Ad Valvas 2002-2003 - pagina 578

AD VALVAS 26 JUNI 2003

PAGINA 6

Zonder pasar draait Indonesië niet

De zegeningen van de markt In Indonesië worden kleine handelaars op de lokale markten vooral gezien als bron van overlast. Ten onrechte: die handelaartjes zijn van cruciaal belang voor de ontwikkeling van het land. Je moet ze dus juist stimuleren, zegt VU-sociologe Ramalis Subandi Prihandana.

Ramalis Subandi Prihandana/www bezinningscentrum nl

Peter Breedveld In Indonesië is de pasar, de lokale markt, een belangnjk instituut Hi) is een tegenhanger van de reguliere wmkels en de grote warenhuizen, die voor een groot deel van de bevolking te duur zijn Veel mensen zijn voor hun eerste levensbehoeften sterk afhankelijk van de pasar met zijn scherpe pnjzen Bovendien is de markt voor armen de kans om hun eigen bedrijfje te beginnen Een stalletje vergt weinig investering en de starter hoeft er met op zoek naar klanten en leveranciers, want die zijn er al Bestaat de handelswaar van zo'n ondernemer uit zelfgemaakte producten, dan kan hij de grondstoffen meestal kopen van een andere handelaar op dezelfde pasar, wat de kostpnjs aanzienlijk vermindert De markt biedt ondernemers bovendien de mogelijkheid om bijvoorbeeld de transportkosten te drukken door middel van samenwerking In de jaren negentig, toen Indonesië leed onder een hevige economische crisis en veel bednjven hun deuren moesten sluiten, breidden de pasars juist uit Veel werklozen uit de formele sector vonden er een nieuwe werkplek De markt is voor de stedelmg dus een economisch vangnet Daarnaast vormt hij echter ook een sociale factor van belang Mensen uit alle lagen van de bevolking ontmoeten er elkaar Veel mensen die de producten in de reguliere winkels best kunnen betalen, doen vanwege de gezelligheid toch hun boodschappen op de pasar De markt is ook een cruciale schakel tussen het platteland - leverancier van voedingsmiddelen en de steden En ze is een plek van sociale verandenngen Sinds de heer des huizes werkloos is geworden, is m veel Indonesische gezinnen de vrouw met haar pasarstalletje de belangrijkste broodwinner Op veel markten vormen vrouwelijke ondernemers dan ook een meerderheid In een land waar vrouwen nog altijd worden geacht lemah lenibut - meegaand en gehoorzaam - te zijn, heeft de pasar dus een niet te onderschatten waarde voor de vrouwenemancipatie

Broeinest van overlast Toch lijken de Indonesische autonteiten vooral de nadelen van de pasars te zien Dat blijkt uit Redefining the Pasar, het proefschnft waarop sociologe Ramalis Subandi Pnhandana eind vong jaar promoveerde aan de VU

D e promovenda heeft zestien jaar als stadsplanner op West-Java gewerkt en is van mening dat de pasar een onlosmakelijk deel uitmaakt van elke stad Het stadsbestuur moet er dan ook ruimte voor vnjmaken in bestemmmgsplannen Hoewel pasars nogal wat vaste inkomsten betekenen voor gemeenten, worden ze door de autoriteiten vooral gezien als een broeinest van overlast, vervuiling, cnmmaliteit, verkeersopstoppingen en dergehjke Zelfs wetenschappelijke studies schilderen ze af als een achterlijk verschijnsel zonder economisch belang Enig officieel overheidsbeleid om dergelijke kleinschalige detailhandel te stimuleren, is er m Indonesië dan ook nooit geweest

Onafhankelijkheidsbeweging Dat Indonesië twee economieën - een formele en een informele - kent, is niet nieuw T o e n het eilandennjk nog een Nederlandse kolonie was, had het al een belangrijke informele economie Deze bood de mheemse bevolking de mogelijkheid meer te doen met haar geld en speelde bovendien een cruciale rol bij de emancipatie van de inheemse bevolking En net als nu werd de informele, 'inheemse' economie door de autoriteiten veronachtzaamd of gezien als een bron van overlast In een eerder VU-proefschnft, Japanse bedrijvigheid in Indonesië van 1868 tot 1942 van socioloog Peter Post (1991), wordt de opkomst van een nieuwe Indonesische elite m Nederlands-Indie beschreven Deze elite bestond uit inheemse handelaars die njk werden van de handel in goedkope goederen die sinds de modemisenng van Japan uit dat land werden geïmporteerd De komst van deze goedkope goederen, zoals textiel, suiker en andere levensmiddelen, betekende dat de inheemse bevolking zich opeens artikelen kon veroorloven die voorheen te duur waren Er ontstond een nieuwe, vermogende elite van inheemse handelaars en importeurs die inheemse scholen stichtten of hun kinderen naar Japan stuurden om daar een opleiding te gemeten De Indonesische onafhankelijkheidsbewegmg groeide hierdoor explosief en dat bleef natuurlijk niet onopgemerkt door de Nederlandse autonteiten T e n eerste was de komst van elke Japanner naar Nederlands Indie de overheid een doom in het oog Sinds Japan zich in de tweede helft van de negentiende eeuw m een razend tempo had ontwikkeld van een feodaal njk tot een moderne.

geïndustrialiseerde staat werd het door de westerse mogendheden als potentieel gevaar gezien Zeker toen 'het Gele Gevaar' ook nog eens liet merken dat het een gelijke onder de andere grootmachten wilde zijn en dus kolomen aspireerde In Nederlands-Indie betekende dit dat elke Japanse marskramer nauwlettend in de gaten werd gehouden door een speciaal hiervoor opgerichte geheime dienst

Twentse textiel T e n tweede waren de goedkope Japanse goederen een bedreiging voor de Nederlandse economie Nederlands-Indie was namelijk een belangrijke afzetmarkt voor Twentse textiel De komst van de veel goedkopere Japanse textiel gaf de Twentse textielindustrie een gevoelige klap Nederland overwoog in de jaren twintig van de vorige eeuw zelfs de Japanse textiel uit Nederlands-Indie te weren Onder druk van de Nederlandse planters werd daar aanvankelijk weer vanaf gezien Dankzij de goedkope Japanse producten en de inheemse batikindustne, die door de Japanse katoen lage productiekosten hadden, konden de planters het zich namelijk veroorloven hun arbeiders lage lonen te blijven betalen In de cnsisjaren kreeg de Nederlandse economie het echter nog zwaarder te verduren en nu ondervonden ook Nederlandse scheepvaart bednjven last van Japan de Japanse schippers waren sneller en goedkoper Ook de andere westerse kolomen in Oost- en Zuidoost-Azie leden onder de Japanse bednjvigheid N u was de tijd dus wel njp voor protectionistische maatregelen tegen Japan Als gevolg daarvan viel dat land ook ten prooi aan de wereldomvattende economische cnsis, wat weer resulteerde in een groeiend Japans nationalisme en militansme D e rest is, zoals dat heet, geschiedenis Vermeldenswaard IS het feit dat de Japanners, toen zij m 1942 Indonesië bezetten, aanvankelijk als bevnjders werden onthaald

Cultuurstelsel T o c h speelde Japan geen doorslaggevende rol in het ontstaan van de inheemse, 'officieuze' economie De economische emancipatie van de Indonesiers en de gunstige gevolgen daarvan zoals de vergroting van de koopkracht, het ontstaan van kleinschalige inheemse industnetjes en de opnchting van inheemse officieuze schooltjes

- werden in de eerste helft van de negentiende eeuw mogelijk gemaakt door de gedoodverfde bad guy van de Nederlandse koloniale geschiedenis, het cultuurstelsel Van alle door de Nederlanders m hun kolomen gebezigde praktijken heeft het cultuurstelsel, mede door Multatuli's felle campagne ertegen, wel het allerslechtste imago Het werd in 1830 ingevoerd en behelsde dat de inheemse bevolking twintig procent van haar land moest bebouwen in dienst van Nederlandse planters en fabnkanten Op veel plaatsen moesten boeren uiteindelijk veel meer dan die twintig procent afstaan en gmg het om de beste grond Het cultuurstelsel kende echter ook een aantal voordelen, waarvoor onderzoekers pas de laatste jaren oog beginnen te krijgen Boeren kregen namelijk de ruimte om voor zichzelf stukken land te bebouwen De opbrengst verkochten ze aan wie ze wilden en zo ontstond in Indonesië voor het eerst een echte inheemse geldeconomie De koopkracht van de inheemse bevolking steeg, met de hierboven beschreven gevolgen Een verkeerd beleid van de Nederlandse overheid, die laks optrad tegen corruptie en uitbuiting, IS er de oorzaak van dat de nadelen van het cultuurstelsel uiteindelijk zwaarder wogen dan de voordelen

Cruciale rol Naast de officiële, door de overheid geleide economie heeft Indonesië dus altijd een officieuze, inheemse economie gekend Sterker nog, deze is m de geschiedenis altijd van cruciaal belang geweest voor de ontwikkelmg van de bevolkmg en daarmee van het hele land Ook nu nog blijkt de officieuze economie - waarvan de pasar de spil vormt, maar waaromheen een heel stelsel van producenten, leveranciers en kredietverstrekkers bestaat - een belangnjk vangnet te zijn in een land dat geen sociale bijstand kent en waar de bevolking in moeilijke tijden is aangewezen op haar eigen vmdingnjkheid De Indonesische overheid moet dat erkennen, zegt Ramalis Subandi Pnhandana Zij pleit ervoor dat lokale bestuurders en stedelijke planners een duidelijk beleid voeren ten aanzien van pasars door kleinschalige handelsactiviteiten te stimuleren en goede voorzieningen op het gebied van bijvoorbeeld de infrastructuur te treffen, zodat ze niet verpauperen " D e pasar moet een centrale rol knjgen in het Indonesische ontwikkelingsbeleid", aldus Ramalis

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen