Ad Valvas 2002-2003 - pagina 125

AD VALVAS 10 OKTOBER 2002

PAGINA 9

Victimoloog pleit voor nieuwe aanpak slachtofferhulp

Het traumatische effect van bladergeritsel Nachtmerries, hartkloppingen, depressies. Tienduizenden slachtoffers kampen een halfjaar na een misdrijf of verkeersongeluk nog steeds met allerlei klachten. En niemand die ze opmerkt. Volgens Frans Willem Winkel, Neerlands eerste hoogleraar victimologie, worden deze slachtoffers onterecht over het hoofd gezien. Yvette Nelen 'Nederland moet veiliger' luidt het credo van het kabinet-Balkenende. Maar dan zal het volgens de nieuwe bijzonder hoogleraar victimologie Frans Willem Winkel (51) toch eerst meer aandacht moeten besteden aan een groep die vaak vergeten wordt: de slachtoffers van misdrijven en verkeersongevallen. "Het kabinet benadert het veiligheidsprobleem veel te eenzijdig. Er wordt voortdurend gepraat over het voorkomen en onderdrukken van criminaliteit, maar dat zal ze nooit helemaal lukken. Er zullen altijd slachtoffers blijven. Veiligheid betekent ook het regelen van goede opvang." Ook al is er binnen het strafrecht de laatste jaren meer oog gekomen voor de positie van slachtoffers - zo wijst de politie bij het doen van aangifte standaard op de steun die slachtoffers kunnen krijgen van Stichting Slachtofferhulp Nederland -, Winkel gelooft dat er een grote groep is die steevast over het hoofd wordt gezien. Dat zijn de slachtoffers die meer dan een halfjaar blijven kampen met allerlei hardnekkige klachten; ze zijn gespannen, angstig, depressief, hebben nachtmerries. "Niemand heeft ze in de gaten", aldus Winkel. "Ze nemen geen contact op met hulpverleners." Volgens Winkel, die slachtoffers volgde na hun aangifte, gaat het hier toch zeker om tienduizenden mensen. "Er worden zo'n vierenhalf miljoen delicten per jaar gepleegd, stel dat een half procent last kri)gt van klachten, dan kom je al aan een groot getal." In zi)n oratie op 10 oktober pleit Winkel ervoor deze groep beter in kaart te brengen. Dat kan volgens hem in een vroeg stadium. N u al vraagt de politie de slachtoffers om bij aangifte een vragenformulier in te vullen. Dat formulier kan worden uitgebreid om te achterhalen of iemand behoort tot een risicogroep. Want het hoeven niet per se de slachtoffers van de ernstigste misdrijven te zijn die worstelen met verwerking. "Het hangt er niet alleen van af hoe ernstig of onverwacht het misdrijf is of van de vraag of iemand al eens eerder is getroffen, sommigen zijn er nu eenmaal vatbaarder voor dan anderen. Zij hebben een pessimistische inslag of geven zichzelf snel de schuld van het gebeurde. Bovendien is de reactie van de omgeving erg belangrijk."

Hypertoegankelijk Als Neerlands eerste hoogleraar victimologie wil Winkel vier disciplines die zich met slachtoffers bezighouden, bij elkaar brengen; de rechtsgeleerdheid, rechtspsychologie, criminologie en psychotraumatologie. Het valt hem op dat de disciplines nauwelijks over de grenzen van het eigen vakgebied heenkijken. Terwijl er zoveel overeenkomsten zijn in hun onderzoek. Waar de criminologen en rechtspsychologen

discussiëren over gevoelens van onveiligheid bij de burger, nemen zij geen notie van het begrip posttraumatischestressstoomis. En de psychotraumatologen, voor wie de stoornis dagelijkse kost is, kijken bijvoorbeeld weer nooit om naar rechtspsychologisch onderzoek naar angst voor criminaliteit. Dat is zonde, aldus Winkel, zelf zowel jurist als psycholoog. Om de disciplines beter te kunnen combineren, introduceert hij een nieuw begrip: dat van de hardnekkige traumatische herinneringen. Niet, zoals hij zelf zegt, om weer een labeltje op te kunnen plakken, maar wel om de traumatische nasleep waarmee slachtoffers met hardnekkige klachten kampen, beter te kunnen bestuderen. En dat biedt weer perspectieven voor een mogelijke behandeling van de klachten. Winkel; "Met traumatische herinneringen doel ik op koppelingen in het brein tussen beelden van het gebeurde, een negatieve overtuiging als 'ik heb gefaald' en negatieve gevoelens van angst, woede en lichamelijke spanningen. Al die emoties kunnen op elkaar inwerken. Er ontstaat een soort associatief netwerk dat snel kan worden geactiveerd en klachten oplevert. Dat gebeurt vaak onbewust. Het geritsel van bladeren kan al genoeg zifn om traumatische herinneringen op te roepen aan een verkrachting in een bos."

Tea a n d sympathy N u zeggen traumatologen dat slachtoffers deze beelden zoveel mogelijk proberen te verdringen en dat dat allerlei lichamelijke en geestelijke klachten oplevert. Het is echter precies andersom, beweert Winkel. Het systeem in het brein is 'hypertoegankelijk' en beelden dringen zich bij het minste of geringste weer op. Mensen blijven aan de beelden hangen. Om ze van hun klachten af te helpen zou je ze dus niet voortdurend moeten confronteren met het gebeurde, zoals veel therapeuten beweren. Je moet ze juist helpen om van die associaties in hun brein af te komen. "Een therapie kan er bijvoorbeeld op gericht zijn om mensen te helpen hun nachtmerries om te buigen tot een nieuwe droom." Er is dus werk aan de winkel voor politie en Slachtofferhulp. N u worden slachtoffers door Slachtofferhulp nog opgevangen door zo'n 1500 getrainde vrijwilligers volgens de methode van tea and sympathy. De cliënt krijgt de tijd om zijn verhaal te doen, en de hulpverlener volgt hem. Maar een hulpverlener zou in zo'n gesprek meer het heft in eigen handen moeten nemen. Alleen kun je dat niet altijd van vrijwilligers verwachten. Professionele hulp is geboden. Dat betekent wel dat het ministerie van Justitie meer zou moeten investeren in de stichting. "Ze zitten niet te wachten op een miljoenenvretend voorstel", verwacht Winkel. "Maar als Balkenende de veiligheid echt serieus neemt, gaat er meer geld naar de opsporing en behandeling van slacht-

Frans Winkel: 'Ik hou niet van eindeloze Spielerei in een laboratorium' offers met hardnekkige klachten." Winkels pleidooi verbaast niet.'Als universitair hoofddocent bij psychologie verricht hij al jarenlang contractonderzoek voor de politie; ook zat hij acht jaar in het bestuur van Slachtofferhulp. Zijn leerstoel wordt mede betaald door een onafhankelijke stichting van de zorgverzekeraar Achmea.

Of hij niet bang is dat zijn onderzoek teveel wordt gestuurd door de praktijk? "Nee hoor, ik vind het onderscheid tussen fundamenteel en toegepast onderzoek sowieso gekunsteld. Alle wetenschappelijke vragen komen op de een of andere manier uit de samenleving voort. De victimologie is een academische discipline, maar wel

Anje Kirsch

eentje met de pretentie om richtlijnen op te stellen voor de hulpverlening. Ik houd niet van die eindeloze Spielerei in een laboratorium. Ik vind dat juist sommig fundamenteel onderzoek te ver doorslaat. Ik zou zeggen; houd de maatschappelijke aanleiding voor je wetenschappelijke vraag altijd in de gaten."

Filosoof Govert Buijs wint prijs met proefsclirift VU-filosoof Govert Buijs krijgt komende week de De Savornin Lohmanprijs voor zijn proefschrift over het denken van de filosoof Erich Voegelin. Deze Duitse filosoof vluchtte in de jaren dertig voor het nationaal-socialisme naar de Verenigde Staten.

We moed V sser De totalitaire twintigste-eeuwse ideologieën, zoals het communisme en het nationaal-socialisme, hebben veel weg van een religie. Ze maken gebruik van religieus aandoende symboliek en gebruiken het vijanddenken dat religies ook kennen. Alleen heet het kwaad dan geen satan, maar bijvoorbeeld de kapitalistische wereld. Bovendien beloven ook de totalitaire systemen een betere wereld als het kwaad eenmaal is uitgeroeid. De Duitse filosoof Erich Voege-

lin (1901-1985) zag de gevaarlijke trekken van het nationaal-socialisme al in het begin van de jaren dertig en trok daarom, als een van fle weinige nietjoodse wetenschappers, naar Amerika. Govert Buijs schreef in 1998 een proefschrift:, waarin hij het denken van Voegelin in een kader plaatst. "Voegelin heeft heel veel nagedacht over religie en samenleving en de rol van het individu, maar het waren veel losse studies, over de Grieken, of over de opkomst van het twintigste-eeuwse rasbegrip. Ik heb geprobeerd die verschillende

gedachten te vervlechten tot een denkwereld." Buijs stelt in zijn proefschrift dat een van de belangrijkste thema's van Voegelin is geweest dat er onder het schijnbaar rationele debat in politiek en wetenschap een diepere religieuze wereld ligt, dat het debat bepaalt en waardoor bepaalde gedachten taboe zijn. Zo werd in nazi-Duitsland het in 1933 verschenen werk van Voegelin verboden, waarin hij kritiek uit op de rassenleer, die in zijn ogen niet-wetenschappelijk te werk ging. De De Savomin Lohmanprijs wordt

elke vijf jaar uitgereikt aan iemand die een bijdrage heeft geleverd over het christelijk denken van na de Reformatie. De vu is een van de instanties achter de prijs. Buijs houdt zich momenteel bezig met onderzoek naar de rol van religie in vrijwilligersorganisaties. Vooral de laatste tien jaar, na de val van de Berlijnse muur, staan de rol en de macht van de civic society erg in de belangstelling. Op 16 oktober is daarover een debat, waann Govert Buijs m discussie gaat met publicist prof Paul Cliteur en de filosoof Theo de Wit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen