Ad Valvas 2002-2003 - pagina 463

AD VALVAS 17 APRIL 2003

PAGINA 1 1

De Matthäus Passion volgens studentenpastor André Fox

Weetjes

Ik doe jaarlijks een passie'

Friese vloeken Voor een goed inzicht in de oorsprong van de Fnese taal zijn de Burmania-spreekwoorden verplichte kost twaalfhonderd Fnese spreekwoorden, uitdrukkmgen, scheldwoorden, uitroepen, vloeken en verwijzingen naar oude gebruiken Deze verzamelmg is overgeleverd in een handschnft uit 1614, toegeschreven aan de gestudeerde edelman Georgius van Burmania, en m een anonieme druk uit 1641 uitgegeven m de toenmalige umversiteitsstad Franeker Typisch Fnes zijn de meeste Burmania-spreekwoorden met, want ze zijn doorgaans gebaseerd op andere talen Toch ziet letterenproraovendus F van der Kmp de verzamelmg als een uniek taaidocument, want rond 1600 bekleedde het Fries als geschreven taal een uiterst marginale positie m Nederland Niet eerder werden de Burmaniaspreekwoorden m hun geheel verklaard Van der Kuip doet dit met behulp van vooral zestiende- en zeventiende-eeuws bronnenmatenaal Het proefschrift is (uiteraard) Fnestalig 0M)

Goede Vrijdag: hét moment om naar Bachs 'Matthäus Passion' te luisteren. Hotemetoten doen dat in Naarden, het hippere volksdeel gaat dit jaar naar de 'Remix' in de Melkweg en de rest draait thuis een cd. Maar waar gaat het stuk nu eigenlijk over? Uitleg van een kenner.

Prijzige grond Hoewel de overheid geen directe controle heeft over de grondmarkt, bepalen haar bestemmmgsplannen en andere vormen van ruimtelijke planning wel voor een groot deel de grondpnjzen Bebouwmg veroorzaakt aanzienlijk hogere grondpnjzen, aankopen voor infrastructuur doen de agrarische grondpnjzen stijgen, terwijl 'groene' functies ze juist weer doen dalen Dit bhjkt uit de dissertatie waarop Joost Buurman op 29 april promoveert Buurman presenteert een model dat ruimtelijke patronen m rurale grondpnjzen kan analyseren en verklaren Hij baseert zich op ruim achtduizend grondtransacties m Noord-Brabant tussen 1998 en 2001 (JM)

Anne Pek De narcissen bloeien, de chocoladeeieren schitteren in de supermarkt en de stad hangt vol affiches met doorngekroonde Chnstussen Zoals Kerst geen Kerst is zonder Bmg Crosby's White Christmas, zo is Goede Vrijdag niet compleet zonder Matthaus Passion Dat wil zeggen, in Nederland Sinds de roemruchte dmgent Willem Mengelberg in april 1899 besloot tot jaarlijkse uitvoermg, klonk Bachs bekendste werk hier iedere lente m talloze kerken en concertzalen Dit jaar voegt zelfs de Amsterdamse Melkweg zich naar die traditie met een door deejays en veejays uitgevoerde, dansbare remix van het oratonum Maar al kan dan bijna iedere Nederlander het hartbrekende slotkoor 'Wir setzen uns mit Tranen nieder' ("Ruhe sanfte' Sanfte ruh''") meeneunen, de betekenis van het geheel ontgaat de meeste luisteraars mmiddels Vandaar dat studentenpastor Andre Fox acht jaar geleden zijn eigen traditie m het leven nep sinds 1995 geeft hij elk voorjaar een cursus over Bachs passiemuziek in vE90 Het ene jaar over diens 'Matthaus', het andere over de minder bekende maar met minder interessante Johannes Passton Dit jaar was Bachs verklanking van Mattheus' evangelie weer aan de beurt Zes cursisten bogen zich vier avonden lang over de tekst van het bijna d n e uur durende werk, kregen uitleg over de culturele context waann Bach het schreef en verdiepten zich m de manier waarop hij Jezus' lijdensweg in muziek vertaalde Zes cursisten, dat is niet veel Wordt de 'Matthaus' minder populair' "Het zijn er inderdaad wel meer geweest - 1998 en 1999 waren bijvoorbeeld topjaren T o e n kon je echt spreken van een hype Maar minder populair - nee, het blijft een werk dat veel mensen raakt, of ze nu er nu religieuze gevoelens bij hebben of niet Alleen denk ik dat de voorkeur omslaat als iedereen er meens mee wegloopt Dan knjg je dat mensen meens gaan zeggen dat Bachs Johannes Passion eigenlijk mooier is " h dat ook zo> "Ik vind ze allebei schitterend, ik doe met voor niets ieder jaar een van beide Passies Maar het zijn heel verschillende werken In de Matthaus Passion zit een duidelijker lijn dan m de Johannes Passion Die laatste volgt meer de tekst van het evangelie en wordt minder onderbroken door ana's Daardoor is ze ook meer geschikt voor de liturgische viermg

Diabetesrisico

André Fox door de noten van 'de Matthäus' heen Je ziet dan ook dat de Johannes Passion nog regelmatig tijdens diensten wordt uitgevoerd Bijvoorbeeld in de Westerkerk Voor de 'Matthaus' moet je tegenwoordig echt naar een concertzaal Die heeft meer van een opera " Hoe bedoelt M' "Neem het openingskoor, dat is een soort een ouverture waann het thema van de afwezige 'bruidegom' wordt neergezet Dat komt door het hele werk terug Bijvoorbeeld m het begm van het tweede deel, als het koor zingt "Wo ist denn dein Freund hingegangen'" Het hele werk gaat in wezen om de pijnlijke scheiding tussen de gelovigen en Christus En m het slotkoor komt het dan uiteindelijk tot de mystieke eenwording Met Ruhe sanft wenst Bach namelijk met alleen Jezus rust toe, maar maakt hij ook een toespeling op een tekst uit het Hooglied over de eenwording tussen mmnaar en geliefde Maar om dat te horen moet je wel weten dat Luther m zijn vertaling van dat bijbelboek het woord Sanfte gebruikt, een oud Duits woord voor draagstoel of bed Dat is dus een voorbeeld van de dmgen die ik mijn cursisten vertel "

Zijn zulke weetjes noodzakelijk om de 'Matthaus' op waarde te kunnen schatten' "Natuurlijk niet Ook zonder die kennis is het een onovertroffen werk Zo'n cursus is vooral een leuke manier is om te kijken naar de manier waarop mensen in het verleden omgingen met de bijbel Bach zag, als al zijn barokke tijdgenoten, muziek als een vorm van retonek, als een manier om mensen van een idee te overtuigen Een voorbeeld als op een gegeven moment wordt gezongen "er ging hinaus" gaat tegelijkertijd de muziek omhoog Een ander voorbeeld, voor meer gevorderde luisteraars als Jezus tegen zijn discipelen heeft gezegd dat een van hen hem zal verraden, zmgt het koor een heleboel keren achter elkaar Herr bin ich's' Wie goed oplet, telt die zin elf keer en niet twaalf D e twaalfde. Judas, houdt zijn mond En een echte grap voor kenners als het over Judas gaat, gebruikt Bach op een gegeven moment een grote terts, die ook wel bekend staat als de 'diabolica in musica' Maar dat laatste is een voorbeeld uit de Johannes Passion Wist je trouwens dat die oorspronkelijk bedoeld is voor Goede Vnjdag'"

Christiaan Krouweis

We doen het dus al honderd jaar fout' "Nee hoor, al m Bachs tijd werd dat met meer zo strak gehandhaafd De eerste uitvoering van de Matthaus Passion, m 1729, vond zelfs plaats op Goede Vnjdag Maar de traditie wil dat het Evangelie van Mattheus werd voorgelezen en gezongen op Palmzondag, de zondag voor Pasen en dat van Johannes op Goede Vrijdag En Bach schreef zijn Passtonen echt voor de kerkdienst Die diensten waren dan ook enorme sessies - de uitvoenng ging over in de preek en die weer in de uitvoenng Heel anders dan tegenwoordig N u ga je naar een concertzaal en neem je vooraf koffie met cake en tussendoor een glaasje wijn En je koopt er een kaartje voor - als er überhaupt nog kaartjes te knjgen zijn In Bachs tijd had je nog geen Bachverenigmg en 'Naarden' De uitvoenngen waren voor iedereen toegankelijk " By welke uitvoenng zit u dit jaar' "Geen enkele Niet uit pnncipe hoor, het kwam er gewoon niet van Maar als ik wel had gekund, was ik liefst naar een uitvoenng van de Bachverenigmg gegaan Ondanks al het snobisme eromheen "

Wie veel koffie dnnkt en veel beweegt, loopt minder nsico op ouderdomssuikerziekte Veel rood vlees eten daarentegen verhoogt die kans Dat concludeert Rob van Dam, die op 23 apnl promoveert, uit de gegevens van tienduizenden deelnemers aan bevolkingsstudies m Nederland en de VS Ook overgewicht is een nsicofactor, het hangt samen met hogere glucoseconcentraties m het bloed, vooral als diabetes ook bij de ouders voorkomt Specifieke dna-kenmerken blijken de kans op type-2-diabetes te vergroten Volgens Van Dam lopen Amenkaanse mannen extra risico als ze een 'westers' voedingspatroon aanhangen (rood vlees, volle melk en weinig volkoren) Ouderdomssuikerziekte, officieel type-2-diabetes genoemd, komt wereldwijd steeds vaker voor, ook bi) jonge mensen (JM)

Bijbelse koningen De Bijbelse konmgen David en Salomo waren wel degehjk de machtige vorsten zoals de Bijbel hen schetst Dat blijkt uit onderzoek van de Gronmgse natuurkundige Hans van der Plicht m samenwerkmg met de Israelische archeologen Hek Brums en Amihai Mazar David en Salomo moeten tussen 1000 en 900 voor Chnstus hebben geleefd Enkele jaren geleden stelde de Israehsche archeoloog Israel Fmkelstem dat paleizen en fortificaties die aan de twee konmgen worden toegeschreven, van latere datum zijn Daarmee werd het bestaan van David en Salomo twijfelachtig Van der Plicht, Brums en Mazar hebben met behulp van de C l 4 datenngsmethode bewezen dat de archeologische vondsten wel degelijk aan David en Salomo kuimen worden toegeschreven De dne wetenschappers publiceren hun bevmdmgen deze week m het wetenschappelijke blad Saence (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen