Maar ach, wat doet zo'n ideologisch filter ertoe als de beelden die daaruit resulteren mooi zijn En dat zijn ze Serotta zoomt m zijn foto's bewust m op de ouderen, die nog weet hebben van het leven van voor de shoah, en op de kinderen, m zijn woorden "de hoop voor een nieuw multicultureel Europa" Waarbij hij de eerste groep bewust op donkere foto's vereeuwigt, terwijl hij voor de tweede groep lichte foto's kiest "als symbool voor een herboren wereld" Wie die foto's zelf wil zien, kan tot 15 augustus terecht m het Exposonum van de VU Dat heeft namelijk de rondreizende tentoonstellmg gestnkt die het Goethe-Institut nu al sinds 1998 over de wereld laat reizen 'Een herboren wereld Joods leven m Midden- en Oost-Europa 1985-2000' wordt op vrijdag 20 juni geopend en de fotograaf onderbreekt zijn emdeloze rondreis door Midden- en Oost-Europa even om daar zelfbij aanwezig te zijn Ovengens woont Serotta, na een tussenstop van zes jaar m Berlijn, tegenwoordig m Wenen, alwaar hij een paar jaar geleden het Central Europe Center for Research and Documentation heeft opgezet een 'US based' instituut dat zich richt op het vastleggen van joods leven m Midden- en Oost-Europa Met steun van onder andere, jawel, de Ronald S Lauder Foundation De tentoonstellingscatalogus A World Reborn Jewish Life in Central and Eastern Europe 1985 2000 (uitg Goethe Institut € 4 ) IS tijdens de tentoonstelling te koop in de VU boekhandel

Een lid van de joodse gemeenschap van Sarajevo maakt zich klaar om de stad te verlaten. Het American Jewish Joint Distribution Committee hielp veel inwoners van Sarajevo de stad ontvluchten, ongeacht hun etnische herkomst. De blinde Faina Vasielieva uit Bogoslav, Oekraïne. Bejaarde, hulpbehoevende joden als zij zijn in het voormalige Oostblok vaak volledig aangewezen op joodse hulporganisaties, omdat hun familie tijdens de oorlog is omgebracht of daarna naar het Westen is gevlucht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen