Ad Valvas 2002-2003 - pagina 413

2O0

AD VALVAS 2 7 MAART 2 0 0 3

PAGINA 5

Forensisch psychiater Joop de Jong: 'Justitie moet met zijn tijd meegaan'

i

We radbraken toch ook niet meer?'

Chnstiaan Krouwels

oop de Jong

)e maatschappij wordt multicultureler en Justitie moet zich laaraan aanpassen, vindt hoogleraar geestelijke gezondheid in cultuur Joop de Jong. Want als we verschijnselen als eerwraak of voodoo niet meewegen, verandert recht in onrecht. Peter Breedveld n het multiculturele Nederland worlen misdrijven steeds kleurrijker. De echter krijgt te maken met voodootuelen uit Haïti, winti uit Suriname, 'ma van de Antillen en gnawa uit klarokko. Eerwraak speelt een rol bij ommige moordzaken. TJ-hoogleraar geestelijke gezondheid n cultuur Joop de Jong, directeur van Ie Transcultural Psychosocial Organisa'on, adviseert Justitie regelmatig in ergehjke gevallen. Zo trad hij op als etuige-deskundige in de Veghelse erwraakzaak, waarbij een minderjari« Koerd onder druk van zijn familie probeerde een Turkse jongen dood te schieten. Volgens De Jong had de Koerd geen keus vanwege de extreem hoge druk die zijn familie op hem had uitgeoefend. Ons westerse idee van wilsvrijheid is hier een illusie, betoogde De Jong, maar de rechter vdlde daar niks van horen.

Collectieve schuld Eigenlijk is het zonde van zijn tijd om te komen opdraven bij dergelijke zaken, concludeert De Jong. "Bijna altijd volgen de rechters de deskundigen van het Pieter Baan Centrum, de Pychiatnsche observatiekliniek van Justitie. Maar daar lijken ze zich nauwelijks bewust te zijn van de cultuurverschillen in ons land." Om een goed beeld te krijgen van de motivatie van verdachten, is het volgens De Jong noodzakelijk je te verzepen m hun culturele achtergrond. In de geneeskunde en de psychiatrie

is het een erkend feit dat bepaalde aandoeningen en afwijkingen alleen in specifieke culturen voorkomen." Maar volgens hem wijken rechters uit angst voor recidive niet graag af van de adviezen van het Pieter Baan Centrum. N u zijn er mensen die zeggen dat migranten in Nederland zich maar hebben aan te passen aan het Nederlandse rechtssysteem. Aan eerwraak doen we hier niet, met voodoo hebben we niks te maken. Je hebt een misdrijf gepleegd en daar staat een bepaalde straf op - klaar. "Maar we radbraken en vierendelen toch ook met meer?", werpt D e Jong tegen. "Ons rechtssysteem heeft zich toch altijd aangepast aan de veranderende maatschappij?" Het gaat hem er niet om eerwraak als een verzachtende omstandigheid te beschouwen. Maar krampachtig de westerse rechtsprincipes toe te passen is simpelweg niet rechtvaardig. "Degene die uit eerwraak de trekker overhaalt - meestal een minderjarige - en die de symbolische negentien kogels op zijn slachtoffer afvuurt, wordt in Nederland individueel verantwoordelijk gehouden voor zijn daad", aldus D e Jong. "Terwijl iedereen wéét dat het besluit om eerwraak te plegen altijd collectief wordt genomen. Er moet dus ook collectief worden gestraft. Daaraan zou ons rechtssysteem moeten worden aangepast." Bovendien kan Justitie preventief optreden door te erkennen dat zoiets als eerwraak ook in Nederland bestaat, meent de hoogleraar.

"Zodra dan bekend is dat ergens iemands eer is geschonden, kan worden bemiddeld tussen de benadeelde partij en de schender. Samen wordt dan gekeken op welke manier de eer kan worden hersteld, zonder dat er bloed hoeft te vloeien."

Boze geest Toch zijn De Jongs pleidooien niet altijd aan dove oren gericht. In een dramatische zaak rond een tragisch verlopen èraa-ritueel (brua is een Antilliaanse voodoo-variant) m Groningen week de rechter wél af van het advies van het Pieter Baan Centrum ten gunste van dat van D e Jong.

band worden gebracht met boze geesten. Wanneer bidden en geestesuitdrijving niet helpt, wordt soms geweld gebruikt om de geest te dwingen het lichaam te verlaten. Deze moeder mishandelde haar kind tijdens een exorcismeritueel zodanig, dat het kind overleed aan de gevolgen ervan. De psychiater van het Pieter Baan Centrum had geen boodschap aan de brua-achtergrond van het hele drama, keek sec naar wat zich tijdens het ritueel afspeelde en stelde een ziektebeeld vast dat volgens D e Jong niet eens bestaat in de psychiatrie, namelijk dissociatieve psychose. "Waardoor zo iemand de totaal verkeerde behandeling dreigt te krijgen."

"Het besluit tot eerwraak wordt collectief genomen. Er nnoet dus ook collectief worden gestraft" Het ging om een moeder die haar dochtertje had gedood omdat ze ervan overtuigd was dat het kind was bezeten door een boze geest. D e Jong wees op de culturele context van de zaak, hoe het dochtertje symptomen vertoonde die duidden op een vorm van hersenvliesontsteking maar die in sommige Afrikaanse culturen in ver-

volgens de hoogleraar had de moeder zichzelf opzettelijk in een trance gebracht, zoals dat gebruikelijk is bij geest-uitdnjvingen in de brua-wereld. Zij zou beter zijn geholpen met een bijscholingscursus in brua op de Antillen, oordeelde De Jong. "Je kunt zeggen dat zij schuldig is aan doodslag. Maar je kunt óók stellen dat ze

het slachtoffer is van de slavernij. Als haar voorouders niet waren weggevoerd uit Afrika, had ze daar nu nog gewoond en had ze mogelijk een beter advies gekregen uit haar omgeving, waar brua immers bij het leven van alledag hoort." De rechtbank luisterde naar De Jong en heeft opdracht gegeven te laten onderzoeken met welke behandeling de vrouw het meest is gebaat. "Een kleine stap voorwaarts", stelt De Jong gematigd tevreden vast. "In ons vak is het stellen van een diagnose nou eenmaal geen kwestie van met de thermometer kijken of de patient koorts heeft of niet. Psychiatrie is buitengewoon ingewikkeld en met al die verschillende culturele groeperingen wordt het er niet makkelijker op." Want hoe leg je als psychiater uit wat stress of depressie IS aan iemand die die begrippen helemaal niets zeggen? In sommige culmren spreekt men van 'zielsverlies' of worden metaforen gebruikt als 'mijn hart is zwaar'. Studenten in de psychiatrie moet dat multiculturele besef worden bijgebracht en in Nederland loopt de VU daann voorop, meent De Jong. "Aan de medische faculteit loopt al zeven jaar een intercultureel project dat uniek is in Nederland, en met de aanstelling van mensen als Ivan Wolffers (hoogleraar gezondheidszorg en cultuur red.) geeft deze universiteit er blijk van een fijne neus te hebben." Maar één zwaluw maakt nog geen zomer. Er IS nog een lange weg te gaan voordat de psychiatne en Justitie volledig zijn gemtegreerd in de multiculturele samenleving.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen