Ad Valvas 2002-2003 - pagina 331

AD VALVAS 6 FEBRUARI 2003 I

PAGINA 7

Op de rand

Kleinduimpje Max Havelaar tegen de reus Vijftien jaar na de oprichting van Max Havelaar moet grondlegger Nico Roozen bekennen dat het nietls geworden wat hij hoopte. De eerlijke koffie veroverde slechts drie procent van de markt. Volgende week gaat Roozen op de VU eindelijk in debat met de hoogste baas van Douwe Egberts, die tot nu toe de confrontatie meed.

Christiaan Krouwels

Nico Roozen, oud-VU-student en oprichter van het Max Havelaar-keurmerk

We moed visser Tachtig procent van de Nederlanders kent het Max Havelaar-keurmerk en weet ongeveer waarvoor het staat. Ook de sympathie voor Max Havelaar IS groot, zo blijkt uit onderzoek. Toch kopen mensen de producten niet. De koffie heeft een marktaandeel van 2,7 procent en daar zit de laatste jaren weinig groei meer in. De chocola liep nog veel slechter en is weer uit de gewone supermarkt verdwenen. De bananen doen het wel relatief goed. Dat komt doordat mensen bij bananen niet merkentrouw zijn en omdat de Oké-bananen niet duurder zijn dan gewone. Waar ging het mis met Max Havelaar? Grondlegger van het keurmerk, Nico Roozen, die in de jaren zeventig geschiedenis studeerde aan de vu, denkt dat het imago van de koffie vanaf het begin te tobberig is geweest, te veel gericht op eerlijke handel en te weinig op smaak. "Onze koffie's zijn uitstekend van smaak, maar we hebben daar niet op ingezet als imago, terwijl consumenten dat toch heel belangrijk vinden bij producten als koffie, thee en chocolade." Wat de smaak betreft behoort de Café Honesta, die Albert Heijn verkoopt, tot de beste van de supermarkt, zeggen de koffiebranders van Albert Heijn zelf "Onze koffie is inmiddels beter geworden vergeleken met andere koffie. De wereldprijzen voor koffie zijn zo enorm gezakt de laatste jaren, dat boeren eigenlijk geen goede koffie meer kunnen produceren voor die prijs. Omdat wij een vaste prijs garanderen, is de Wax Havelaar-koffie niet achteruitgegaan in kwaliteit en veel andere koffieraerken wel", legt Roozen uit.

Realistische prijzen De groei is inmiddels een beetje uit het Max Havelaar-concept, maar toen Roozen het in 1988 samen met priester Frans van der Hoff opzette, was het een grote vernieuwing. Hulporgai'saties, zoals het interkerkelijke Solidaridad, waarvoor Roozen nog steeds *erkt, waren gewend geld te geven aan ontwikkelingsprojecten. Een ^Pinerking van een indiaanse boer uit "isxico zette priester en mede-oprichter Frans Van der Hoff aan het denten. "\(/[j willen liever geen hulp ont^'ngen. Als jullie ons iets meer betaal-

den voor onze koffie, dan zouden we onszelf kunnen redden." Van der Hoff, die zelf al sinds de jaren zeventig in Mexico woont, zocht contact met Solidaridad en in 1985 spreekt hij met Roozen af dat ze een fair trade-organsiatie gaan opzetten; Van der Hoff vanuit Mexico en Roozen vanuit Nederland. Roozen: "De gedachte erachter is dat de prijzen die in de Derde Wereld worden betaald geen realistische prijzen zijn, omdat sociale- en milieukosten niet zijn doorberekend. In Nederland kunnen we niet zo goedkoop produceren, omdat werkgevers gebonden zijn aan milieuwetten en sociale verzekeringen moeten betalen voor hun personeel. In derdewereldlanden is de overheid zo zwak of corrupt, dat niemand dit soort regels afdwingt. Boeren worden bovendien vaak afgeperst door tussenhandelaren en hebben niet de keuze om hun waar aan iemand anders te verkopen. De wereldmarktprijzen zijn dus onrealistisch laag en de arme boeren betalen daarvoor." Roozen en Van der Hoff bedachten vervolgens een model waarbij je deze kosten wel meeberekent in de prijzen. Het keurmerk Max Havelaar garandeert dat de producent dit heeft gedaan en dat de boeren een eerlijke prijs hebben gekregen.

Omfietsen Fair trade-initiatieven bestonden al langer, maar op zeer kleine schaal, in wereldwinkels. Nieuw was dat Roozen zaken wilde doen met de gewone supermarkt, omdat dat veel meer zoden aan de dijk zou zetten. Maar het gat was in 1988 nog groot tussen de bewuste winkels van Oost-Europese snit en de commerciële supermarkten. Links-kritische geesten vonden het een schande dat Roozen om de tafel ging zitten met de grootkapitalisten van Albert Heijn. Ook zagen zij Max Havelaar als concurrentie voor de verkoop van htm eigen eerlijke koffie. Roozen: "Met die typische wereldwinkelsfeer heb ik nooit iets gehad. Het is me te dogmatisch. Ik probeer altijd de boer in de Derde Wereld in gedachten te houden en die heeft weinig aan die paar klanten, die voor honderd procent verantwoord voedsel bereid zijn desnoods de halve stad om te fietsen." Het kostte jarenlange voorbereiding om de eerste Max Havelaar-koffie in

de supermarkt te krijgen. Douwe Egberts werkte tegen en zette branders onder druk om niet mee te werken. De grootste supermarktketen. Albert Heijn, stond aanvankelijk sceptisch tegenover de plannen. De Boer en de Konmar namen de koffie wel vanaf het begin op in hun assortiment en toen moest Albert Heijn wel volgen. Na de eerlijke koffie kwamen in de jaren daarna de thee, de chocola en de bananen in de schappen te liggen. En net als DE zaten ook de grote bananenbedrijven, Chiquita en Dole, niet op een kleine concurrent te wachten, die de boeren veel beter betaalde dan zij. In de beginperiode werd de eerlijke bananenhandel vreselijk tegengewerkt. Vrachtwagens werden vernield en corrupte douanebeambten hielden scheepsladingen Oké-bananen dagenlang tegen. In het boek Fair trade, het verhaal achter Max Havelaar-koffie, Oké-bananen en Kuyichi-jeans vertelt Roozen over de tegenwerkingen en de enorme Europese bureaucratie die getackeld moest worden, voordat de eerste producten bij de supermarkt lagen. Inmiddels is Max Havelaar uitgegroeid tot een internationaal keurmerk, met zusterorganisaties in onder meer Zwitserland, Frankrijk en Engeland. Vooral Zwitserland doet het goed, dankzij de coöperatieve houding van de Zwitserse supermarkten en omdat Zwitserland niet bij de EU hoort, waardoor allerlei invoerbeperkingen niet gelden. Vijftien procent van de Zwitserse bananen zijn Oké-bananen. De aandelen aan Max Havelaar-producten variëren een beetje per land, maar op uitschieter Zwitserland na, blijft het marginaal.

Eerlijke jeans De toekomstige groei van Max Havelaar ligt vooral op het gebied van de tropische vruchten; na de bananen, wil Roozen ook sinaasappels, ananassen en mango's met het keurmerk introduceren. Daarnaast is hij begonnen met eerlijke jeans, onder de merknaam Kuyichi. "Want de kledingindustrie is een van de meest vervuilende en uitbuitende branches in de Derde Wereld, waar bijvoorbeeld ook heel veel kinderarbeid voorkomt." Roozen wil met de jeans echter niet dezelfde fout maken als met de koffie. Ze moeten in de eerste plaats hip zijn, net zo modieus als Diesel of Levi's en

daarnaast op een eerlijke wijze worden geproduceerd. De eerste twee collecties zijn positief ontvangen en werden onder meer verkocht door de Bijenkorf in Amsterdam. Inmiddels is Roozen verder gegaan met een nieuw concept, dat volgens hem belangrijk is, nu de groei eruit is bij Max Havelaar: gedragscodes voor grote bedrijven. De Franse supermarktketen Carrefour heeft sinds kort zo'n gedragscode. Roozen werkt er nu aan een met Albert Heijn, waarin het bedrijf zich verplicht dat hun producten aan minimale sociale- en milieueisen voldoen. De eisen zijn lichter dan die van het keurmerk Max Havelaar en de boeren zullen minder krijgen voor hun producten, maar toch hebben de boeren er voordeel bij, gelooft Roozen. "Max Havelaar groeit niet meer, terwijl er wel steeds meer boeren bij ons willen leveren. Vaak kunnen boeren maar een klein deel van hun oogst aan Max Havelaar kwijt, die twee keer zo hoog is als de prijzen op de wereldmarkt, en moeten ze de rest alsnog tegen wereldmarktprijzen verkopen. Deze boeren zouden meer overhouden als ze hun hele oogst tegen een iets betere prijs konden verkopen, niet de Max Havelaar-prijs, maar een prijs ertussenin. Albert Heijn wil niet dat de consument iets merkt van een prijsverhoging, dus de marge waarbinnen we moeten opereren is klein." Roozen beseft dat hij daarmee een dilemma kweekt: moet je meewerken aan een prijssyteem dat ligt onder de prijs die je zelf hebt vastgesteld als de rechtvaardige prijs? Ook hierbij houdt Roozen de boer uit de Derde Wereld in gedachten, die er uiteindelijk meer bij gebaat is als hij voor de grote bulk aan producten een iets betere prijs krijgt, dan voor een klein deel van zijn producten een helemaal eerlijke prijs. "Je bereikt bovendien het meest als je een omslag in het denken veroorzaakt op een zo breed mogelijke schaal. Mensen die toch al Max Havelaarkoffie drinken, hoef ik niet meer te bekeren." Bij het groeiend aantal bedrijven dat nadenkt over maatschappelijk verantwoord ondernemen, loopt Douwe Egberts tamelijk achteraan. Nog steeds produceert de koffiegigant geen eerlijke koffie, maar de nieuwe directeur van reus DE, Joost Manassen, wil inmiddels tenminste wel in debat met Kleinduimpje Max Havelaar.

Noodklok Ik had mij voorgenomen om voorlopig niet meer over de liften te schrijven. Maar net als je denkt dat je het ergste wel hebt gehad, loopt het allemaal nog een beetje méér de spuigaten uit. De nieuwe liften zijn helemaal geen verbetering ten opzichte van de oude. Ze beginnen al te piepen dat ze overbelast zijn, wanneer er zeven of acht mensen in staan. Dan is de lift nog maar halfvol! Veiligheid is een mooi ding, maar overdrijven is ook een vak en hier lijkt het me dat de obsessie met veiligheid, die ons hele land in haar beklemmende greep houdt, heeft toegeslagen. Op sommige momenten van de dag puilt de lifthal uit van de mensen, en hoe langer het duurt voor er een lift arriveert, hoe meer mensen daarbij komen. Als er dan per keer maar acht mensen naar boven kunnen, schiet dat niet erg op. Aan het gedrag van de liftgebruikers valt natuurlijk ook een hoop aan te merken, wat op deze plek dan ook al vaak is gebeurd. Toch blijft het irritant dat hele volksstammen rustig tien minuten op een lift blijven wachten, zich de lift indringen en dan doodgemoedereerd het knopje voor de tweede of derde verdieping indrukken. Hoe asociaal kun je zijn? Van de week, rond half tien 's ochtends, was het weer eens toppiedruk in de lifthal. Met tussenpozen van vijf minuten kwam er één lift, waardoor de nood niet echt werd gelenigd. Meer dan acht mensen konden niet mee met de lift, want dan begon-ie weer te piepen. Zat waren er weer asociaal genoeg om de lift te bezetten voor een ritje naar de derde, vierde of vijfde verdieping, dus dat schoot lekker op. Op een gegeven moment lukte het mij, werkzaam op de vijftiende, toegang te krijgen tot een lift. Zeven anderen lukte dat ook en toen begon het gepiep. Ongeloof maakte zich van de aanwezigen meester en het duurde lang voordat iemand besloot dan maar uit de lift te stappen. Het ding bleef piepen, dus iemand anders offerde zich ook op. N u stopte het gepiep, teken voor iemand anders om weer in de lift te stappen. Het gepiep begon weer. Zo ging dat nog even door. Uiteindelijk sloten dan toch de liftdeuren en begon de reis naar boven, om op de tweede verdieping te worden onderbroken. De deuren openden zich en een of andere gnoom met een Robbers-hemd aan stapte op zijn dooie gemakkie - handen in zijn zakken - uit de lift. Al die tijd had hij beneden dat gekloot met die in- en uitstappende mensen gadegeslagen. "Schijt, ik blijf lekker staan", moet hij hebben gedacht. Twee verdiepingen lopen was onze Robber te veel. Dat zijn dan je collega's. T e n slotte nog het volgende: omdat de etageaanduiding boven de deuren is verdwenen in de nieuwe liften, is het moeilijk te zien waar de lift zich bevindt, behalve als je een periscoop bij je hebt (de aanduiding zit nu aan de zijkant). Voor wie daarover beslist: graag de aanduiding weer terug boven de deuren. Ook nog een gematigd positief puntje, anders beginnen er weer mensen te zeiken dat Ad Valvas altijd zo zeurt; dank voor het wit maken van de cijfers naast de liftknoppen, wat ze iets beter leesbaar maakt, maar niet veel. Peter Breedveld In Op de rand staan voorvallen in de marge van het universitaire nieuws.

Nico Roozen en Frans van der Hoff, Fair trade, het verhaal achter Max Havelaar-koffie, oké-bananen en kuywhi-jeans. Uitgeverij Van Gennep, € 18,-. De forumdiscussie tussen Nico Roozen en DR-directeur Joost Manassen is woensdag 12 februari om 20.00 uur in het auditorium van de vu. Ook de staatssecretaris voor ontwikkelingssamenwerking, Agnes van Ardenne, en Novib-dircctnce Adrie Papma zullen aanwezig zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen