Ad Valvas 2002-2003 - pagina 244

Celbiologen laten astronaut Kuipers ruimte-experiment uitvoeren

VU in space

Het internationale ruimtestation ISS. Rechts: astronaut Andre Kuipers

Bij elke ruimtevlucht staan onderzoekers te trappelen: wiens proeven worden uitgevoerd? De celbiologen van de VU hebben geluk. Hun onderzoek naar botontkalking maakt een grote kans mee te mogen met de Nederlandse astronaut André Kuipers. Yvette Ne en De concurrentie is groot, maar celbiologe Jenneke Klem Nulend heeft er wel venrouwen m Waarschijnlijk mag 'haar' onderzoek naar botontkalking eind volgend jaar mee de ruimte in met astronaut Andre Kuipers Kuipers, van wie vorige week bekend werd dat hij met de Russische Sojoez

capsule meevliegt naar het internationale ruimtestation iss, heeft acht dagen de tijd om wetenschappelijk onderzoek te doen Achttien Nederlandse onderzoeksgroepen hebben inmiddels hun experimenten voor de astronaut klaarliggen Of zij allemaal door kunnen gaan, is nog niet duide lijk, maar het onderzoek van de cel biologen van de VU en het Dutch Experiment Support Centre (DESC) werd erg goed beoordeeld door de European Space Agency Flowspace, zoals de celbiologen hun project liefkozend noemen, is niet het eerste vu-onderzoek naar botontkalking m de ruimte KJein Nulends col lega Paul Veldhuijzen leidde al vier keer eerder een experiment, dne keer met een Amerikaanse vlucht en een keer met een Russische Botontkal kmg IS namelijk een groot probleem voor astronauten "Astronauten verlie zen tijdens hun verblijf in de ruimte heel wat bot", vertelt Klein Nulend 'Daarom mogen zij ook niet meteen

staan als zij terug op aarde komen Ze zouden door hun benen zakken " Klem Nulend legt uit "Bot is levend weefsel, waarvan we weten dat het reageen op belasting Als je je botten veel belast, bijvoorbeeld door te trai nen met gewichten, maak je extra bot aan Als je ze daarentegen weinig belast, bijvoorbeeld doordat je bedle gerig bent, wordt het afgebroken " Veldhuijzen stuurde kweekjes mee van muizenbotjes en ontdekte dat de botontkalking m de ruimte werd veroorzaakt door twee cellulaire processen Er werd zowel te weinig bot aangemaakt als te veel bot afgebroken N u willen de celbiologen verder kijken, want hoe weet bot of het wel of niet belast wordt, en het dus weefsel moet aanmaken of afbreken' Bij dit proces zijn drie typen cellen betrok ken Er zijn 'botmakers' (Osteoblasten), 'botafbrekers' (osteoclasten) en er IS een celtype dat botbelasting kan waarnemen, de zogenaamde osteocyt Klein-Nulend en haar collega's zijn

ingezonden mededeling

nieuwe vierjarige artsopleiding met toelatingsprocedure start september 2003 School for Utrecht Medical Masters (SUMMA)

6 ^

Universiteit Utrecht

•

veel aandacht voor wetenschappelijk onderzoek internationaal artsexamen mogelijk goede aansluiting bij specialistische vervolgopleiding

•

algemene toelatingseisen VWO-diploma met de juiste profielen en twee jaar relevante biomedische basiskennis

•

Inschrijving voor 15 januari 2003 Meer informatie www m e d uu.nl 030 253 8460

vooral geïnteresseerd in de werking van osteocyten "Osteocyten zijn spinachtige cellen met uitlopers die een netwerk vormen in de botten zelf Als je op het bot drukt, loopt er via de kanaaltjes van de osteocyten botvloeistof uit, net als bij een dichtgedrukte spons Door die vervorming gaan de osteocyten signaalmoleculen aanmaken voor de bot makers en botafbrekers Andersom lopen de kanaaltjes weer vol als de belasting afneemt, wat opnieuw een signaal op gang brengt " Omdat de vu de enige plaats op de wereld is waar osteocyten geïsoleerd kunnen worden uit het bot, hebben de onderzoekers de werking van de cellen proefondervindelijk kunnen uitdokteren D e grote vraag is nu of de cellen in de ruimte hetzelfde reageren op belasting als op aarde Dat geeft niet

alleen meer inzicht , botontkalking bij asti nauten, maar ook in ï botontkalking m het algemcdP' Cellen van patiënten met osteopo rose blijken namelijk minder gevoelig voor mechanische belasting "Juist i deze kant van botontkalking is wcinijf onderzocht", vertelt Klein Nulend K "De nadruk lag altijd op hormonale 'f genetische of endocrynologische ooi zaken van osteoporose " Eigenlijk is de taxivlucht van Andre Kuipers nog maar een proefexperi ment voor de celbiologen Na de vlucht met de Russen staat weer een Amerikaanse shuttlevlucht gepland, waarin het ultieme experiment moet plaatshebben Het komende jaar zal cr| een speciaal yZozü-apparaat worden ontwikkeld om de proeven in de ruim te uit te voeren "Dat maakt deze vlucht niet minder belangrijk", aldus Klein-Nulend 'Ter voorbereiding op de uiteindelijke proef kunnen we alle informatie goed gebruiken "

Latere lancering genomics-centrai De drie aangewezen genomics-zwaartepunten kunnen waarschijnlijk niet volgens plan op 1 januari beginnen. Tientallen onderzoekers, onder wie veel postdocs, dreigen na de jaarwisseling zonder werk te komen Oorzaak is een procedurefout Het Nationale Regie Orgaan Genomics (NROG) verzuimde om de projecten door de Europese Unie te laten controleren op ongeoorloofde staatssteun aan de bedrijven waarmee wordt samengewerkt Dat moet alsnog gebeuren, waardoor dne tot zes maanden uitstel dreigt T o t die tijd zou de geldkraan dicht blijven De dne aangewezen zwaartepunten knjgen de komende vijf jaar elk ongeveer vijftien miljoen euro van het NROG D e problemen lijken zich toe te spitsen op het Delftse Kluyver Centre of Genomics for Industnal Fermentation onder leidmg van J Pronk De Delftse

wetenschappers werken nauw samen met chemiereus D S M en brouwer Hemeken In het Wagemngse Centre for Biosystems Genomics van Willen" Stiekema participeert een aantal klei nere bednjven Het derde zwaartepunt, het Cancer Genomics Consortium van de UVA onder leidmg van A Berns heeft weinip tot niets met het bednjfsleven te maken Toch moet het wachten tot de problemen met de twee andere zwaar tepunten zijn opgelost, omdat de con tracten dezelfde jundische basis knjgen Het NROG en ambtenaren op de vijf mimstenes zetten alle zeilen bij om het uitstel tot een minimum te beper ken Een NROG-woordvoerder acht de kans klein dat 1 januan wordt gehaald "Als het lang duurt, hebben we een probleem", verwacht Stiekema Voor zijn project zijn mensen aangenomen op basis van de Genomics-gelden Omdat de contracten met het NROG nog met ondertekend zijn, kunnen ze niet worden betaald en kunnen ze niei| aan de slag (PH/HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen