Ad Valvas 2002-2003 - pagina 531

HPVALVAS5 JUNI 2003

PAGINA 7

Weetjes

Veel onderzoekers mijden mediacontacten

Bang voor de krant

Diepzeedood Zo'n 55 miljoen jaar geleden stierf het diepzeeleven massaal uit doordat er een gigantische hoeveelheid methaangas uit de oceaanbodem ontsnapte. Dick Kroon, marien geoloog aan de VU, vond hier samen met een internationaal team bewijzen voor op vier kilometer diepte m de Adantische oceaan. In een bodemlaag met een ouderdom van 55 miljoen jaar vonden zij een overgang van witte kalk naar rode klei. Die overgang wijst indirect op de aanwezigheid van methaan. Normaliter blijft dit gas in de koude bodem gevangen in gashydraten, ijskristallen van water. Maar als het water wordt opgewarmd, komt het vrij en oxideert het tot kooldioxide. Die maakt het water zuurder, waardoor kalk oplost. Witte kleilagen worden dan rood. (YN)

Goede doelen

Jaap Willems: "Het zijn vooral oudere mannelijke wetenschappers die voor een breed publiek schrijven"

Veel wetenschappers voelen zich niet vrij om te praten met journalisten. Als ze niet in de weg worden gezeten door persvoorlichters, doen ze wel aan zelfcensuur. Dat stelt wetenschapscommunicator Jaap Willems. Hoe erg is het aan de VU? Mirjam van Immerzeel Waar haalt u het lef vandaan mij te bellen?" Ronduit verbolgen is de reactie van een gynaecoloog op het telefoontje van Jaap Willems. We schrijven eind jaren zestig. Bioloog Willems, werkzaam als journalist, krijgt te verstaan dat een letterknecht een hoogleraar niet hoort lastig te vallen. Van een interview is het dan ook niet ekomen, herinnert Willems zich dertig jaar later. Hij is inmiddels universitair hoofddocent wetenschapscommunicatie aan de Vrije Universiteit en heeft voor het aprilnummer van Natun een artikel geschreven over zijn onderzoek naar de relatie tussen pers en wetenschap. Om precies te zijn heeft Willems met enkele collega's gekeken naar de comMunicatiebarrières tussen Nederlandse biologen en journalisten. Wat hleek? Het valt best mee met die bar-

rières - zo hoog van de ivoren toren blazen als de gynaecoloog indertijd deed, doen nog maar weinig wetenschappers. Nieuwsgierigheid, maatschappelijk n u t en geld drijven de partijen in eikaars armen. Maar dat wil niet zeggen dat het contact altijd even soepel verloopt. Als het contact al tot stand komt.

Zelfcensuur "Er is maar een select groepje wetenschappers dat je vaak in de media ziet", zegt Willems. " D e rest wil, durft of mag niet." Mag met? Uit het onderzoek van Willems blijkt dat maar een derde van de onderzoekers zich vrij voelt om met joumahsten te spreken. Vaak staat een afdeling voorlichting tussen beiden, of speelt zelfcensuur een rol. De wetenschapper is bijvoorbeeld bang dat zijn informatie niet goed wordt overgenomen. Ook wil jaloezie tussen collega's nog wel eens opspelen. Willems: " O m te mogen populariseren, moet je je als wetenschapper eerst hebben bewezen tegenover vakgenoten. Daarom zijn het vooral oudere mannen die voor een breed publiek schrijven. Jongeren en vrouwen beginnen er niet snel aan."

Dertig seconden Hans Westerhoff kan er niet mee zitten. De hoogleraar microbiële fysiolo-

gie en wiskundige biochemie aan de VU en UvA stond vorige week nog bij R T L 4 uit te leggen wanneer poetsen in de keuken wel of geen zin heeft. Dat programmamakers vooral soundbytes willen, hoort er nu eenmaal bij. "Als wetenschapper moet je altijd met goede informatie komen. Maar ik wil ook graag het brede publiek informeren. Als dat in dertig seconden moet, is dat prima." Helemaal op zijn knieën gaan voor een breed publiek vindt Westerhoff niet nodig. Wetenschappelijk zware kost moet je knapperig kunnen brengen, maar de lezer mag best een beetje moeite moeten doen. Smalende opmerkingen heeft zijn tv-optreden hem niet opgeleverd, vertelt hij "maar ik denk ook dat weinig collega's R T L 4 kijken".

Verplichte cursus O m wetenschappers meer inzicht te geven in de wereld van de media, start de V U komend najaar met het Centrum voor Wetenschapscommunicatie. Behalve onderzoek en onderwijsontwikkeling komen er cursussen in communicatieve vaardigheden en workshops over popularisering van wetenschap. Jaap Willems neemt de coördinatie van het centrum ter hand. "Er zijn nu wel cursussen bij universiteiten", vertelt hij, "maar deelname is facultatief. Verplichten zou met zo slecht zijn."

Christiaan Krouwels

Beknot door de voorlichter? Maar liefst twee derde van de onderzoekers zou zich volgens het onderzoek van Jaap Willems niet vrij voelen om met journalisten te spreken. Geldt dat voor VU-wetenschappers ook? Riaime Lindhout, een van de twee wetenschapsvoorhchters van de Vrije Universiteit, kan het zich niet voorstellen. Uit het feit dat zij vaak pas achteraf hoort dat wetenschappers op eigen initiatief ingezonden brieven naar kranten hebben gestuurd of op tv zijn verschenen, maakt zij op dat wetenschappers zich hier vrij voelen om met de media te praten. "Ik denk wel dat onderzoekers die ook een functie in het bedrijfsleven hebben met alles kunnen zeggen." Dat Hans Westerhoff, hoogleraar microbièle fysiologie en wiskundige biochemie aan V U en UvA, een paar keer per jaar contact heeft met de afdelmg voorlichting van de VU, heeft vooral praktische redenen: "Het is een goede manier om te toetsen of iets interessant is voor de buitenwereld. Wie het beste contact heeft, belt vervolgens de journalist; de voorlichter of ik. Daar hebben we geen vaste regels voor."

Zoektocht naar portret Fabïus duurt voort '^aar is P a u l u s F a b i u s ? D e r e c h t s wetenschapper is al enige j a r e n Zoek. M a a r H e n d r i e k j e B o s m a v a n het E x p o s o r i u m is er v a n o v e r t u i g d fiat hij zich e r g e n s i n h e t V U fioofdgebouw b e v i n d t . A l t h a n s , zijn p o r t r e t , w a n t F a b i u s zelf is al meer d a n zeventig jaar d o o d . 'Js verdwijning van het portret van Fabius, een tamelijk bekende V U "lan, betekent niet dat de V U slordig "nispringt met haar culturele erfgoed, zegt Bosma. In totaal zijn er

aan de V U 65 portretten van gepensioneerde hoogleraren, meestal geschilderd door gerenommeerde portretschilders als Roeland Koning en Bart Peizel. "Dat er nu één portret tijdelijk" - Bosma zegt het met veel nadruk - "zoek is geraakt, is dan niet zo schokkend." H e t portret van Fabius, geschilderd door een zekere G o u d m a n , is waarschijnlijk zoekgeraakt na de verbouwing van de vergaderkamer van het college van bestuur waar hij volgens Bosma hing. D e verbouwing vond al enige jaren geleden plaats, maar de

verdwijning werd pas onlangs opgemerkt. D e hoogleraarsportretten vallen sinds mei jongstleden namelijk allemaal onder beheer van het Exposorium en naar aanleiding daarvan wordt er een inventaris opgemaakt. Hans Seijlhouwer van het Historisch Documentatiecentrum voor Protestantisme, dat tot voor kort een deel van de portetten beheerde, is mmder laconiek over de verwijning dan Bosma. "Dit verdient geen schoonheidsprijs", aldus Seijlhouwer. Omdat het lang onduidelijk was wie nu eigen-

lijk welke portretten beheerde, is er volgens Seijlhouwer lange tijd niet goed op de schilderijen gelet. "Zelf zag ik een poos geleden ergens het portret van Abraham Kuyper in de zon hangen. Ik heb het daar toen weggehaald en er was geen haan die ernaar kraaide!" D e portrenen raken volgens Seijlhouwer ook uit het zicht omdat ze domweg niet worden opgehangen. "Het VU-gebouw vraagt om moderne kunst, al die prachtige klassieke portretten blijven in de magazijnen staan." (PB)

Nederlanders geven jaarlijks miljarden uit aan goede doelen, maar er is nauwelijks toezicht op de stichtingen die het geld beheren, ontdekte promovenda Lia Versteegh. In Engeland en Duitsland worden organisaties voor goede doelen gecontroleerd door de overheid. In Nederland bestaat weUswaar het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF), maar het toezicht door deze instantie geeft volgens Versteegh geen garanties voor goed financieel beheer. Versteegh pleit voor de oprichting van een zelfstandig bestuursorgaan dat vergunningen verstrekt aan fondsenwervende instanties en hun administratie controleert. D e belastingdienst, banken en notarissen moeten bovendien verplicht worden om onregelmatigheden te melden. Het Openbaar Ministerie kan dan meteen optreden. Ook zouden slecht fiinctionerende bestuurders persoonlijk aansprakelijk moeten worden gesteld voor eventueel financieel wanbeheer. (YN)

Vuilstort Verontreinigd grondwater in de buurt van vuilstortplaatsen blijkt makkelijker te zuiveren dan gedacht. Promovendus en milieuwetenschapper Boris van Breukelen ontdekte dat reeds in de bodem aanwezige bacteriën meehelpen om de verontreiniging af te breken en verdere verspreiding tegen te gaan. Deze bacteriën gebruiken voor h u n ademhaling ijzer in plaats van zuurstof. Het proces is effectiever en goedkoper dan conventionele saneringstechnieken, aldus Van Breukelen. Wel moet men altijd in de gaten blijven houden of de natuur erin slaagt om verdere verspreiding van de verontreiniging tegen te gaan.

(YN)

Koolstofbuffers Van de totale jaarlijkse uitstoot van het broeikasgas kooldioxide wordt zeven tot twaalf procent door het Europese vasteland opgenomen en vastgelegd. Hoogleraar ecohydrologie H a n Dolman becijferde dit onlangs in Science, samen met een internationaal team van wetenschappers. Voor de absorptie zorgt de zogenaamde 'terrestrische biosfeer': alle levende en dode materie die zich op het land bevindt. De berekening is belangrijk voor de toepassing van regels die zijn afgesproken in het protocol van Kyoto. D e koolstofbuffers, ook wel sinks genoemd, mogen namelijk worden meegeteld bij de insparmingen om de uitstoot van kooldioxide terug te dringen. Als Europa haar koolstofbuffers vdl uitbreiden zal ze zich meer moeten toeleggen op bosmanagement en koolstofvriendelijker landbouw, aldus Dolman. Maar, zo waarschuwt de hoogleraar, vroeg of laat raakt het land verzadigd en houdt het opnamevermogen op.

(YN)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen